D. Algeri quondam ex scholastivo monachi benedicti de veritate corporis & sanguinis d[omi]nici in Eucharistia cum refutatione diuersaru[m] circa hoc haereseon, opus pium iuxta ac doctum

RI QVONDAM EX SCHO-.
laiUco Monachi Benedii^ini.dc veritate
corporis & fanguinis dnici in £uchari>

ilia, cum refutatione diuerfaru circa
hoc hacrefeon.opus pium iuxta
aedonum.

Ex recognitione D» Erafr
Roterodamu (UU,

AEDITIO ALTERA.?*

Acceflit eiufdefereargufflentilibellusalhis, i(]
e,pardoxaXll.D.Gucrn<ri,Carthunaniquoda
apud Coloniam.de venerabili facramento ffu>
^u^miiTarum^quigefi brcuu^tam eft
vrilis Qc oecciranus.

Coloniximpeniis Petri Qjticntel. Anno
M. D.XXX V.McieAugufti,.

tt*

M-

D .Algeri vita ex Iohanne Treiliemio.

A Lgetiis ex Scholaftico monachus Corbeiem
fiscccnobij, ordinis diui patris noftri Beiiedi
fti.virinianftisfcripturisiugi ftudio exer*
dtatus.veterumquotjile^lione diiies,at( 5 inleculari»
bus bteris magnifi(;e doftus. ingenio cautus, 8C diier
tus eloquio, Carmine valens &prora. Scripfit inter
alia ingenij fui opuicula, volumen iniigne de ftera»
mento 'altaris Iit, III. De eademre contra Berenga»
lium librum vniim. Degratia quoque deiSf bbero
hominis arbi trio librum vnum. Alia infuper nonul*
laicripfiife dicitur ,fed ad notitia noftrscledlionis mi
nimevenerut.Vixifleaedifcircaannudni M. XL.

^In laudem D. Algeri .Nicolai
Eichi) decaftichon.

* V.^^J^firifto cupias viti conneftier almar,
Etpalmesdicifniftibus vf(^virens.
Perlegequar feribit feruada vqjqrnina C^ro
Hic /acer Algerus.terip quateripprec^.
Sanguihis STcarnisCIirifii mf fteria facra, '
Nemo vfqu aAlgero ftnitius eilutteA.
Qui fuit hic nedlar fapidum, eisAteica
Ambrofiam inueniei. delitias fuperum.
Ergo age opes euagelicas hic collige leftor.
Quales nec generat India, nec Chalibes,

• • lystjiJ • I • i» • «SiBS » «i* :

R. IN CHRI

STO PATRI AC D. D. BAL.
thalari Epifcopo HiJdefininienii, patrono
fuo cum primis colendo, E R A S. . .
ROTERODAMVi-^ S. D

xaMt/ > 7 ^ 1 «

^^^^^CIOCLVIDEM PA^<^
rum elTeciuile Praefui cla ^
riflimc, tot ncgociorum
vndis circumuallatu ins

etas tanto fludio caufam
M4JgfU^ B^aflJ agatEccIefiae.non erit vt
arbitror moleftu hoc interpellari negocio,
quodadecdefiae tum concordiam tum di#

dammodo in deum transformatur, nihRu
tcm ad pcrfe(Sam indilToIubilemq^ concor#
diam efficacius,quamquod eodem corpo#
re vefcens, eundem fanguinem bibens, per
eundelpiritu in vnuni corpus redigitur, 3i

A i Chri

EPISTOLA

Chrifto capiti viuo viua cdnnc<fikur* Et ta«
men videmus artificio Sathanae fadum,vc
cares quae coniiliandis omnibus data fue;
rat,tot diflidia olim genuerit, nuper reno^
-<Oi(arit,dum alq negant quicquam cfTe in Eu«
W c^c^Ariftia prj ter fymbola corporis St fangui
'^i*\Vrtirdbminici,aIii fatentur ibi Chriftum ves
■••V re adclTcjfcd liib panis viniqj fubftatia» Rurs
fus erant qui dicerent per verba confeaam
• tia perire panis ac vini fubftantiam,& fucces

dere corpus SCfanguine domini, Alii Chri#
Aum faciat impanatum 8C inuinatum, qua il
parum fit femel fuiiie incarnata, Extiterunt
dC fuo cognomine digni Stercoraniftae, Grg
cia nobis mifit FermentarioSjSucceflitrixa

de fumendo fub vtraqjfpecic,^

^^p,Extiterant qui contenderent ab impio
facerdote nihil confici, nec ab impiis fumi
verum corpus. Et tamen omnium horum

error, in hocprofecit,vt in tanti myfterii co
gnitione magis aC magis tum enidita,tum
confirmata fit ecclefia. NuUi tamen plus da
faetquamBcrengariOjimo non Berengario,

DEDICATORI A.
fcd Chriftifapientif,quiinaliciam homini!
vertit in bonum iponfzfuat. Quos 8C qua<
lium virorum calamos cxcitauit impudens
error Berengarii fNuper exiit opus Guimu;:
di ex monacho Benedidino EpifeOpi Auee
fenfis,Nunc prodit Algerus ex fcholaAico
monachus eiufdeminiiitutivGuimundus af
crioreftSf ardenttor,acplus habet ipiritus
rhetorici, hic fcdacior cft 8C rcIigiofior,vters
que tum diale<f!ices,tum reliquae philofo#
phiae belle peritus, licet citra oftetationem,
vterque in Canonicis fcripturis,ac prifeis iU
Iis dodoribus Cypriano, Hilario, Ambro#
fio,Hicronymo,Auguftino,Bafilio,Chryfo
ftomo,quorum feripta plurimum adhuc re«
ferut Ipiritus Apoftolici, ftudiofe verfatus»
'Vtei^ tantum h^bet eloquentiae, quantum
a theologo requirere pareft. Certe didiois
atgutiati))^ colledionis acumen nufquam
in eis defideres .Agunt folidis ratioibus^^

|dti<iMMMfMM(|j«Mi&<MlSMe.Ettameni

hos tales viros apparet ante Bonauenturae,
Thomae,Scoti, Alberti magni, atqj etia Pe^
triLumbardi tempora BoruilTc. Ac recdio

A ; reS

EPISTOLA

vcs quidam vt plus ia&nt Ariftotclic* pfrf
lofoph!3e,ita phrafim habent aridiorem, nu
mirum Ariftotelem fuum imitati, qui tame
fic ncglexitaffeciusSi ornamenta dicSionis,
vt fum niam praeftiterit elegatiam,quod ide
hi non potuerunt. At nefcio quopado mf*
hi decere videtur,vtin myfterfjsexplicandis
adfit quaedam orationis dignitas, nec abiit
afFedus,ita demum fit,vt ledor non foium
inteliigat quod a dodo docetur, verumeti?
am amet quod ab amante traditur.Ex euan
geiio babemustHocefteorpus meum quod
pro vobis traditur.ExPaulo habemustego
accepi a domino quod Si tradidi vobis SCc.
Et gederitacbiberitindigne,reus eriteor^
pons & fanguinis domini. Hoc nobis eft
immobile fundamentum. Acprifei quidam
ecclefiae dodores , interim obfcurius, inte^
rim varie,nc dicam diuerfe, loqui videntur
lledioc facramento.Obfcuritas vel inefFabi#

ter apud

SfChriftianispermixtam,nolueruntfandu
dare canibus. Varietas hinc nata eft,quod in
terdum ipff fpecies facranientales dicuntur

fymbo

DEDICATORI A.
fymbola, interdum ipfa funjptio
diciturtpofiremo corpus ipfum fui alterius
ve rei fymbolum nonnunquam appcllatmv
Quoniam autem fub illis fignis latet corpus
dominicum, catafinecdochen quod inipes
cies competit corpori tribuitur,' eluti fram
gi,atteriqjcTum quoniam ibi confecratur
corpus, fubftantia quidem i^cm quod pepe
dit in cruce, fed non idem qualitate, nimirii
»iam glorificatum & fpirituale,fibi parum at
tentis pugnare videntur antiquidi quando
dicunt corpus idem 8C non idem, cum reue#
•ra nuilafitpugnatia,Poflremo corpusChri
dinonunquam dicitur naturale quod fum^
pfit ex virgine, nonnunquam myfticum, qd
eft ecclcfia,quae res praebuit anfam ofcitanti
le<ftori vt diuerfa loqui videantur. Cum igi
turta euidens habeamus a Chrifto 8C Pau^
lo teftimonium , quum per hos viros euic
dcntilTime declaratum fit, prifeos, quibus
non fine caufa tantum autoritatis tribuit
Ecclefia, concorditer fenfiiTe in Eucharis
ftia efle veram fubftantiam corporis 8C fan
guinis dominici . Quum his omnibus na
cefleritfynodorum conflans autoritas,tam
tusque populi CHRISTIANI confenfus,

A iiij fimus

fimus &nos concordes in tam coelefti my^
fterio, 5C hic fub aenigmate edamus de pane
8C calice domini,donec aliter edamus ac bi«
bamus in regno dei» Vtinam autem qui Beis
rengarium ierati funt errantem, fequantur
&poenitentem,atcg horum etiam error ec#
clefif cedat feliciter.Exiftunt circa hoc faaa
.mentum innumerae quaefiiones, quomodo
fiat tranifubfiantiatiojquomodo fubfifiant
accidentia abfq; fubieiff o,quomodo color^
odorem,faporem,ac vim etiam faturadijim
ebriandi, nutriendiq; retinean^quam habe:^
bat nondum confeaatus panis ac vinum, ^
momento incipiat elTerorpus S^fanguis do
minijquandodefinateiTe fubftantia corpo;
ris 8C fanguinis , 8C an corruptis Ipeciebus
fuccedat&alia fubfiantia, quomodo idem
corpus locis innumeris, quomodo iufiu ho
minis corpus fit fub tantillo fi:agmentopa«
niSjaliaeq; pmult3e,quas inter eos fobrie tra;
c^ari cduenitqui fenfus habent exercitatos.
Vulgo fatis c credere poft cofecrationc ill ic
efle verum corpus&fanguine dni, quod nec
diuidipotefi,nec laedi, nec vili patet contu«
melif,quicquid acciderit fpeciebus» Namfi
corpus domini proieAum in coenum, aut

in latrinS,aut in ventrem hols demiilum for
didaretur, nulla re magis fordidaret, 3 quu
ab hoie fumitur criminibus inqnato.Chria
nf gde religionis cft fpecies facrametales cu
omni traefiare reuerentia, attamen quemaeb
modum deus,quiiuxta naturam no minus
eft in cloacis, quam in ccelis, nec laedi poteil
nec inquinarijita nec corpus domini glorifi'
catum>Breaiter aduerfus ornes humanae co
gpipioisfaupulosjoccurratnobis primum

"litiliiiMi f I ifci

ra#f tt fpft w jnriMirr^^i*- -f nimiTinr

"i is-~'i~*nfrii niiii g m~i^ni hm 11 rii' > in p m
t jii ty»M 6 dnti Mi | i r»'iOT/pb ji baf i

bis aiTequaturfQuis autem criy[gMtf>iWM^«it>
nimo credere, qui dum hoc peragitur myftc : ei
rium,in templo fabulantes obambulat, aut
quod alicubi velut ex more fit, in foro pro
templi foribus ftant,ocioiis fabulis terentes
tempus i Olim ille pernitentium aut cate::
chumenorum locus erat,Qiiidam vix oif en

EPISTOLA

fis myftcr iis fcfc proripiat in popinam, tcmf
plumque vacuum rcliiiquut^Q^icl hoc mo
ris eftf Dura agitur ridicula fabula, manes
donec audias valete& plaudite, &tam cce?
leftis myflerii finem expeciare non potest
Circunftant menfam illam adorabundi fpb
ritus angelici, prselcns adeft in quem tota
cccleftis militia gaudet profpicere, 8C tu per#
inde quafi ludicra res agatur,aut naufeas o#
fcitasque,autgaiTis aliquid, aut potas^%[|p

mm m.

K

«iwt-nr*»* !

Atqui fi prifcum Ecclefiae
^/^''^^^moreni feniare velimus,id temporis nulla
■7^0 vox audiebatur in toto templo, fed populus

in terram pronus,tacuis affecTiibus gratias
T agebat deo patri, qui filium fuum in mor#

tem tradiderit pro falute generis humani»
Hucnimirumhortatur facerdos^quiun al#

lo

dedicatori A.

loquens populum diciuSurfum cordas Gra
tias agamus domino deo noftro» Na inefFa^
bilibus myfterijs nulla res magis conuenit
quam filentium,necaIio modo dignius lau
datur ftupenda domini Ic/a in nos chatitas,
quam illo loquaciflimo filentio, dum filent
te vocum humanarum ftrepitu , fubmijfTo
corpore, mens erecta foli deo loquitur, Vt
autem populus pro dignitateveneretur hoc
myftcrium, non parum habet momenti vU

EPISTOLA

illos fobrietas,quanta pudicitia, quanta pu^
ritas, quantus vulgarium voluptatfi cotem?
ptus, qtus diuinaru litera^ amortfQui inde?
eorum eftfacrificiumoxatali myfterio qd
diei reliquum cft compotatioibusjpropha?
nis fabulis,chartis,aleave,venatibus aut oci
olis obambulationibus cenfumere, nullam
aut minimam temporis portionem faao^
ledioni voluminum, aut corleftiiim rerum

contemplationi dare? Agnofeant Tacerdo?
ft ii ftt l M^jj K ftlf i dtl i W W^ Km itatem, quum a?
Al t ari, i < tij il i t( k »ital *iia ii i i g i ji>> l HiN

n*

D E D I C A T O R I A.

Ili non parum & confirmata fententia
aucfia reuerentia. Hoc quicquid cft laboris
tibi dicatum ee volui Praefui ornatiflime, vt
eflctquodteftarctur clientem Erafmumo#
ptimi patroni fui mcmforem eflcjac te vicil#
fim mei comonefaceret. Dominus profpc#
ret fandilfimos conatus tuos, in fuam glori
am ac pietatis Cbriftianae profe<fium.
Datu apud Friburgum Brifgoiae
Idibus Martiis, Anno a Chiro
nato M, a XXX.

Capita libri primi.

Quod deus hominem dominicum pro nobis af
fumptumfuper omnia exalcauic. Caput .1.

Quod vt certius in fimili natura noftra per grati
am Chrifti iperemus gloriam, nos fratres eius fecit,
3C illum6f cumilloomnianobisdonauit. II.

Quod ad maiore tahtx grati? certitudine ipfum
caput noftrum deus, nos.mebraipflus ita coftituit.vt
nosc orp’ eiuscitipfo capite.dicamurChrs.facrame
^ to 8C veritate corporis fui nos iibi vniens SC incorpo
rans. IU

Quid Iit facrametii. & qt modis accipiatur. Ilil
Quod vifibile facramen tum panis 8i vini nuncuj
patioe dicatur corpus Clu-ifti. ; V

, Quod Chriftusinpane (acramentalinokaper.
^^ter Iit impanatus,v| in carne incarnatus. VI

EPISTOLA
Quodrrnianentibus qualitatibus fui', fubftaua
panis&viniin verum corpus Chrifti mutetur. VII
Quomodo facramentum corporis Gliriftt a ca:^
teris facramentis differat vel conueniat. V'III
Quod nouus panis & vinu in corpus Chrifti mu
tata.nouam carnem vel fanguine non generant. IX
Quod non de quolibet filio hominis.fedde ipfo
Chrifto inteliigendum eft.nifi manducaueritis carne
filij hominis, non habebitis vitam in vobis. X
Quod in facramento vifibili fit ipirituale & iniifi
bilecorpusChrifli XI

Qa corp’ Chri cu in facrameto fit fpfialif & inuifi
biliter.no tn minus fubftantialiter& vere. XII
Quod veritas corporis Chrifti vifibilibus etiam
fignisfitfepiusoftenia. XIII

Q3 corp’ Chfi e cu fit locale i coelo Sl in terra 14.
Quod corpus Chrifti diuifum &a fidelibus funv
ptum permanet incorruptum & integrum. XV
Quod immolatio C hrifti in altari non dicif g» ite
t u occidatur ,fed Qi vera eius immolatio reprsefenta»
t3,ide in a! tari nuc,quod tuc in cruce operetur XVI
Qa duplicif vel tripliciter dicitur cor Chri. XV II
Quod inuifibile corpus Chri in facrameto, facra
mentum fit vifibilis corporis Chrifti in humana for* «
roa,verum veri, idem eiufdem. X VlII

Quod faaamentum duobus modis fignificat vel
fua ex fe fimihtudine.vel alicui» aftiois erga fe. XIX
Qiua in lacrificioeft facramentum corporale, 8C
cwpus fpirituale,dua: funt ctia cius comefiiones,vna
cotperalisaltera lpiritttalis,Sf bonigde duab’ opme

fiioiiiElnS

dedicatori A.

ftionibus flimunt corpus Chrifti.mali tm vna. XX
Quod ficuf ncc minus a malo, necmagisa bono
facerdoteconfecratur veritas corporisChrifti.fic nec
minus a malo, nec magis aquolibetbonofumif.quS»
tumadfubftantiam. ‘ XXI

Quomodo vere lalubriterfumi poifit corpus
Chrifti. XXII

IfCapita libri lecundi.

Quod facramentum corporis Chrifti nullatenus
foluat in digeftione.vel aliqua fada corruptione. I
Cur vifibile facramentum inuifibili deoffat. II
Cur facrificium ecclefia: non coftet folo facramc*
to , vel corpore 8ffanguine Cliriftifme facramento,
vel cur vtrot^. III

Cur fides tantopere exigatur in facramento cor«
poris Chrifti. IIII

Cur magis conlecret in pane & vino 8C aqua cor
pus 5i fanguis Chrifti,gin canetis corpori! fpcb*. V
Cur fumpto corpore Chrifti non ftatim etiam in
carne viuarausarternalit.cuipfumfit vita arterna. VI
Cur tpalibus meritis arterna retributio fiat. VII
Cur panis in carnem, & vinum infanguinem per
feconlecretur. VIII

I Cur corpusChrifti magis confecretur in pane ca

dido quam in nigro.vekuiufcun^colqris, cum fan»
guis confecretur in cuiufcun^ coloris vino. IX
Cur magis confeaemrcorpuschrifti in pane a<.
zymo quam fermentato. X

^Capita libri teitif.

Quodian^iquibufdamfuis autoricatibus vide^

aftrue*

EPISTOLA

aftruerehacreticowfacramenta effeirrita noxia. I
Quod folius dei fit, omnia facramenia facere fem
per vera fanAa, quantum ad ipfum. II

Quod facramentaChrifti pro meritis miniftrom
fieri credenda non funt.nepcreac vnicas facramento
rum 8C ecclefiae. III

Quod deus preciofa faaaraentain non preciofis
fpreiebus pofuit.no vt elTent vilia 8C abie^a.fed gra
tuita. IIII

Quod data funt dei racramenta, vt omnium ho*
minum fuperent merita. V

Quod laico vel pagano baptizare permittit. VI
Quod fanguiniseffulide vel Iblafide baptifm* co
pleatur. VII

Qdficut inbaptifmate.ficincoficieda Chfi cor*
pore nihil abonomagis, nihil amalo minabat. VIII
Quod facramenta h£rcticorum de ecclefia funt
in ecclefia fiunt. ' IX

Quod facramentotenus facerdotium apud haere*
ticos maneat omnino integrum. X

Quodetiamfalutarefitlacrifidnmhjreticorum,
fi munde communicetur a catholicis. XI

Quomodo foluitur illud quod fantflide impro*
bandis hacreticotum facrificiis dicunt. XII

FINIS.

Errata in hoc opuiculo comiila.vt comode reftitu
as, meminiffe debes ledior, primo nuero indicari fo»
lium,pofieriori lineam, inde veram poni leffionem.

■PoUo.^.linn.tS figurate coloi^)[,ft.tni?ioifibiliu.49.s igi^
maiore. in vtroq?.70*if. pf entes. 74 xj.f^^fcdo.ioo.f
giJe frad», 107*1} 00.(14.1/. {llinjero.n9 ifi ferret,.

D. Algeri

DIVI ALGE

RI, QVONDAM EX SCHOLASTI#
to MonachiBcncdi^ni, inlibrum de facra*
metis corporis&ianguinis dominici,
PROLOGVS.

VIA SANCTI

de corpore & iangui»
ne domini vafie fcri»
bentes, aliquando de
vniuerib CHRISTO,
corpore icilicct 8i me*
bris : aliquando nom
de vniuerib, fed vel de
capite, vel de membris
loquuntur, aliquando
cum facramento,aliqii
fine (aeramento (5mplicibus,vt de re ineffabili noin*
telleAa errores,pIusauteraquam oportet faperevo
lentibus gignuntur lixreres,adeo,vt limplicesnifi p*
fc^'usinlIru^i,errando pereantplus quam opor*
tetlapietes,nificorredfifuerint,docedo&defendedo
quod nefciunt.ie alios perdant. Alij enim quod de
membris dicitur, capiti adlcribunt.alij ,quod de capi*
te,membris imponunt & de vtro^ vel alterutro ti
confufeienuunt.vtvelcaput nimis humiliet,vel me*
bra nimis glorificent, Ik quod nec verum nec quid
digniunefl vtrin^diiudiccntNcc folumde veritate

corp«»

s d: algeri in lib. de

corpons Chrifti.fed & defacramento ipfius varij eP
rores, variac^prpueniunt h^rcles- Alij enim panem
Si vinum non mutatum, (ed lolum facrametum, (ic«
ut aquam baptifmatis.vel oleum chriftnatis, corpus
Clirifti non vere.fed figurate vocari dicunt/icut cum
dicitur.accipe veftem candidam quam praeferas an»
te tribunal Chrifti.nectame ipfam,fed ab ipft figni»
. ficatam. AH] autem dicunt, panem non folumfaaas
i” paneChriflum quafi impanatum.lks
ii cudiaii ut deum in carne perlbnaliter incarnatum. Alij aute
fi ise hsre-pgijjn, gr vinum in carnem 8i fanguinc mutari, ieJ
non Chrifli/ed cuiuliibet fili] hominis fandli & deo
accepd.vt copleatur quod Chriftus dixit: Nili man:»
ducaueritis carnem filij hominis, non habebids vita
in vobis. Alij autem gratiae dei derogantes.dicunt fa
cerdotum malis meritis ita inuocationem diuini nci
*ninisannullari,vt eorum indigna confecratione no
debeatpanis inChrifti carnem conuerd. Alij vero
mutari quidem in carnem Chrifti, fed malis meritis
fumendum non permanere carnem Chrifti, iedite»
rumreuerti in purum (aeramentum panis 8C vini.
Alt) quod eft deterius,dkunt per comeftionem in foc
dardigeftionis conuerti corruptionem. Quia ergo
tot harreies,& fi quae funt aiix,de (aeramento corpo
ris 8i fanguinis Chrifti pullulant, de veritate & virs
tute ipHus aipirante diuina grada,qu 2 ntoiidelius po
tero abfbluam, non humana quidem ratione, quae
ad hoc non fuppedt, fed ipfms Chrifti ftniflorumfg
teftimonifs.quibus ccclefia roborata confidit, a quie.
bus quo firmius veram obdnetfidem, eocertius ae«

m»

SACRA. gVCHA. PROLO, f

ttrnam alTequiturfalutem. Non enim vtait Apofto
Ius in perfuafibilibus humana; fapienti* verbis, fed
per ftulcitiam praedicationis placuit faluos facere cre
dentes.quia quod ftultum eftdei,fapictius efthomfc
nibus; 5iquod infirmii c dei, fortius eft hominibus.
Videtur enim ftultum.fedifuItis.Chriftominfpecie
panis Stvifti brune fcilicetrei.pratfentem nobis cor»
poraliterfieri, tantilla formula panis, cantam maie«
itatem contineri Sed quis in deo reprehendere debe
at.quod in ipfo pium, nobis autem eft necc!farium>
Cogrua-e quid^ non videtur eius dignitati vt core
njpabilis fubftantiapanis incorruptibile eius corp'’
liat.Sed congruit nofine faluti.vt in tali facramento
paneangelorum nos reficiat, fapientiiTime quidem,
vtoccfllco myfterio fides exerceatur admeritil.fortif
fimeaut,vt mes tali cibo roborata.hofte deuifto ,for
tius nitatur ad regnum:fapiencif[ime,inquam,8ifor
tiffime.vt tanti fui operis de re minima maxima,
nec comprehendipoijt potentia, nec artificium. Sug
omnia enim eft mirabile,exiftencemrubftantiamp3
nis,in eo exiftentem .carnis fua; conuertere, quod eft
non videri.quod videtur non efle.ipfamlpcarnem cu «
fit localis, prarfenteincoeloSiinterravere SC fubfta»
tialiterefle,& cum vere caro comefta,& fanguis eius
bibit’ fuerit i populo, ipftim Chfm viuu 8C integru
fuo pmanere in regno. Sed Iwc roni ca:ca, fidei funt
manifefta QJfergo ex fe Chrs ta mirabilit.talp falu»
briter dignacuse pro nobis operari, no paruipeden
dum, fediugiteranobis venerandum eft & colens
dura.^qitiacupotesficdclapidibusrurcicarefilios
A ^ ^ braiia;

« D. ALGERI IN LIB DE SA*

bratuc ,qui elementa bruta panis vini in fiiam con»
uertit fubAantiam.muIto magis Hdeles Tuos fiib tan
t*(pei imagine Sivirtutein corporisiiii tranif)^»
rabitgloriam.non pro merito, led pro gratia dans
gratiam . Vnde Auguftinus cMyflerinm veftrum de
menia domini accipitis, eftote quod videtis,8{ accipi
te quod eftis.De tam mirifico itacp, tamig neceifario
myfteriodidlurus.priusfidelesadmonendos arbi*
tror, vt quamuis fit incomprehenfibile.noti tamen vi
deatur incredibile,quia etfi capaces non fumus ad in
telligendum.deas vtic^ non eft impotens ad perage*
dum, qui, vt ait Pfalmifia.omnia quarcun^^ voluit fi:

j jjj jj, terra.Penfare erh debet humana par

ui tas modum fiium, vt quia non accepit vt magnalia
dei valeat comprehendere, non minus credat^.Cu
enim homocreaturafit,red excellens,ficut praeefiqui
bufdam creaturis fuper quas faAuS efi.fic etiam qui
bufdam nondum aequatus fubeft,Ionge difiimiiis ei,
H d quo fiiifbus eft. Sicut enim laj^i datum non efi vt
fentiat,nec pecudi vtintelligat.fic nondum homini
datum eft, vt cum angelis deum, ficuteft.videat.Cutn
ergo nec (bntiatur a lapide, nec intelligacur d pecude
cui praeeft.nunquid homo fe minus efle intelligit,qa
hoc filis inferioribus noninnotefiit^Sic igitur deuS,
quiincomprehenfibilemmaieftatem fuam beftialia
busfenfibus,vel intelleiflibus humanis, ficut rester»
renas quaflibet communiter non exhibet perceptibi
km ,nonquid a nobis longe fuis inferioribus minus
ciTe putandus eft, qui longe longius quam noftra in
feriora noftram comprehendere nem poiTumusful

CRA EVCHA. PROLO; «

feritatem? Quanto emmlenfuvdintclkihi longe
iiinta nobis, quxfub nobisfa(^a funt, tanto 8i ineo»
parabiliterampliusloge fumus abeoquinos fecit,
Exquo enim homo cum in honore eifet non intelle*
xit.Sf comparatus iumentisinfipientibus fimilis 6»
^useit eis, in corpore quidem beftialesienfus rece»
pit,quibust3ntumcorporalia,necil[a etiam vere p«
fefteiyfentiret.in mente vero ita hebetem intelleftS
Jiabuit,vtparncorporalia,minusrpiritualiadifcer*
neret. Non igitur dece t, vt beftiali ienfu vtl modica
inteIle^iu nro, quonecterrenaifta icire fufficimus,
immenfita terh diuinat maieftads comprehendere ve
Iimus, cum ipfi angeli, qui adhuc nobis fuperiores
funt, in eum def:derentproipicere,nec tamen imme
fitatem eius maieftads valeat penetrar.e,quamius eii
ficut eft,facie ad faciem contemplentur, &eius mani
fefta gloria iadentur. Quae enim creatura cum cir»
cunfcriptafitsimmenfumpoffitcomprehendere^Sie»
liim aliquatenuscoroprehendi poteft,immenfum no
eft.V t ergo ait A poftolusmon plus fapere qua'm o»
portet fapere, fed fapere ad fobrictatera, 8i vnicui^
ncutdiuifit deus menfuram fidei. Nonemm omnia
dat omnibus.fed vnicui^ proprium donu eft a deo.
Quod vt in membris ecclefia congrua corporis no»
ftri probemus fimilitudine,vartjs membris vari) feii
fus diftribuuntur.per quos color oculis ,fonus auri»
bus diflimiliter lentiuntur,& fic in carteris. V t igitur
figurat loquar ,livifus auditui varietatem coloreum,
BC vifui praedicaret auditus varietatem fonorum.no
■K alterum alteri credere oponeret,in his quae mini»

A iij me

© ALGERI IN LIB. DE'
me fentiretf Non enim deberet efie incredibile, qniS
cieflttincomprehenfibik.Niiquidenira mimis -unt
cu»vidcntur,quamquae audiuntur, econuerfb?
Cete oculus plauftri motum videt, auris firidoren»
cius tarditate fua non percipit. Cum ergo motus 6C
ftridor line fe non fint,nunquid minus nmulfunt,^a
viius 8C auditus fimul ea non percipiunt' N';nquid
totus mundus (imul non eft, quia nulli ficutbeacofie
nediftofimulvifibiliseftf Curo ergo ftnfus nodes
beatpiudicare fenfui pari fuo quo minus credatcllc
quod non fibi ,fcd alijs eft fenfibile.quomodo prscio
dicare debeat intelk ftui maiori fuo.quo minus efle
credat quod fibi non eft intelligibilef Sicut enim foa
n«s oculo eft inuifibilis.color auris non audibilis,fic
cmnib us fenfibus corporeis anim* intelledlus eft in
fenlibilis. Nunquidergo minu.‘ftftqucdiatelledln
fuo anima corporalia& fpiritualia difcernit.in vira
gulus velherbis naturamco!orisvelfrigoris,liumo
ris velficci tatis deprehendit, cogitationes afediftidH
tes infenfibili fuadiicretione compefcit, ad corpores
os etiam lenfus regendos infenfibiliter fe afficit,
in his omnibus fola a fe intelUgi 1 5i intelligiffQucjr
fum htec? V t ficut illa quat incomprchenfibilia fune
ftnfibus,non minus effe creduntur ,fic qu* funt ineo*
prehenfibiliaintelle^ibus humanis non minus effe
credantur .Vtigitur ait Apoftolus, deum nuncperlpe
culum Sl in aenigmate contemplantes, multum de
ipfo cognofcimus,liipfum nobis incomprehenfibi*
lem,inhisqua;ex nihilofedt mirabilem , in fe ipfo
credamus siirabili9raii.Hor»|ido quidem Si indu

SACRA. EVCHA. PRQLO. 7

ad fidem, modum prologi excedere vifusfur/
iiedideo.qma fidem magis vidi neceffariam ad
percipicdam ventate facramenti. vndeatfiu.
rus fum. Niincigiturprimamporti
unculam huius operis deo ans
nuentecxpediam.devc '

ritate dominici ''

corporis.

Secunda deipfiusig
cramenuva*
rijsquaE*
fiiucu
lis.

FINIS PRQlOGi:

S DIVI ALGERI DE SACRAMErii

tisCorporis 81 Sanguinis Donuni,

LIBER PRIMVS.

Quod deus hominem dominicum prO nobis a6
fumptumfuper omnia exaltauit. Cap. I.

V ia ver{ fidei cognitione 0«
riginalu deh'^ excitate teni
ti.ad varios errores decide*
ramus, vt inftigante diabo*
lo idoloIatrijSf peccatora
paifionibusdeiauientes,ad
morte obfiinata mente ten
deremus, magna fua gratia
verbum caro faftumeft.K
habitauitin nobis, vt qui de fuo erat incomprehenfl
bilis,denoftro nobis fieretappetibilis.dum germa*
na: carnis noftr* gloriam in ipfo, gloriam quafi vni
geniti a patre videremus, & ex ipfius iam quafi coo»

; riginalis glori® vifibilifaus fignis,inuifibi]ium amo

remrapti.ad vit® ®tcriHEpatriamreducercmur.Da
cninic® igitur incarnationis opus, ficut ipli deo pr®
c®terisomnibus operibus fuis proprie proprium,

, r!5cpr®omnibusoperibusfuispr®cipuefeitpr®ti* t
, piiiim ,vt hnini^ p iq vnitari» pfrfi-ir.a- fiia» alTumpti^

£{ quafi ex adiuAadiuinitate deificatum itaglorifi*
caret.vt non folum hominibus, fed omnibus ange
licis ipiritibus adorandum prxferens, in dextra pa*

'tris collocaret V nde Auguiiinus in libro contra Ma
atmiinHin,ii(ApoftoIiiSi Propter exaltv

«i

ALGERI DE EVCHA. tl. I. 9

«4

luc,& dedit illi nomen quod eft fuper omne nomen»

Vt in nomine leiu omne genu fleftatur, cteleftium, •
terreftrium.Si infern orum. Hic quserius cui donaue
rirvttum homini an deo.Quando enim donauerit,
cuidenter apparet. Humiliauit, inquit, iemetipium iptdtt/.u
V%ad mortem, mortem au temffucis.Propter quod
cxaltaui t illii, 8C dedit illi nomen quod eft iuper orne
nomen .Nunquidantequam hoc fieret, non erat alter
filius dei, verbum deus apud deum,fedpofteaquani
propter hoc exaltatus eft^uia fa(ftus eft obedies vf^
ad mortem , tunc coepit efle alter filius dei, vnicus dei
de us.tunc capit habere nomen quod eft fuperome
flomen^Quis hoc infipientiffimus dixerittlHoc ergo
slh' donatum eft homini, fecudum que fafius eft obe»
cliens vf^ ad mortem, quod iam habebat filius dei,
dcusdedeonatusfqualis.Item ineodem:Hominier
2 odoflauitifta,non deo.Ne^emcum in forma dei
effer, no excelfus erac,autnon ei genua deflebant, cce
Ieftia,terreftria&inferna.Sed cum dicitur.propter^d
illum exaltauit, fatis apparet, propter quod illum ex
altauerit.In qua ergo forma crucifixus eft,ipfa exal*
tata eft,ipfi do natum eft nomen quodeft fuperome
nomen,vtcumipfaforma,ferui.nom!neturvnigeni
tus filius dei.Item Auguftinusin traflatu Pfalmi o* Prai jt
Aaui:Et confti tuifti eum fuper opera manuum tua*
rum.Quandoquidem 8C opera manuum dei funt an
geli, etiam fupw angelos conftitutum accipimus vni
genitumfilium,quem minutum paulo minus ab a n»
gelis per humilitatem carnalis generationis 8C paflio
nis audimus^ (rcdinius.Oinnia fubiecifti fub pedi

A iiin bi» '

id a ALGERI DE SA»

bus tius Nihil cxdpit cum dicit omnia. Et ne «Sitr II
^ ceatintelligi.li; Apoftoluscredi iubet.cum dicit:Ex*
ccpto eo qui ei fubiecit omnia.Nec mirum fi filius ho
i.Cor. ly. minis filio deiinvnaperfonavnitus, ficutparticipiS
- diuini nominis, fic etiamdiuinae gloriae afStquatur,
vt exaltatusfuper omnem creaturam, flexioe genus
«m ab omnibus adoretur ,& vnigenitus dei per iptn
qui vnitus eft nominetur .Cur enim hoc mi nus deus
faceret homini fibi perfbnalitervnito.quam per eum
I facitanima corporifibi vnitotConfertenimpardci»

V pium nominis & naturae quam habet, vt ab anima

animatum viuat& lentiat,quod exfe non habebat
** K Sed Sfignisferrum tranfuerberans.ignitum reddit,
candoremlj fuum 8i calorem conferens,ipfum fcins
tillare.flammelcere vrerecontrafuam namramfa
dt.Cum ergo ignis igniat,anima animet, quid deus
nili homine libi vhitum deificet, & fuper ornem eres
aturam exaltatum, puritatis, omnipotentiae, & deita
tis etiam prserogatiua lecum gloriffceK*

Quod quoniamChriftus exalta t us eftluper ola»
& in eo nobis cuntffa denata iunt,fimilcm etiam glo
riamnoslpcraredebeamusi Cap. II.

' Ed 8^vt cet ti” in fimili natura nf a per
gfamChnfperem’gloria,nosei’frc$
fecit, &illu,5^cu illo oia nobis donas
uit,S^cu dnicu holemin vnitatepfas

njdei.credim^deificatu.nodubiufit,

mediate ipfi’ gratia, Io. nobis e datu. Ait em:
^otquotreceperut eu, dedit eis poteftate filios dei
WiiB* ex deo naa fent.Vnde Augutow in fecundo

CRAMEN. EVCHA, LT. I. tx

firtnonefuperlohinem.Vthominesnalcercnturex
deo.primo ex ipfis natus e ft deus. Noli ergo mirari
6 homo quia eSkeris per grauam filius,quia nalce*
ris ex deo fecundum verbum eius.Prius ‘pumverba
voluitnafacxhoie, vt tu fecurius nafcereris ex deo.
Reuera enim vt fecuriores eifemus in ipib de confir=>
tnitate 8 i vnicate tantar gloriae in humili noAra natu
ra, naturam carnis noftrxfibivniuit deus in eadem
perfona.vt dum eam ta mirabiliterglorificatam vi»
dcranus.de germanae carnis noftrae glorificatione
non defperaremus.Quia igitur in han; gratiam nos
adoptare voluit ,vt qui necdigni fe lu' fueramus, fili:»
os dei faceret, & Chrifto cohjredes ordinaret,ipfuni
quem primogenitum in multis fratribus SC fibi vnic.
genitum effe voluit, in quo erat plenitudo diuinitatis
corporaliter .priuilegio omnis gratiae non ad men«
furam, fed fuper omem creaturam infigniuit, vt ipfe
de fpiritu fan^o non renatus fed natus, nos in iaiq»
tatibus conceptos ,& feruos diaboh natos.per grati
am filios dei renafci faceret, cos fecunda natiuitate
rtcolligens&inuitans.ad liiam gloriam proueheret,
quibus prima fua natiuitateomi modis procellerer,
Vt ergo deilicum corpus Chrifti cuius eflet potentiae
darefeeret, ficutfol vitrufineliia vel illi’ larfioe pene*
trat.ficipm virginis mfis virginalia integra integri»
ptrafies.nec ab eis difCpaf ,nec ea difilpat.Res qde ft«
peda&ineffabilis,f3 nobis no icredibilis.gaoipoteti
no impoffibilis. V n Auguft.ca.91.fup Iohane;Oia
de cf terOK miracula fuperat qd e nat’ex virgine, mai’
«r^^egriute foPpottut ncc cocepf v iolar e nec nat^

■ ■ Vr

» D. ALGERI DE SA.

Vt autem fic nafcere tur deus, illum decuit, nobis pfo»
fiiit.vc mundus natusnos mundaret, potenter natus
infirmos robo raret<Suam enim mundiciam jVt cor»
formitate illa fibi vnitiplacereir.us.noftram cflevc»
luit, ne vero contra hoftem iknilfimum noftra infif
mitatc deficeremus, fuam potentiam noftram fecit,
vt dum fua fortitudo promptior eft nobis quam na
ftra.perfuamgratiamfibi deuotiores, S^dumfor»
tior.per fuam omnipotentiam contra hoftemfimnf
fortiores. Vtenim potentesnon tamen omnipotem
tes creari potuimusper naturam,fed modo dum o»
innipotens eft fortitudo noftra, quafi omnipoteteS
efficimur per gratiam. Vnde Sf dominusin Euange
***• 9' ]io;Omniapoflibiliacredenti.Siergoquia nobiso
mniapoffibiliafuntomipotetes efficimur, quid deo
adiutore nobis nocet noftra infirmitas, qaj 8i humi
litatis auget meiitum,& virtutis nefcit detrimentuf
Quid enim fortitudinis ruftic us admitttret,fi in caa
fa fua contra aliquem potentem rex ei patrocinare»
*• tur ,vbi ipie non pofletf Vnde &Apoftolus.Si deus^
lou. I' nobis, quis contra nos; Item in Pfalmo, In deo facie
mus virtutem.Item dominus in Euangelio: Conf»
dite, quia ego vici mundu.Quod cur diceret, mfi ilia
fuavidtorianoftraeftetfVndeAuguftinusinfermo
Kom. * nedenatalimartyrum;Proprio filio litononpeper
cit.fedpro nobis ofnibus tradidit illum. Quomodo
Sl non cu illo omnia nobis donauitf Quando ipfuin
nobis donauii, cum illo nobis omnia donauit.Ter»
ret teff emitus mundi, cui donatus eft artifexmundi^
Chriftumnobis donatum elTc gaudeam”, Sf nullos -

n

CRAMEN EVCHA. LI. I. ij

fn hoc feculo inimicostimeamus.Quicquid ergo po
tentis feu naicencio.ieu infirmos curando,mortuoS
lufcttando.moArauit.nobisfecit, vtad roborandu
infirmitatem noftramS^falutem conferendam po*
tens crederet& eflet.&f iilnc non defperaret caro per
iienire.quo carnem cognouerat afcendifle. Vnde Au
guAinus in fermone.ii.de verbis Euangelq: Serpen
tisaftutia pnities, vt laudeChrifii te auertat a Chri
fio, dolofeprs dicat, quem vituperare non audet, ex*
aggerat maieftatem eius, vt fingularem faciat, ne tu
fperes tale aliqd .qualein illo refurgente moftratum
eft.Excita ergo fidem dicenti.Chriftus folus potu
it, nos non ponumu5,rerponde 8C dicJdeo Chriftus

e i tuit.quia deus.Refpondebit ille;V tique quia deus.

ic 3ftu;Et quia deus.quia omnipotens, cur defpera
bo quod poterit inme,quoddemonftrauicin fejp
pter mefVt igitur hoc pateter nobis conflaret, ne vU
latenus de fua gratia diffideremus, doArinis, exeme
plis,facramentis,promifllonibus,beneficijs,diieftio
nem fuam nobis commendans, noftram excitans,
b-agilitaten% roborans, pietaus aifeffufe nobis pa
trem vocari & effe voluit.quscucp in nomine fuo pe
teremus fe daturum promifit.Sf quia originaliter SC
miferabiliter ferui cram^hoflis noftri, hoftes autem
dei patris noftri,eadem natura qua perieramus, ma*
iori noflro honore, maiori hoflis confulionenos rc
parans, ad fbluendum nobis Ad; debitum, ipfe nihil
cx (e debens, nofter vicarius extitit, 8C vtnos liberos
ti («uros ab hofte reddcret,pro voluptate cibi vetu>
Ii Ad« gblaui^cultattm fanguinis Iw voluntati e*

S4 B. ALGERI DE SK*

ius peftniflam recotnpenfans, hoc predo nos ita f»
detnit.vcquiadominusa aequam feruoiuo iniufte
vita ipoliatus eft, ipfu m iure uiis omnibus tiob is fct’
licetfpolians.fimplamorte fuaduplam noftram, tri»
duana aeternam auferret ,eiurdem'cp mortispoena (ibi
indebita, Adae peccatum, quod inultum cm non po«
terat.Iuens, patris iram pro nobis favffudendo placa
ret ,pcrna '(5 fi ne fine nobis debitam relaxaret, 8£ quia
ipfi patri ibius ab origine mundi plenam obcdiendl
vl^ ad mortemferuando de hofte fuo triumphauit,
bocfingulari fuo merito, in ipfo homine, quo mor*
cem pertulit fuper omnia, vt ditilu eft,exaItatus,nos
patris gratiae reconciliatos de feruis cbaboli, faceret
filios dei. baptifmi (aeramento regenerans, & fpiritu
adoptionis biiorum corda fidelium mudana,illumk
nans 3! roborans,a varijs charifmatibus ornans.

Quod ad maiorem tantae gratia; certitudinem
ipfum caput nofirum deus, nos m^ra ipdus itaco«
ftituit.vt noscorpus dus c3 ipfo capite dieamurChri
flus,faaamento Si veritate corporis (iii nos (ibi vni»
ens, incorporans. Cap. 111,

D vltimu etilne aliqdin ipfo aliennrn
videret aut arduu,ita vere&pfecieco
municauit nobis, vtvifibilitetiScorpo
ris&fanguinis mirifico (krameto.ec
clefiifibivnicsKcoparas tatagfa infi
gniret.vt caput ei^&ipa eet corp*

fuu.no noieten*tfn,fedin veritate fui ccKpis.vere fibi

^corpQ^(ii,^ioUioniiUiusgfaenobis^tdiuorti

GRAMEN. EVCHA. LL I.
mtiiCum quo nos folidaret tam vnic* vnitarfs facraa
mentum, certumipdfet hoc pafto nos cum ipfo per
iprum.invita^terna.fimilem dignitatis obtinereglo
riam,^ cum iplb per ipfum.in hac vita fimilem inno
centix ieruare voluerimus grauam, maximecti ipie
moriturus/ub ipfius facrofanfli fanguinis fui nouo
teftamento,cui,vtaitApoftolus,fupordinariautmu*^3**
tari nephas eft.vit* xtcrnx paftum nobis afTignaue
jrit,2C ipfe a mortuis refurgendo, in fe capite noftro,
quomodo corpus fuum glorificare deberet ofiende*
ritNon enim effet milericordix dei 8i iuftitix con»
dignum,fi eos repelleret a regni fui confortio.quib? /-
tam familiariter vniri dignatur in mudi exiho, eisifi
lionoris viciffitudinem non rependeret in manifefia
vilione fuae maieftatis.a quibus digne fufceptus & a»
doratus eft in occultis 8! paregrinis facramentorum
fuorum figuris. Quomodo etia ibi fieret di ucrfum
quod hic fatffumeit vn^^Vnde Hilarius in libro no
no de Trinitate Si vere verbum caro faflu eft, SC ve»
re nos verbum carnem cibo dominico fumimus, qs
modo non naturaliter in nobis manere exiftiman=9
dus eft ,qui 8i naturam carnis nofirx,iam infeparao
bilem fibi homo natus aftumpfit.S^ naturam carnis
fux ad naturam xteinitatisfub facramento nobis c5
municandx carnis admilaiitf Ita enim omnes vnum
fumus.quia in Chrifto pater. Chriftus in nobis v»
num in hisnos efle feciunt.Si ergo nos vere fub my«
fterio carne corporis fuifumim’, 81 per hoc vnii eri*
mus.quiapater in eo eft, & ille in nobis naturalis per
&cramenti^prietaS;gfe^iag: 3 incntu eft vnitatis.

Ideo^

J6 D. ALGERf DE SA»

Ideoi^ fanfU caput eccMx Chriftum.ecclefiam m 2 *
fcra velcorpusChtifti dixerunt, ipfattu^ cum ipfo <m
pitefuo Chriftum.V nde Auguftinus in libro deTri
tiitate.Sicut corpus vnum eft,inquit,dC membra ha»
bet multa, ita BC Chriftus.No dixit;ita 8 C Chrifti.fed
ita KChriftusmftendens ChrifiumreAe appellari
etiam vniuerfum,hoc eft, caput cum corpore fiio q<?
cfteccIefia.Et multis feripturarum locis inuenimus
Chriftum etiam hoc modo appel!ari,vtcum omni»
bus membris intelUgatur, quibus ditati eft: voseftis
corpus ChriftiSC membra.Vnde idem Auguftinus
admiransin{ermone.a6.fuper Iohanem ait:In cor»
poreeftoChrifti-Nonpoteft viuere corpus Chrifti
nift defpiritu Chrifti.Inde eft quod exponens nobis
(«Cei.to. hutttpanem Apoftolus:Vnus panis inquit,vnS cor»

‘ pusmultifumus.Oracrdlnentumpietatis,oiignuni
vnitatis,ovinculucharitatis. Qui vultviuere.habec
vnde viuat,vbi viuat Accedat, credat, viuat in deo.

De deo incorporetur ,vtviuiiicetur,nonabhorreatd
compage membrorum,non ftt putre membrum $
relecari mereatur, haereat corpori, viuat deo de deo,
f temAuguftinus in trafiatu Pialmi.i 3 o.loquensA»
poftolus de membris Chrifti, non ait.fic 8 C membra
Chrifti.fed totum hoc quod dixit, Chriftum appella t
atCwiH, uic.MuIta membra vnumcorpus Chriftus.Ergofi»
mul ornes cum capite noftro Chriftus, fine capite no
firo nihil valentes.Item ibi in fermone.i ii . fuper Io
hSncm Quomodo dile^io qua dilexit pa ter filiu eft
innobis.nifiquia membraeiusluraus 6^inip(bdili /
giai>ria«ifrcdifiginirtoniS|i4c&|(aftu§£corp^ |

CRAMEN EVCHA. LI. I. ry

Meo fubiiwxitjSC ego in ipfis.-tanquans diceretiQuo
Biaegofiim.of ia ipfis. Aliter entnieft in nabis tan^
qie tm in teroplo fuo, aliter aut nos in eo, quia 8L nos
IprcfamaSjCum iecudum id quod vt caputnoftruns
tffei hoiH > faftus eft.corpus eius fumus. Item idem
in trasflatu PiaImi.i4z:Oinaia autem membra cuns
fint multa, vnum eft corpus, ita 8C Chriftus.Non ait:
ita& Ghrifti.iedcorpusvnum membra muIta,icaS£
Chriftus. Totum ergo Chriftus. Etquia totu Chri«
iius,ideocapatdec^Io:SauieSauIequidmeperieq^
dsfItemiiieodem:Tenetehoc,Sf fiixaoraninoraan
date meraorfe, vt agnoicatis Chrifium caput 8C cor
pus,S£iade videatis,quant3gratia ad deum pertine*
atis,vt ipfe voluerit nobilcum cfTe vnus, qui eftcutn
patre vnum. Quomodo cum patre vnuv Ego 81 pa*
ter vnum furaus.Quomodo nobilcum vnus^No di* q ,
dt,8^reminibus quali in multis.fed tanquam in vno.

SI femini tuo qui eftChriftus.Sed dicit aIiqs:SiCIiri
fius femen Abrahae.nunquid nost'Memento quia le
men Abrahs ,acper hoc li nos femen Abrahae, er*
g/3 8i nos ChriAus. Et poft pauca;£runt duo in car*
nevna Haec autem vnitas capitis ChriiliSfcorporis
ecclel!ae,quomado in lacr amento corporis 8C fangui
i nisChfifti conmunicidoper geminam dileAionc
dei 8{ proximi folidetur 8C confirmetur, aitiple;Qui
maducat meam carnem ,8C bibit meum fanguinem.
in me manet 8C ego in eo. Vnde Auguftin*in iermo»
Be.x7.fuper Ioh3nera:Signnm quia maducauit 8Cbi
bit,hoc eft, Si manet,8£ manetur, Si habitat 8C inha*
baatur,Sihxret|SC nondeferitur. Hoc ergo docuitSf
, B admonuit

i8 £>; ALGERI DE SA«
admonuit myflids vtrbis.vt fim’in eius corporciu!»
ipfb capite in membris eius.edentes carnem eius^nS
relinquentes vnitatetn eius.Quac vnitas veradei dile
£iioneleruatur,vt corpus fuum corpori fuo, ideft,
nobis vniatur. VndeAuguftinusinfermone defa*
cramentis fideliu feria.^ Paichae. Quipafluseftpro!
nobis .commendauit in iflo facrame to corpus 8C fan
guinem fuum, quod etiam fecit nofipfos,Nam&nos
corpus ipfius fadli fum*,8£ milericordia ipitus quod
accipitnusnosfumus.Quia igitur corpus Cbrifti fu
anus qui corpus Chrifti accipimus, non folum capiti
per dilectionem ,fedeuam cum membris noftrisina
uicem vniri debemus. Vnde in lermone.i6. fuper Io
hanne: Petra Chriftus in figno, verus Chriflusin eat
Iohaa.6. ne 8C verbo.Hic eft ergo panis de ccelo defeendens,
yt fi qutsmanducauerit ex ipfo.n 6 moriatur. Sed qd
pertinet ad virtutem facramenti, nonquodpertinee
ad vifibile facramentum,qui manducatintus non fa
ris;qui manducat corde, nonqui premit d en te.Hune
i tacg cibum 8C potumlbcietatem vult intelligi corpo
ris 8C membrorum fuorum.quod eft ecclefia.Huius
rti facramentum.i. vnitatis corporis Chrifti de do»
minica menfa fumitur.aliquibusad vitam, aliquib*
ad exitium.Res vero ipfa cuius facra mentum eft,o»
itini homini ad vitam, cuiuicunt^ mes cius particeps
fuerit. V irtus em Sf res facrameti eft: inuice fe dilige»
do .de vnitate corporis ccclefiae fint geun^ de eo par
ticipanl,qd nulli ad exitium.icdomi credeti adfalu»
tem, geunep tata: focietatis.coformate &vnieteChri
8Q|Vereparticepsecpotucrit'YnideAug.inftrnio*
§£

ISACRA. EVCHA. Llff. I. i?

nt deiaaainctisfideIiu;Adaqua venift(,cofptr!i eftis,
{lanisdnicusfa^eAis. Quo vnu videtis ee qdfaftj
eft.fic vnum eftote vos diligendo vos- Hsretici qrut
diuifionon.cii panis ifte no indicet niii vnitatem. Sic
& vinum in tnukis ra cernis fuit.,8C modo in vnum c.
Quia igit corpus Chrifti fumus, 8C C-^^ftus fumus,
ita vtetiatninaltarieodemfacramentofignemur.cii
panis dominicus corpusChriilifitinfeipfo.S^cor*
pus Chrifti in ecclclia mirabili vni tatis gratia nos ad
fepertinere voluit, cum m-y^fterium noftrum ficut 8£
fuu in {aeramento altaris, ne moriamur fumere nos
concefllc,ita vt etiam myfterium fuum in veritate cor
poris fui fumptum,nulli proiit nifi myftcrio noftrtt,
ibeietatem fcilicet ecclefiaibcam eodem (acrameto af
liimpferit, quia ftcutcaputnon eft vitale (ine corpo«
!re,fic Chriftusnuili vitam confert fine vnitate corpo
ris ecclefiae.Sednec myfterium noftrum vllatenus in
iacramento corporis Chrifti Ht fine fuo, vt ficut per
dile^ioneni vnum fumus inuicem,ficftf plus etiam
cum eo, quatinus ficut ipie in nobis,fic nos manez
mus inipfb.quia cum a corporefuo fit indiuifus,nec
in iacramento fuo veraciter (iimi dicitur Chriflus,ni
15 fumatur vniuerlus.fuo Knoftro myfterio nobis in
corporatus. Vndein iermonede facramento Apofto
lu audi dicen tem ; Vos eftis corpus Chrifti 8i mebra.
Si ergo voseftis corpus Chrifti Si membra, myfto»
rium veftru in menfa domini pofitu eft.myfteriu ve»
Arum accipitis.ad id qd eftis,amenrefpondetis.Efto
membrum corporisChrifti,vtverufit amea Quare
crgoinpancfRccolttcqapanisnofit dcvno granoi,

S k fe4

IO D. ALGERI IN LIB DE SA.

fedde multis. Quando exorcizabamini, quali mole»
bamini. Quado baptizati eftis, quali conlperli eftis.
Quando fpiritus fanftificationem accepiftis, quali co
fli eftis.Eftote quod videtis, S^acdpite qd eftis.SedSi
de vino fratres recolite: Grana multa pendent in bo»
tro,led liquor granorum in vnitatem confunditur.

Ita dominus lefus no.s fignificauit, nos ad fe perunc
revoluit.myfteriupacisKvnitatis noftratin fuame
fa confecrauit.Qui accipit myfterium vnita tis, 8( n3
tenet vinculum pacis, non myfterium pro {e,led tefti
monium accipit contra fe.Quia igitur per vnitatein
fpiritualem.ita concorp orales 6d confacramentales
fumus Chrifto.vtlimilitudine pncditfra dicamur pa
nis dominic^,dicamur etiam corporisChrifti cibus.

SC fanguinis eius potus.quia fcilicetlicut cibus Si po
tus temporalem vita, ficvnitasecclelia; confert atter»
nam, ideo lanfri eandem vnitatem vocarunt virtute
rem faaamcnti.rem.quia ab eo fignificatunvirtii
tem ,quia effeftum diuinte gratiat cumChrifto maxi
me operatur, quamuis Chriftus vt caput noftru, vir»
tus principalis res facramendlit fubftantialiter
vere.focietas vero Si vnitas eccIeliaftica,figurate.N5
igi tur errorem generet g> fanfti aliquando de corpo
re C H R I S T I, aliquando per fe loquuntur de cor» '

pore ecclefia: in eodem facramento.quia etfi in vnita
te Sieffefiu falutis vtriulque corporis eft limilitudo,
in eminetiadignitatiSjin veritatefubftantiar,folica*
noftroC H R I S T O feruanda eft.fuarfingii
'P' latitatis fumma difcretio. Quamuis enim hoc fa»

cramento reformet corpus humilitatis noftrs, etiam j

i

' GRAMEN. EVCHA. LIB. I st

in hac vita configuratura corpori claritatis fux, non
tamen nos vfcp adeo fuperextedere debetnus,vt qua«
tumcuntpnosfuavirtutevelfirailitudineexaJtet.viq;
adeiusdignitatemptingerepratfumamus.&lficfu»
fcipiamus mifericordiam fuatn in medio templi fui,
ve vfcp in fines terne fit laus fua fecundum nomen e»
ius. Ipfe enim eft caput corporis eccIefi®,non vnitate
perfpnse.fcd gratiar,

<^id fit lacraraentum, & quot modis aedpiat.
Caput. IIII.

|Viaigithoc fuofacramentoChrs ec
clefia fu3 vnit fibi, 8ic6corporat.de ve
ritateei* Sivirtute.qfi dereineffabili,
quitu deus dederit differamus, fi tn pri
us gd facrametu fit difcutietes.quo fu
gura averitate rei quam fignificat,di»
fcerneda fitonderimus.Augufl.in.ia.lib.de Ciuitate
dei;Sacriffciu vifibileinuifibilc facramentii.i.facrufi*

gnu eft.Item Auguft.in fcdo de doctrina Chriftiana:
Signum erespra-ter fpeciem quam ingerit fenfibus,
aliud aliqd ex fe iacies in cognitione venire.Ite alibi;
Sacrametu inuifibiiisgfj vifibilis forma.Sciendri aiit
^ facramentu SC myfteriii in hoc differunt, quia facra
mentum fignum eft vifibile aliquid fignLficas, myfte
rium veto aliquid occultum ab eo fignificatum. Alte
rum tamen pro altero ponunt,vtfuperius didlu eft:
myfterium veftrum accipitis.vt fit myfteriu occultis
Si cccultum,8i facramentiim fignans & lignatu. V n
Maximus in quadamhomilia epiphanic; Myftica e»
ius tatiuias lempiterno gaudio terram Ice tificaui t

B iq &c(£

S ty. ALGERI DE SA-'

Sl coelum.Huc ergo regem cocleftiu, homiiiuBi^rti
ftorefub carnis myfterio veniente impiustremitHe
rbdes.Net ibiummodoiacramentupro alterurro-L
iLeni.i). vel^figno vel^ fignato inuenitjed eua,p vtrot^.Sic*

M t cu dicif : verb ii caro faftii eft , caro^ carne KaiumS,
Itemij.ols anima poteftatibus iublimioribus fubd»
ta fit, aia pro carne 81 anina acdpilNec miru/i facra
mentum pro facramento 8i re laaamenti ftrpius po
nitur, quia corpus Chrifii pro (aeramento & corpO
re Chriftiirtuenitur.Auguftinusdefacrainentis al»
tariSiCorpus Chrifti 8i veritas Sf fiiguraell.V eritas,
du corpus Chrifti&fanguis.virtutefpiritusinver*
bo ipfius.ex panis vini^fubftantia efficit. Figura vc
ro eft, id quod exterius (entitur.Sciendum etia ^(a«
cramentilinfacris codicibus no femper pro facro ff*
gno.fed facramenttim aliquando iufiuradum, aliqn
res facrata accipi?, V nde Ambf ofius in libro ad Gra

tianum, apparuifle dicit hominibus vnigenitumpa»

tris p facrametu alTumpti hominis, quafi diceret: per
hominem que fibi facrauit, quia homo no fignum,
fedpotiusoccultatiodiuinitatisfuit.

Quod vifibilefacramentum panis Si vini nunco
patiue dicatur corpus Chrifli. Gap. V.

Via igit fandii facrametum pro Iaera* '
mctoSirefacramctijSi corpus Chri»
fti pro verita te Sifigura indifferenter
vfurpat, ne errore generent, gj in pane
dnicofacramentu. Si qd corpus Chfi
vercSijipriefitdircernamus.Formaffl

fanis Si yini 8i cacteras clsmewrS remanentes ^

SACRA. EVCHA: LIB. t

fibilesqualitates.facramentum tatutnmodovcredw
ci Si efle.liibftaniiam autemilla inuifibikra.quac ipo
facramento optrta eft,Si fn quam panis Si vini fub«
fiantia traflata eft.vere Si proprie dici Si efle corpus
Chrifti teftatur Auguftinus in libro Sentetiaru Pro«
Iperi.ita ea dilcernenSiHoc eft quod dicimus, qd mo*
dis omnibus approbare contendimus.facrificium ec
<\dix duobus confici.duobusJp conflare, viiibili ele»
tnentoru (jjecie.Siinuifibiii domini lefii Chrifti cac
«e Si ranguine.&cramcn to Si re lacramend.i. Ckri*
Ai corpore, ficutperfona Chrifti conftat 8C cofjcitur
<x deo Si homine.cum ipfe Chriftus verus deus fitSS
vetus homo. quia omnis res illarum rerum naturam
Si veritatem in fe continet, ex quibus conficitur .Co
icitur autem facrificium ecclefiat duobus,faaamen4
*o Si re lacranieti,id eft, CHRISTI corpore,
ergo duo efieapprobat.vifibile laa amentum Icilicet
Si imiifibilemrem lacrsmenti, non vnum idem, fed
aliud Si aliud effe demonftrat. V nde item Augufti»
fflus in fer mone de verbis domini: Quod videtis iil
alt3ri,panis Si calix eft, quod etiam vobis oculi vea
ftri renunciant,quod autem fides poftulat inftruen*
da, panis eft corpus , calix eft fanguis.Et paulo poftt
Ifta fratres ideo dicuntur facramenta, quia in eis ali»
ud videtur .aliud intelligitur. Quod videtur Ipeci»
«m habet corporalem.quodinteliigiturfruftum ha
bet fpiritualem.Quia igitur aliud e corporale quotf
videtur.aliudipirituale quod intelligitur, aliud er»
go eft facramentum quam resfacramenti.id eft, cor»
(us C HRIS T l.ltcoi Auguftinus in libro Senten

B iiij tiaru

,4 D. ALGERI DE S/U

tiarumProlperLCaro eiu5 eft,quajn forma operam
in facramtnto acdpimus.Nodiditrgoforinainpa»
nis elfe carnrm Chirifii.fed opmmentu carnis C hn*
iii.Vnde euaminfinectuufdain mifiar oratur 8^ dici
Kir:Perficiant in nobis domine qusriumus faaamc*
ta tua quod continent, vtquod nunc Ipecie gerimus,
rerum veritate capiamus.PoiluIat quippe facerdos,
vt corpus Chrifli quod fub ipecie panis & vini nunc
geritur, manifefta viiioneiicut reueraefl.quando^
capiatur.De qua vifionedominus in Euaguo iecun
dumlobannc.Qm diligit me, diligetur i patremeo,

8^ ego diUgam eum,£i: manifeilabo ei meipfum. Et
de hoc eodem facramento legitur in paifione beati
Dionyfii,qui dum iacrum myiieriu celebraret in car
cere,apparuiteidominus,dan$%illiranftadixit:Ac»
cipe hoc chare me”, quod mox complebo tibi vna c3
patre meo. Ac H diceret:Quod tibi do modo in viati*
to,non mutabo in premio, vt de aliud, icd idipfun*
complebo.meipfum manifeftans.Cum igitur ftcer»
dos dicat iacramettta non corpus Chrifli efle, fed iti
iccotinere, nec etiamipftuscorporis veram formam*
fed tantummodo limilitudinariam fpeciem, 8C figu-
ratiuam illius quod in rerum veritate,idefl,in vera
fv.x claritatis ipecie capere defiderat.quod etiam do« <
minusbeatcDionyfio nonperftftumefie in hac vi*
ta,fed in alia compkndum affeuerat.quomodofacra
menta quas vifibilia 8C inuifibilia funt, erunt verum
corp’ cius, vel veralpecies corporis illius,inquopoft
refurre Adonem inuifibilis 8i immutabilis elt Chri*
ftus. Vnde AuguflinuscontraFsufiumiQwd eni»

aliud

GRAMEN. EVCHA. tl. I.

aliud iiint quxt^ facramcnta corporalia ,nin quafi q*
dam verba vifibilia,facroiani5ia quide,& tamen mu
tabilia SC temporalia.Abfitergo vttranfitoriafpcci»
es panis& vinifitveraiiibftantiavel veraipeciesim
mutabilis corporis Chriiti. Sed fi aliquando didtiir
corpus Chrifti.nuncupatiue SC non vere oportet in*
celligi. Vnde Auguftinus ad BonefaciumiSi ficrame
ta quandam fimilitudinem earum rerumquarum ia
cramciua funt non haberent, omnino facranseta no
cilent. Ex bac autem limilicudine plerun^ ipiarum
rerum nomina accipiunt.Sicut ergo fecundum que*
dam modum, facramemum corporis ChriiH, corp’
Chriftieftifacramentum fanguinis Chrifti, iangui*
Chriftieft.ficlaaamentum fidei fides eft, ac per hoc
paruulus qui non habet fidei affeAum.refpondetur
credetx&fidem habere, propter fidei iacramentum.
In quo notandum eft /aeramentum corporis Chri->
flijiecundum quendam modum.i. fimilitudinaric &
nuncupaBHe,noiy)prie corpus Chrifti vocari, quan*
tum ad elementorum fpedem SC formam, quod tia*
men vere 8i proprie corpus Chrifti vocatur&creslif,
quitu ad fubftitii quacctinet ,Si in qua panis divini
iubftatiacouerfa e.VnEufeb? EmifienusiVere vni*
I ta & pfeifia hofiia fide a:ftimada ,n5 Ipe nec exterio* .

tl cefenda vifu,fed interiori affe^lu.Cu eifi exteri^nS
videat nifi ipedes panis .interius credi t veri tas dorrii
nici corporis.Et vt ait Auguftin», fanguis Chrifti e,
quem fub vini fpede ac faporepotamus.

QTChrs in pane iacrametali non ita pfbnaKiffit
impanatVt*nc*tncincarnatus. Caput. VI.

B iiiij Quamuif

^ D. ALGERT DE SK*

V amuis autem ficramentum (u^l
us a refacramentiitanquam figura i
veritate.lads diftinftum fit, errantes
tamen quidam dequibufdamfanftcr
rum verbis, dicut ita perfonaBteritt
paneimpanatum Chriftum,licutinf
carne humana perfonaliter incarna»
tum deum.Qu* hjrefisquia noua 8l abiiifda eii;,r8
tionibus SC autorit3tibus,proutdeu5 afpirauerit, ra
dicitus eft extirpandi. Ex quadam enim fimilitudine
beatiAuguftini in libro Sentetiarum Proceri, fnani
iiimunt & defendunt hatrefim.qua itadicinSacrifiiciS
ecclefi* duobusconfici .duob usf^ conflare, ficutperis
fona Chrifti conflat 8C conficitur deo & homine. EU
eunt enim male fubaudiendo,ita perfonaliter facrifi
ciumecc!efia;,id eft,Chtifiumin altari facrificatiini,
duobus conflare in eade perfona, ficut perfona Chri
fti coflat ex deo homine.Si autem opponitur illi?»
quiaillaelementorumfpeciesnofitcu Chrifto vna
perrona,led tm facramentum eius.myflerium & figa
ra,necfic defiftunt,dicentes.quiaita didtbeatus Ana
brolius ad Grauanum , (aeramentum aflumpti homj
nis, ficut dicitur facramentum dominici corporis; Ee
beatusMaximus,deumrubcacnismyfleriovenien9
te;Item(p in multis feripturis dicif deus operatus ha
fnanaforma vel figura,ficut Chriflus in altari, panis
forma vel figura.Qui error nulla quide faniftorii au
toritate aflruit,fed ex indifferenti ^ impropria vfur
fpadone nominu vel (imilitudinu cocipi videtur , qua
fa cranicnto di re facramenti ita loquuntur t pra

uc

tRAMEN. EVCHA. Lf. I. if

fieinKlligcribus.quif) vnura quid accipiatur. Sed cu
dicitur: Corpus Chriliieft veritas2Cfigura,nunquid
pro vnaperlbna accipiendum eft.ficntcutn dicitur,
homo eft corpus Sf anima;'Similis quidem eft grant
matica.ied non fimilis intelligetia.Non enim dicitur
quod hafc duo fint irt corpore Ghrifli pibnaliter vn3
ia(fi;a,ied ita trquiuoce dicitur corp us Chrifti, veri*
tas & figura, quali de vero homine IK pifto diceref,
Tiomo dicitur, homo verus 8C piftura,quanquamfa
miliarior fit figura panis cu veritatecorporis Chri*
f)iV,quam piAuracum homine, cum no folum reprae
'ftntetvtlacramentum.ledipfumetiam contineat, 8C
(iibftantiafiter conuerfiis fi rin iplum.Item non orni*
|)hariafimilitudo accipienda efi, qua dicit Auguftf*
nus facrificium ecclefise ita conflare duobus ficut per«
fona Ghrifli duobus conflat, cum non vtrobi^ per*
Ibnalis vnitatis cotulerit ffmilitudinem, led qualiter
'tantum vtrat^duobus conflent fecerit coIIadone.Sec{
item opponunt, quia ita dicitur Chriftus aflfiimere
Ipeciem vel formam panis in altari, ficut verbum dei
ipeciem vel formam carnis in vtero virginali,8i fies»
verbum fit caro, fiepanisfit eadem caro. Sed nuqukl
vel fic vincent, qui conftifione fimilitudinum peruer»
^ tere quatr unt dei veri tatemf Reuera enim verbum fit

caro,&panisfit eadem caro, led longe dluerfomo»
do.verbumfit caro,8Cnafciturcaro decarne.aflumc
sdo carne, no mutatu in carne,fic faciuqd no fucra t,vc
tiodefifteret eflequod erat.Panisautfit caro eadem,
lio nalatur caro^nec aflumit carnem/ed mutatur iti

carne

tS D. ALGERI DE SA*

carnem .(5c faftus quod non erat, vt defi fta t efle quo4
fuerat,pulchrafpenoftra,pukhriori 5 niyiterio,vtiti
corpus Chrifti traijcinon defperet rationalis nata*
ra.inquodtraijciturSi bruta, fi defiftat efle quod ex
fe male fuerat, & fitin Chrifto quod bene non erat.
Quod autem panis non nafcitur , tcftatur Auguftin^
contra Fauftum:PanisSi calix non qualibet, fed cer*
taconfecrationeiriyfticusfitnobis,nonnafcitur.Pro
indequoditanonfit,quauisfitpanis&caIix,alimen
tum eft refedlionis, non facramcntum religionis.nifi
quod benedicimus.gratiasljt agimus domino ino»
mni eius munere, non folum fpirituaii, verum etiasn
corporali.Cum ergo panis myfticus non nafcatur,
nec aliqua natura: terrenae origine vel conditione in
hoc diuinaegratixfacramento creetur ifedita corpus
Chriiii fiat, vt panis efle definat, quomodo resqux
iam non eft , vel ipfa alicui, vel aliquid ei imperfona*
ri poteft^ Sed quomodo Chriftus in pane qui iam no
cft,impanari didtur.cum Chriftus in panem nec con
i!ertatur,nec aliquatenus panis fiat, fed econuerfo,pa
nisin corpus Chrifti conuertatur, & corpus Chrifti
fiat.i ta vt panis non remaneat^Non enim ita fumere
dicendus eft in altari fpeciem vel formam panis,ficHt
in vtero virginali fpeciem vel formam carnis, cum
in vtero fiimpferit^eciem vel formam, cum fubftan
tia.in altari vero fpeciem vel formam panis mutata
£([non permanente fubftantia.Cum enim dicitur fpe
cies vel forma panis & vini,h3f c illarum rerum fun*
vocabula, qu* an te fuerunt,fcilicetpanis&vini.Pa9
ais enim Ovinum in faaramento iam no fun t, fed an*

tefue*

CRAMEN. EVCHA. LI. I. »#

ie fuerunt. Quam igitur in iacramento CHRISTI
poifunt creare nouant perfonatn.cuse nec antiquam
liiam retinet fubftantiam; V ndc notandum cft.cum
di uin a pagina corpus domin i panem vocat non fub»
ftantialiter.fed myftice &iigura te dici, vel quia ex eo
tonficimr.eius^nonnullasretinetqualitates.velqni
am animam pafcit.ei^ vita: a: terna: miniftrat fiibfta
tiam,ve! quuniam panis eft angelorum.SoIent enim
fcripturxquaflibetresvocarenominibusillarumre
rura ex quibusfiunt.vt cum dicitur homini, quid fu*
perbit terra SI cinis, cum homo non fit cinis, fed ex ci
nere6ii5lus:feu qua: putantur efle non funt .cum le
gitur Abraham vidifle tresviros,cumelfent angeli;
feu quibusfimiles aliquo modo exiflunt,vt cum de*
dicitur leo propter fortitudine.Sic igitur corpus do *
minipanisvocatur.velquia, vtdiftum eft, ex pane
confidtur. vel quia intuendum oculis.ciim fit caro pa
tiis videtur, vel ea fimilitudine.quia ficut panis mates
rialiscarnem,ficipfe fpiritualis alit mentem. Sed op
ponunt,quia ficut verbum afiumpfit veram fpeciem
carniscumfubftantia.fic Chriftus in altari veram fpc
dem panis cum fubftantia.Cum enim dica t Augufti
nus in Termone de verbis domini. Quod videt is in al
lari calix Sipanis eft, quod edam vob is oculi veftci re
nuntiant, teftimonio oculorum veritate panis aftru-
creconantur.Quod autemTubfequenter ait.-panis S
corpus,calix eft fanguis,vnitatem perlbnalem ir.en»
tiuntur ,quamuis ipfis Tentibus corporeis per omnia
credendum non fit,vt cum oculi inaqua remumfra
^hun putanCjYcl longinquince vifliyquod magnum

59 t>. ALGERI DE SRi

efi paruutn renunciant.vel obfoiritatc alium quato
fit.vtMaria in tenebris leiiim hortulanum. 8C difci»
puli noiRe (uper mare ambulantem phantafma aeiU
siSt.Sedqu* perfeftio pofli t efle humani Tifus.cum
fid ea penetranda, qfuperfiicietenusvidtt.linceisocus
lis non aequ etur ?Quis ergo dubitet de veritate SCcot
poris ^languinis domini,qu^ i^itualiter creditur,
quicquid fenfus corporei de ipfo vel forma ,vel odo?
le veliapore extrinfeco mentiantur^Non minus ve?
re eratCiu-iftus cum Maria putaret hortulanum, 3
rum recognouit cum.

^od rcmanentSjus qualitatibus fuis.Tubftantia
nis Sl vtni in v eru corpus Chf i mutet. Ca, VII,^
Editerumtefte beato AmbroSo,vbt
ait fermonem Chrifti operatorium
efle.vt panis 8 £vinumfint quj erant,
&in melius commutentur, vidennur
aftruerevtiint fubftantialiterquaee?
rant,fiein aliud mutentur.Quod tame tolerabilitee
diAumeAaiifi a prauo interprete intolerabiliter ex*
ponatur. Si enim intelligatur vt panis & vinum fint q
erant non fecundum fubfiantiam,red fecundum for*
mam 8( exteras fuas qualitates ibidem remanentes,
@l fecundum fubftandam in aliud mutentur, quam*
Ilis aliquantulum improprie, tamen tolerabiliter d;
vere diAu eft. Et reuera nefuis 8i exterorum fandf o
rum autoritatibuscotradicatjita neceifario efl expo*
nendum.Quicquid enim mutatur in aliud, in aliquo
definitefle quod fuerat,fiue fubftantialiter, flue aed*
dsataliL&a in paae & vino cu ia corpus, Chr iiii mu

sSn*

CRAMEN. EVCHA. LI. I. p

cantur, accidentia eiie non delinunt, ied omniarema*
nent , ergo panis 8C vini fubftantia efle definit.

Quiaigi tur fane expolitum eft.vt fint quj erant fecun
dum vifibilem Ipeciem remanentem, & mutentur fe
cundu m interiorem effentia ineffabiliter.vt 31 in vili
bili facramento vera probetur elementorum facies
«flequ*fuerat,6^ interius fiibftantia eorum mutari
in melius quod prius no fuerat ,vt videamus beatum
Ambrofium ftbi vel alijs fanftis non efle contrariu, . . g
verba fua ordine fuo ponamus. Ait enim in libro' de
faaamentis; T u forte dicisimeus eft p anis vlitatu,?.
Sedpaiusiftepaniseft verbafacramentorum.vbiac
cefierit confecta tio.depane fit caroChrifli. Confecta
tio igi tur gbus verbis eft, & cuius iermonibus? Do»
«ninilefu. ErgoCbriftifermohocconficitcorpus. *

Quis ftrmoChriftifNempe is quo fadia funt omnia.

Si ergo tanta vis eft in lermone domini lefii, vt inci»
perent cfte qua; non erant,quanto magis operatori*
us eft, vt fint quae erant, & in melius commutetur. Er
go vt tibi relpondeam, non erat corpus Chrifli ante
confecrationem,poft confecrationemiam corpuseft
Chrifti. Tpie dixit 8i fatff um eft, mSdauit 8i creatum
cfl:.Ergo didicifti, g> ex pane fiat caro Chrifti, & ^ vi
rum 8C aqua in calicem mitti tur,fed fit languis con»
lecratione verbi ca:kftis.In quo notandum eftbeatS
Ambrofium coparatione a maiori ita vrum,vc qua»
doqdem deusde nihilo fecit liibftantia Si formi,muI
tomagis altera manete, in melius mutare poflit alte»
ra.VnidemineodJjAntegconfecretur panis eft,vbi
fitjaba Chti a^eiferint, corpus Etan»

ti

Kiilicbius.

3» D. ALGERI DE SA»

*c vtrba Chrifti calix dl vino 8£ aqua plenus, vU au*
tem verba Chrifti operata fuerint, ibi (anguis Cliri*
fti efficitur, qui plebem redemi t. Ergo vide qtian tis
generibus potens eft (dmo Chrifti vniaerfa conuer*
tere. Deinde ipfe dominus lefiis teftiikatur nobis ^
corpus fuu aedpiam'’ SiranguineNuqd debemus de
eius fide dC teftificatione dubitare!*!» Euiebius Emi
{enus:Nec dubitet quiiquam primarias creaturas.nu
tu po tenti3e,prteren tia maieftatis in do mimd corpo
ris tranfire polTe natur 2 m,cum ipfum hominem vi*
deatartifido mileticordix coeleftis, Chrifti corpus ef
fedlum. Sicut autem quicun^ ad fidem veniens ante
verba bapdfmi adhuc fub vinculo eft veteris debiti.

Ilis vero commemoracis,mox exuitur omni fece pec
cad, ita benedicende verbis cocleftibus creaturae, fa»
eris altaribus imponuntur, d( antequam inuocadoe
fummi nominis confecrennir, fubftandaiiliceft pa*
ais SCvinfpoft verba autem Chrifti, corpus Si fan*
guiseftChrifti. Quid autem mirum eft, fi ea quae
potuit verbo creare,verbo poifit creata conuerteref
Imo i§ minoris videt efTe miraculi, fi id quod ex nih j
bcondidifte agno{dtur,iam conditu in melius vale
2 t c5 mutare. Require qdei poffitefie difficile, cui
dlefuitvifibiliaKinuifibiha.voliitatisimperioiuia (
tare.cui&cilefuithominedelimi materia figuratu,
imagine edamfuatdiuinitatisinduere, corpus huma
nuconforme corpori fuae claritatis reddere. Ite Au* i

guftiniis in homilijs:Ante verba quando offertur pa
nisdidtur,vbiverbaChriftideprompta func,ian5 I
corp’ Chti appeUiiLQ^ fifU dicu t, qd

poft '

CRAMEN EVCHA. Lr. I.

fOli cofecradone iam non eft panis, fed corpus Chri
fti,nihi! omnino de pane in facramento remlfiile ali
qui aucumant,fedficut virga murata in i^pcntem, ia
Bon virga ,fed iwpens vocatur,quSms in ferpentc no
virgf fubftamia,ex qua faflus eii.iid tantum forma
perqiTc creditur, ita in facrametOipanis non eftpanis,
quamuis in eo non forma panis ,ied fubftantia muta
ri crcdatar.Cur enim deus,qui vtracp ex nihilo creari
Bit, non poiltt aeque mutare fubftantiam , vel etiam
ad nihilum redigere,ficut& formam^Vnde SC bea»

IUS Ambrofius: Videquantis generibuspotens eft Ambtofi .
fermoC H R I S T I vniuerfaconiiertere,quia ve!
indiuerfam formam ,vt virgamin ferpentem; ve! in
diucf fam gloriam.vt hominem de mortalitate in im
inortalitacem;veIin diuerfam fubil3ntiara,vtpanein
incorpusC H R I S T I;velinaliudquamfim:,fiue
melius ,riue peius multis modis alijs,fibi tantum co*
gnitis.VndeAuguftinusinlibro SententiarumPro
^eritNos aute in fpeciepanis dCvini quam videmus,
resinuifibiIes,ideft,GHRISTI carnem honora*
musSffanguinem.nec iimiliter pendimus has duas
f^ies,quemadmodum anteconiecrationem pende
bamus,cum fideliter fateamur ante confecrationena
ciTepanem Sf vinum,quod natura formauit, poff co
fecrationem vero carnem Chrifti SC ranguincm,qu:
benedi(5fio confecrauit. Quod quamuis ideo dicat,
nequis putetpro rem anente elementoru vifibili fpe
de.ipforum etiam fubftantia,qua;iam corpusChri*
fti£a^laeff,remannire,euidenter tamen adruit ante
K poftsoofecrationcm eafdem eflc fpecies.qnaspro»

G pter.

11 *

14 D. ALGERI DE SA*
pter rubftantiac mutationem ante Sfpoft non fimtlf#-
ter fe dicit pendere.Quia tamc ex ipfis elementorum
vifibilibusfpeciebuserratura multis, cum fatis con*-
ftetquod de eorum fubllancia corpusChriftiiiat,qa
ve aitAuguftinus, corpus Chrifti &ranguis,ex panis
Civini fubftantia efficitur, de ipfis (peciebus videa»
tnus. Si enim panis omnino ita mutetur in corpus
Chrifli ,vc nihil ex ipfo fiiperfit vel app3reat,aut fi qd
apparet, non verum fedphantaiiicumiiat.rationi vi
detur contrarium Si enim pane mutato nihil vifibile
rereruaretur,minueretur fidei meritum, vel ptoeuis-
denti miraculo, quia in confecratione facramenti pa
nis omnino euanefceret,vel quiaobliuioncibpita ii
dei deuotio torperet.cumintanto myfteriofignum
aliquod, vnde memoria admoneretur, non ruperel<>'
iet.Non enimfupereifet aliquod vifibile, circa quod
myfiicapaifionisfignaSfcrucifixiois Chrifiiin mif»
fa poflent celebrari, nec vnde in perceptione corporis
8C ianguihis eius incorporationis fuat noftrae my
fteria compleri, velinfirmisviaticum dari, nec c*te»
ra qus vifibili ter 8C falubriter per ipfum in ianfiaec'
cleriafiunc,valerentadminiftrari.Non enim fruftra
dixit daminus:Hoc facite in meam commemorauo» '
iiem.facramentum exhibensficut verum ffdei,fic ve*' 4

re vifibile excitandj commemorationi.vt quodfidei
certum eft,mentem parcat,quod vifui certum efii de
uoiionem accendat Quia enim illum fecundum car*
nem ccclos oportuit penetrare,vt illuc cofidentius tS
deremas,reliquit nobis carnalibus huius facramen*
ti figuram SC care^crem (arnisfiC fanguinit fui.vt

SACRA. EVCHA. LIB. I. j?
ta» paflionis memoria incitati, conftantius hoc face*
remus.Item fi elementa omnino htutaretur in Chri
fii carnem .nihil amplius dlet Chri fli caro qua mo*
doeftSed etfi propria fpecies humanatcarnis corpo
raliter appareret, nihil minus fpiritualisctederetur
quam creditur &eft.Et quid prodcffct videri eum ia
propria fpecichumanaecarnis.qui tamen credendus
eflet vere habere fpiritualem ipeciem refurreciionis,
Vtautem inftquenti aftruetur, minueretur fidei me
ritum,pro tam manifefto veritatis experimento: vd
impediretur perceptionis eius commoditas, pro hu*
inani corporis comcdcdi horrore inietflo. Cum aiic
in facramcto panis forma.foliditas, color, faporfen
tiatur, vel verum hocefie.velphantafiicum dicitur.
Sed abfitvtperfeifia veritas phantafixfallaciat aftru
atur .maxime cum ipfi angeli. Si iple fpiritulTa mff us
* in columba vel linguis igneis.quociesapparuifie le*
gunturatophantafiica.fed vera corpora in aere afiii
anere afiruantur , SI in exteris omnibus (aeramen*
tis noui teftameti SC veteris, nihil ph3talia:,fed omia
vera inuenianturi' Abfurdum enim reuera eft.vt qd
non vere eft, veritatem approbet, quod de fe falhe
atftimationem.de alio veram exhibeat fidem Phan»
tafticaenim iliufio, magicis congruit, diabolids
fraudibus: veritatisautem afiertio.diuinis fanftio*
nibu». Non ergo phatitaftica fpecies, facramento
CHRISTI aliena SC indigna, fuperinduci credatur,
magis nouit fallere quam veritatem allruere.
Quod etiam quomodo non folum ratiom', (ed SC au
«omatifucontrarium, videamus. Vt ait Aiigufti*
i * C ij H«s

55 D. ALGERI DE SA/
nuS:Caro eius eft,quam forma panis opertam in fa»
cramentoaccipimus.Sanguis eius eil:,quem fub vini
ipecie ac iapore potamus. Sed quiavt fupra diffum e,
in fine mif& oratur ,vt corpus Clirifti, quod fub fpe
cie panis 8C vini nunc geritur, rerum veritate capia*
tur.ne putetur ipfa ipccies panis 8c vini, quam corpo
ri Chrifti non dicit veram vel propriam , fimiliter in
ieipfa non eflevera.fcdphantafticaificntfoient vide»
ri phantafticac fpecies rerum in fomnijs.ve! magoru
pra;ftigi}S.Quid eft quod Auguftinus approbare co»
tendit modis omnibus facrificiu ecclefia; duobus co»
fici, duobus conflare, vifibili elementorum Ipecie. 8i
inuifibili Ciirifli carne Si fanguinei Si falium 81 fris
uolumerat.fruflra hoc tantus vir omnibus modis
approbare contendebat.fruftra ad confeftionem fa
cramcatalem, veram ex veris rebus oftendendamp»
fonalem confeftionem C hrifti, ex vero deo Si vero •
homine iniimilitudineadducebatFruflra etiam vm
nerfalem propofitionem.qua vtratj confe^iionem,
facramenti icilicet.Si perfona: Chrifti.ex veris rebus
conflare aftrueret.fubdebat dicens; Quia omnis res
illarum rerum naturam Si veritatem in fe continet,
ex quibus coniicitur.Saaiflcium enimecclefijreuera
veritatem .Sinaturam in fe conunet earum rerum ex •

quibus conficitur, quia vere Si naturaliter continet
corpus Chrifli Si fanguinem.Si nihilominus vereSf
naturaliter elementorum eandem quae flierat Ipecie.
Alioquinquomodo verum erit, quod de elementis
facramentalibus Ambrofius didt, vt fintqux erant.

Si in aliud commutentur, nifi de eis in facramentoSf

CRAMEN. EVCHA. LIB. I j7
aliquid referue tur, vt fit quod fuerat, Si aliquid mute
tur.vt melius fiatfitem quomodo verum erit, quod^
pricfenteNicolao papa. Si. 1 1 j .epifcopis lan(fbi Sy*
nodusRomae Berengario haeretico de huius rei ca*'
thohca fide fcriptum tradidit, Si ilie iureiurandofirtf
mauit.panemfcilicet Si vinum poft confecrationeni
nonfoiumfacramenium.fedSicorpusChriftiefleSC
fanguincrp. Sed panis poftconfecrationem vtrun*
queefi;,lacramentum fcilicet Si corpus CHRISTI,
oportet quod facr amentum fit ipecie.Si corpus Chti
ftifaflusfitfubftanug mutatione. yndeAuguiti»
nus; Quod videtis in altari, panis Si calix, quod eti»
am oculi vefiridenundat, oculorum tefiimom'o,n 5
phaniafiafpeciei veritatem approbans. Etfiibdidite
Quodautemfides poftulat, panis eftcorpus,cahxeft
fanguis,miitatione fcilicet fiibftantiar. Alioquin fi ex
• phantafiaSiveritateiacramentumChrifiicofici cre
ditur,iam confetSio no erit,cum ex aliqua re Si nuU
la confeSlio conflare non poiTirConficiturergo ve*
rum facramentum ex vero corpore Chtifli Si langui
ne, Si ex veris ipeciebus panis Si vini.

Quomodo facramentum corporis Chrifd a c»«
terisfacramentisdifferat velcoueniat. Ca. Villi

re^Ed quia decofeflione Sacramenti di
g^ ^ flum eft, quomodo facramctumcor
^ffiporisChrifliabali}sdifreratfaaame
tis, vel quomodo coueniat, videam».

Cattera enim iacramenta noui refla*

iiKHUSivetetis, figurat tantumfuerunt, nec aliquae
C ii} fpecies

D. ALGERI DE SA-

t.Cot.if.

Ipecies eorum, vt id fierent quod lignilicabant.ab h&i
quod fuerant, vt inanna,petra,Clirifiu$,aIiqHatenHS
mutatx funtAqua vero baptirniaus,^ oleum ehri*
linatis in Sacramento ab hoc quod eft non mutatura
nec fpiritum ran(flum,quem fignificat aqua abluen»
te,emundantem,oleum vero roborantem, illumina»
tem,quamuis credentibus fuo myfterio exhibeat,n5
tamen continere eflentialiter, fed figuratiue tantum
cteditur.Solum facrattientum panis 8C vim ita muta*
tur, vt fubflantialiter no fit,quod ante fuerat, fed fub
liantiaeius corpus Chrifii fiat , forma vero remanes
ipfnm (ignificetS^ contineat.Hanc autem panis SCvi
ni fubftantiam ideo Chriftus in fuo iacramento re>
manere non voIuit,nefidux fubiiantiux veritates,
panis fcilicetcommunis nolter,&' ipfe viuus &ve*
rus panis, quia vitaxte^na, 6(panis communis fuo
modo Yerus,quia temporalis vitx fubAantia. Fa* *
ciliusenim^ certius crediturcorpus ChriAi in illo
Iacramento fieri 6C efle.vbi corporaliter non fuerat,
non folum pro iacrament6,fed 8C pro miraculo, dii
ibi panisdefinitefTequodfuerat. Etforfitannehx*
refeSimpanationis dcfadaedigeflionishuic fingula
ri fuo faaamentc afcribi pofrent,ipfum ab omnicoti
ruptibibsnaturxvelmaterix contagio purum effe
voluit. Sciendum tame quod beatus Auguliinus hoc
Sacramentum in fignificando C liriftum ai j)s compa
rat,quamuistantopriuilegio,vtdiAumeA,omnib*
tam nouis qudm veteribus procellat. Ait eniminlib.
4 .deTrinit;SiApoftolusPaulus,quis adhuc ex par»

KSiia snigmatic v>dcf«;po(iut tnlignifiddoiChd

6um

s

S ACR A . E V C H A . L I B. 1 . j5

Itum pnrdicare, aliter per linguam fuam, aliter per
■ epiftoIam.alitcrptrf3craractumcorporis& fangui
nis eius.ntc figtiiffcantes fonos lingua atditos, ntc fi»
gna literarum confcripta pelliculis.corpus ChriftiSf
fanguinem dicimus/ed illud tantum ,quod ex frufti
vbus terrar acceptum. Si prxce myflica confecratum,
rite fumimus ad falutem quid miru/i ctiS in creatu*
ra cccli Si terra: .maris ^ aeris, facit deus qu{ vult (en
fibilia SC vifibiliaadfeipmin eis.ficut oportere nouit
figniiicandum S£demonftrandum;Cum igitur per
tacramentum corporis Si fanguinis domini Chrift’
Cgnificaridicamr,& ipfum cacterisfignificantius ad»
numeretur eius excplo exterae fignifiicatiuac fpe*
cies a deo poife Si fieri adruantur .confiat ipfum Sa*
cramentum ficut extera efiefignificatiuum.Item Au*
^ufiinus in iermone.a6.fuper Iohannem:Et nos ho»

. clie accipimus vifibilem cibum.Sed aliud efl: (acrame
tum, aliud virtusiacrameti-Etpaulo poft.Hiceftpa
nis qui de ceriodefeendit. Hunc pane fignificauitma» i i

na, hunc panem fignificat altare dei. Sacramenta illa
fuerunt, in fignisdiueria runc,inrequx fignificatur
paria. Apoftolumaudi; Nolo enim ignorare fra» ‘-Corao*

. nres.quia patres nofiri omnesfub nube fuerunt
omnes mare tranfierunt.Sf omnes eSdem efeam fpi
.(itualemmanducauerunt. Spiritualem vdqueean»
dcm.nam corporalem alterara.quia illi manna, nos
aliuifpiricualem vero quam & nos. Et omnes eun»
dem potum (piritualem bib eriit. Aliud illi, aliud nos,

,fed fpecie vifibili.quod tamenidem Cgnificaret vir»
fiuc fpitituali. Quomodo <m eundepotii^ Bibebam»

G iiii inquitj

D. ALGERI DE SA«

inquit, de(piritua]i fequemi petra, petra autem erat
Cliriflus.Inde panis, inde poti!S,Petra C hrifius infi
gno,v€rusChriftusin verbo & carne.Manna Sc ffe
ciem vifibilein panis& vini corporalem efcam dicit,
diuerfa illis Si nobis.Sed quid credentibus illis Sino»
bis per hanc diuerfamefcamfigniiicaturfldeeft (d*
licet Chriftu5,S; ideo dicitin lignis diuerfa eife man
na panem.in re.ideft,in Chrifto qui fignificatur^
illa,p 3 ria,cum tamen facramentum panis familiari*
fignificet Chrifium quam manna, quia manna futu»
rum,panispra;fentem,mannatftumextrinfecus,pa*
nisit 3 ,vtfHbflantialiterfitconuerlusincorpusChri
fti,& formaliter fignificet corpus Ghrifli.Eadem cm
fide Chriftifaluati funtqui ante Chrifium, qua falnS
tur & illi qui modolunt,quia crediderunt venturum
cfle quem nos credimus veniife. V nde Auguftinus in
libro de poenitentia: V t quid paras dentes 8 C velremf .
Crede in eum,hocefi: manducare panem viuum.Qu»
Pfa!. 104. creditineum,manducateum.IccAugufiinusinPfaI
mo.ic4. Panis cceli eft aifumptum corpus agni, quo
nos reficimur in ecclef a,ficut illi refefli funt manna.

Nec folum comparatur lacramentum corporis Chri
fli carteris facrametis conf gnificando,fcd &in corpo
re Chrifti aeternaliter non per manendo.Quamuis e» g
nim panis fubftantia mirifice.v t didlum eft, in cof*
pus Chrifti conuerfa credatur, forma tamemin facra
mentoremanens,nonintorporeChrifti manerep»
pciualiier.led poft hanc vitam omnino delinere ae»
di tur,(icut cartera facramenta.C um enim Icriptum
fitiPanetnangelorum manducauip homo^quis^

GRAMEN. EVCHA. LI. I. «

rfemChrifto refidrar homo in via credendo, quo la
tiantur angeli in patria, eum ficut ed videndo, cum
«odem fruuntur vt viuant fine facrameto quo & no*
re moriamur cum lacramento, quando erimus ficut
angeli dei,nunquid eum quem angeli fine facramena
to vident reuelata facie ficut eft viderepoterimus, ni
fi ablata vmbra facramentit' Quomodo enimfacies
fua vel noftraerit reuelata, nifi omnis veli vmbra re»
fe(fia,&nosappareamusfilijdei.quodfumus,&iple
nobis appareatquod ell .ficut eft deus^Fruftra orare*
inus,vtquodnunclpeciegeritur,rerumveritate ca*
piamus,fi ibi etiam huius faaamen ti haberemus vm
bram.vbi fade ad faciem ficut eft videre iperamus
C H R I S T I gloriam . Qux enim remnnerado ell
fetnobisin alia vita, fi vmbra facramenti contegen*
te , veritas gloriar CHRISTI nunquam nobi»
fieret manifefta t V nde Ambrofius in libro de offi»
cijstlllaigitutfuntnobisexpetenda, in quibus perfe»
ftio.in quibus veritas eft. Hic vmbra, hic imago eft,
illic veritas. Vmbrain lege, imagoin euangelio,
veritasincoeleftibus. Anteagnusofferebatur & vi»
tnhi^unc Chrifius offertur, quali recipiens palOoi
ncm.2{ offert fe ipfe quafi facerdos.vt peccata dimii»
tat.hicinimagine.ibi in veritate, ibi apud patre quafi
aduocatus pro nobis intcruenit. In quo notandum
eft, quia inveteri teftamento.deditdeus tantum figu
ne vmbram.in nouo veritatem cum figura, in futu*
ro dabit veritatem non cum figura, fed manifeftam,
vt tali profefiu temporum nos perfeflx veritati vi»
(iniores cfttndcret;quibus poft vmbratam veritate.

C uii) nilui

;4» D. ALGERI DE S A.

nihil nifi eandem manifeftam dari reflaret. Vetnseii
tefl amentum, veritatem promilit.non dedit.nouum
dedit.fed non oflendit,(^id reflat nifi vteademvc»
hacx.f. ritasin alia vita manifefletur!’VndeS([vcnerabilif B^e
da presbyter ait in expofitione huiusEuangelid capi
tulimon arbor bona.qu* facit fruflus malosJnhac
vita lumine fantflaiumfcripturaram.c^facrameto»
rum caleftium refeifliontopus habemus, in ftitur.®
autem talibus non egebimus rubfldijs,vbi iuxta Pf^
miftae vocem ,quicuq? apparuerint cum iuflicia.fatia-
PiAta- buntiir manifefta gloria Chrifli. Quomodo enim es
gebimus refeftione vbi fempiterna erit fatietas^ vel
quomodo egebimus facramento, quod vtit^ ocului
corporaliter vidit,cum deusdiligetibus fe.tefle A pa
(lo!o,quod oculus non vidit, auris non audiuit,6£
tn cor hominis non a(cendit,pr;parauerit^Item cum
ipfe dominus nobis pncceperit,quotiefcuni^hocfa«
I.Cer.a. e jmus facere ad fuam commemoratiocm, cum eum
videbimus ficutefl .quomodo nCcefTaria erit huiuf*
modi commemoratio,cumin'pritfente eius vifionci
nulla poilitintercidereobliuiotf Vnde Hieronymus
in primaEpiilola adCorinthios.-hanc vltimam me«
tnoriam nobis reliquit,quemadmodum fi qnis pere«
gre profidfces,aIiquod pignus ei quem diligit relia
quac,vt quotiefcuntp illud viderit,pofh'c6c eius bene
licia 8C amicitia memorari. quem fiille perfere dik»
xit,fine ingenti illud defiderio vel fletu videre no po>
cefl.Ideo hoc faluator tradidit Sacramentum , vt per
tioc fonper commoneamur ,quia pro nobis monijc
Ks cfl. Nam idcg (uro acciiumus a racerdotibus

inonemutr

CR AME N ; E V CH A . t L L

«nonemur.quu corpus 8i fanguis eft Chrilti.vt non
limus ingrati tantis cius bcnciicijs.Quia igitur com*
tnemoratio mortis non erit neceiTariaad concitan*
dum defiderium vel fletum, vbi no peregre profe^ia,
fed prgiens iemper erit vita ^terna SC gaudiumddeo
Apoitolus huic facramento , ne ar ternum videatur,
nem denuntians ainQuotiefcun^manducabitis huc
panem 8C calicem bibetis,mortem domini annunci*
abitis donec veniat.Quod Auguftinus exponens in
libro co tra Fauflum ainSignificat finem feculi,quan
do eritfan^orum requies, nonadhuc in facramen»
Ipei ,quo in hoc temporeconfbciatur cccIefla,quando
bibitur quod deChrifti latere manauit,icd in ipla p*
fe^ione falutis a;terna;,cum tradet regnii deo 8C pa
tri.vtinillaperfpicua contemplatione incommuta*
bijis veritatis,nilis myfterijs corporalibus egeam*.
Quia ergo hoc faaamento no eli in aeternum mors
Chriftiannuncianda.fed tantum donec veniat.quia
roftea nullis myfterijs egebimus,conftat illud tran*
fitorium efle lignum & temporale,quo tantum ege»
inus nunc, dum videmus per fpeculumS{in aenigma*
te. Vnde item Auguftinus in rermonefuper ora*
tionem dominicam; Cum tranflerit vita ifta, nunqd
petemus panem quoti dianum^T unc enim non voc^
bitur quotidie, fed hodie.TuncvocaIquoddiequan*
do tranfit dies,8f vem't alius dies. Nuquid vocabitur
quotidie quando erit xternus vnus dieS; Sane duo*
bus modis intelligenda eft ifta petitio de pane quo*
iadiano,fiuepro neceftitate camahs vi^s,fluc^ ne*
(cflitaKrpiriti^alimonij.NorHCffirituale aiimo

niaia

44 D. ALGERI DE SA»

niamfide!es,quam8;vosfipiiri efti?, acctpturicftis
de altari dei.PaniseritKipii quotidianus huic vine
neceflarius.Nunquid enim euchariftiam accepturi fu
mus, cum ad ipfum Chriftum veneriinus,& cum illo
in aeternum regnare caperimus? Ergo Eucharifti»
cotidianus ^anis eft.rSed lic accipiamus eum, vt no Ib
lumventre.fed&mentereficiamur. Et paulopoft:
Quando illuc venerimus,ipfum verbii manducaturi
'fumus&bibituri,quomodo angeli modo,videnie»
nimipfamveritatem,&illofontefat!antar,vndenos
irrigamur. Cum igitur euchariftia Iit panis cotidi»
anus,huicvitarnecelfariuS,quemnonfunias acceptu
ri,cum ad ipfum venerimus,quado manducaturi fu»
mus ipfum verbum quomodo angeli modo,conftat
eam non cfTe aeternam ipecietenus,quam tamert ipla
fui veritate arternam credimus.

Quia igitur panis myfticus fit nobis, nonnafcit,
taec ipfo fuo myfterio aeternus habetur , fed tempora
lis 8i cotidianus, qd nec origine,nec a-ternitate Chri
flocongrnit, quomodo vnius perfon? cum ipfo cre»
dendum erit, cum de noflra perlbna etiam dominuf
dixerit.-ga capillus de capite veftro non peribit? Qua-
propter de forma huius facr^tcti ita iudicemus, iic*
ut beatum AuguAinum in libro fecundo contraMa* t
ximinum formam imperfonatam Sdformam myfti»
cam diftinguerecognoiiimus. Aitenim.-Adhuc in for
tna humana eft filius, quam leuauh in coclum,Si[ feni
piterna erit in regno, hfc eadem forma immortalis.
Nam de fpiritu fan Ao ,qui nullam fufcepi t forma ad
vnitatcmpcrfonteruaeiquamuisreper fubiedfa cre*

«ivani

Cr^hMEN. EVCHA. LI. I.

Xturam vifiBiiiter 8C ipfe, fiue per columbBe ipeciem,
fiueper linguasigneas fit demoftrare dignatus, nurt
quam ditflum eft quod fit minor patre. Ad hora qppe
apparueruntillaquadpiritumfanftutnfignificandd
moftrarent vifibilitcr inuifibilem, columba propter
amorem fanclum.ignisautem propter charitatis Iu
men atg feruorem,8i perafto fignificationis officio
corporalesillacfpedestranfierunt.atqueeflcvlterius
deftiterunt,ficut columna ignis nubilofa per diem, Iu
minola per noilem.Chriftus autem non humanam
adhoramfumpfiteffigiemiinqua !iominibusappa«
feret, ac deinde ijsedes illa periret.fed in vnitatem per
fonae fux, manente inuifibili dei forma,accepit vifibi
lem hominis fbrmam,non folum natusin ea de ho^
mine m^e, verum etiam creuit in ea,manducauit,bi
bic,do^Buie,ocdrus eft dn ea refurrexit, afcendit in
coeluminet ad dextera patris in e a, in regno fuo
ei qui i!i fubiecit omnia, erit rubie(5fus in ea Sicigi»
turinfacramento corporis Chrifti, panis formam
Chrifto non dicamus imperfonatam.fed quauisipfa
panisfubftantia mirifice in corpus Chrifti conueria
fit, panis tamen forma in facramento remanens, 'mSa
fura perpetualiter in Chrifti corpore no putetur, fed
ficut cetera facr amenta poft hanc vitam omnino dec
fiftere credatur, nedeimpanatione aliqua haerefis o»
riatur.NSm fiimpanatur Chriftus.velin panem con
uertitur.quod eft nefarium, cum fit immutabilis; vel
fit panis ficut verbum caro fa(R:um eft, quod friuolu
cft,cumnon aftruatautoritaseuangelicavelprophc
UliSiOunccomrario etiam panis^t caro Chrifti,

'4» D. ALGERI DE S A. ^ "

itavtnonrcmaneatpanis. Non enim eifetmagntnn
urnut- ApuAoIus ad commendandam hominibus dei

diIeifIionem,6£ humana; naturae dignitarem ait.quia
filius dei angelos non apprehendit, fi ille qui n^uraei
angelorum contempfit perfonaliter vniri, bruta; pa
nis iiibfiantia; imperfonatus, panis vellet fieri.Sua e»
nim impcrfonario iam non hominibus iingularis.qa
etiam panibus fafla communis, Heut humanae natu»
ne minueret dignitatem,fic etiam dei erga homines
lokaiLs. minus commendaret dile^ionem Non ergomoue*
atquequam qaodipfe deie ainEgo fum panis vitius
figurate,quia iplecreditur panis fieri vere,quomod(i
ieandemredemptionem.quamlemel fecit in cruce, o*
perari poterit,euam in altari quotidief Namqut fe»

♦ inel incarnatus, paulo minus ab angelis efiuninora»
tm,qtua^Aus painbilis,hic toties impan^^quoti
esin altari conlecratur.ipfis hominibus tamo mi*
nor fieret,quia tiffus irrationalis.Sicut enim imper*
fona tionis iurc,vc verus homo efiet in homine, acce*
pit animam cum ratione rua,& carnem cum fenfibus
fuis,vc in ea pati poiTet.fk panem acciperet cum irra*
tionalicateiua,8Cquiaminorfieret illis redemptis, n3
videretur aequum 8( fufficiens eflie precium redem*
pdonis.Sienimnet^in cceIo,ne(^ in terra, net^ fubt* *
terram inuentus eft dignus qui aperiret librum no*
firxredemptionis.quia ne(^angelus,neqt viuusho*
mo mortuus, quanto minus aliquis infra hominenl
£>ffusf Abfurdumeft igitur de dei fapientia tam ftui
terentire,aliquas' 9 rcripturas adhuiufmodi fenfuia
inSc^cre-Cur enim deusfiet et aliud quam quodf^

CRAMEN. EVCHA. LI. I. 47

Inc! fjft’€ft,homo fcilicet ad noftram falutem, cimi
niWI aliud operetur in iacramentc.quam quod fe»
Itiel operatus eft nobis in feiplb.in cruce icilicet 8C aU
rari noftram redemptionem, ad quamfemper digne
fu(cipiendam,femperfigno fux prarientiae noftram
voluit excitare deuotionem ,pcr tanti fui beneficij pr^
fentis Si prartcriti commemorationc.Sicut ergo ipi
rituftanftus in fpecie columba: vel liguis igneis fine
vni tate perfona: apparuifle cr editur .ficCliriftus in fa
cra mento panis Si vini corporaliter confici, fed noft
per fonaliter vniri aftruatur.

Quod nouus panis Si vinum in corpus Chrifti
mutata, nouam carnem vel ianguincm non gener'3t;
Caput. VI III.

Ed verum huius mutationis trahunt
aliqui nimis (impliciter a comuni na
tura fimilitudinem.ficutpanis Sivinu
inviuentecameSifanguinc tranffer

tur noftrii.vel etia in viuentc Si viuifi

cante carne ipiFusChri.qdiu nobiicucoueriatus eft p
natura comeftiois.fic etia in viuetem Si viuificatric?
carne Si (anguine Chri trafferatp gram iacerdotalis
bndiihois.Sed loge alii panis Si vinufitcaro Si fan«
guisChriin Sacra m«o p gram,g in cuiuflibet vPetiS
ipius Chf i ftomacho p naturS.In ftomacho em CliS
pamsSiVinu no mutata vel deficietefubftatia fj for
ima, noua carne Si nouii ianguinc,corruptioi aliqte>
n^obnoxiu.ficutin ceteris hoib*’gnauit, in SacramS
tO autmutata fubftatia n5 forma, panisSivinu no fit
rnuaciroSinou^fanguis^fj cxiftcsfubftStia panisSi

viti

48 D. ALGERI DE SA»

vini muta! incoexiftcte fubilatiacorpisChrifti.in
vt nouicace iiia nihil in ipib innoutt,n]utati6e (iia ni*
hil immutet. Si enim eii mutabilis, vel inaugmetum
mutatur vel indetrimentum. Sediieget augmento,
non in virum perfeflum reftrrexit.Si detrimeto ob»
noxiu5eft,corruptionemnondumeua{it.Sed econ^
tra Augufiinus in epiftola ad Confentium de corpo
re domini poil:rerurre^ioriem;Conliatita($ necdu
bitandum eli corpus Chrifti quod licetcorruptionit
putredinem in lipulchro no videret, vnde Icriptum
cft.-nec dabis lanAum tuum vid ere corruptione; cla*
iiistame SC lancea perrumpi potuit, nunc omnino in
jcorruptioneconfiftere.Siquarrisitatpquoraodores
corruptibilisin incorruptibilem, exiftens in coexi»
ftentem,nouain antiquam fine iliiusinnouatioe vel
mutatione mutetur,refpondet ibi AuguftilJnsin lib.
Sententiarum Profperi.Si quatis modii qutjl^ po{«
fit fieri, breuiter ad prarlensreipondeo.Mylierium fi
deieft, credi faIubriterpoteft,inueftigari vtiliter non
potefi.Item idem contraFelidanum: Omittamus in
deo corporalis intelligentiae legem ,ne operib us fuis
fimilem dicamus efieftfiorem. Et poft pauca.-Hoc
iidescredat.intelligentianonrequirat.neautnonin
iientumputetincredibile,autrepertumno credat fin t
guIare.ItemAmbrofiusdeiacramentis.omnknatu
rx terrena: originem vel contradiftione ab hoc fin»
gulari diuinar gratiae facramento excludens ait. For
xedicas;Aliud video, quomodo tu mihi afreris, 3 > cor*
pusChrifti accipiam' Ex hocfuf^reft nobis vt pro»
lb<m)u.Qiamuisrtimur exemplisrtprobs mus, no

hoc

CRAMEN EVCHA. LI. I. 49
fioc «fle quod natura formauit.ftd quod henediftio
confecrauit, maioremtp e(fe vim benedufliois, quam
na urar , qua benediflione ipfa natura mutatur. Vir*
gam tenebat M jfss.proieciieam 8 ! fafta eft ferpes.
Et poft pauca, Tetigit Mofes petram, 8C aqua de pe»
tra profluxit. Nunquid non praeter naturam opera»
ta eit gratia.vt aquam vomeret petra, quam non ha*
beba t natura^ Aduerti m us igi tur maioris elTe grati»
amquam naturam Quodfi tantum valu.thurnana
benedi( 5 ho,vtnaciiramconueneret.quid dicimus de
ipfaconfecrat ot)ediuina,vbi verbadomini faluato»
ris operanturfNam facrametum iftud quod accipis.
Chrifti conficitur Termone. Sermo igiturChriftiq
potuit ex nihilo quod non erat facere, non poteflea
qutc funt ,in id muttre quod non erantf Nonne ma«
ius eft noua res dare qua mutare naturas;! Quodar»
gum9^saftruimus,fuisvtamurexemplis,incarna
tionis^ exemplo aftruamus myfteri] veritate.Nun»
quid naturae vfus praeccflit, cum Chriftus dominus
ex Maria naiceretur^Liquet ergo quod praner natu
rz ordinem virgo generau t£t hoc quod conficim’
corpus ex virgine eft. Quid hicquxris naturz ordi»
nem in Chrifti corpore, cum przter naturam fit ipie
dominus lefus nat* ex virginef Vera vticp caro Chri
fti quf crucifixa e.quar fepulta eft. Vereigitcarnis illi
usfacramentum eft Ipie dominus Tefus clamauHoc
efteorpus meum. Ante benedidlionem verboruccK
leftikm,alia fpecies nominatur ,poft coniecrationem
corpusfignificatur.lpied citianguinem Tuum. Ante
teoiraationcm aiiud dicitur ,poit confecracionc fan

D guis

D. ALGERI DE SAV
guis nuncupatur .In quo notandum eft, quia beainS
Ambrofius ad comprobandum huius /ingularismy
Iterij tertiu miraculu.duo mirabilia opera dei prjmi
Jit,vnu creationis, qua fecit exiftere qua: non erant; al'
terum mutationis, qua ea qua: erat fieri fecit quod nS
erant.quoru quia ab altero non quieuit, ne deinceps
ex nihilo fubftantias creet ac formas.alterum naturg
communicauit,quo ea qug funt,in id quod non funt
niutantur fecundum formam,vt virga in ferperitem»
Hiirabilitet ,8£ omne feme in fruftum fui generis na»
ruraliter, tertium priuilegio diuini fermoisaferibes,
iiibiecit, & hoc quod conficimus corpus ex virgine c.

In praefenti enim quod dixit.conficimus.nouitatetn
p3nis,in corpore quod ex virgine eft, immutabilia
«em antiqua: veritatis aftruxit,Ytdum panis manen
#€ forma fua mutatur in id quod non eratipr^a" or»
dinem nature, nec de nihilo credatur ccrpuUlu-ifti
creari in facramen to,lecundum primariae natur» o»
riginera,nec panis formam mutari fecundum natu»
rte communicatam confuetudinem,fed nouo Mnau
dito modo ita mutari fubftantiam panis in fubftan»
iiam corporisChrifti.vt panis no fit,fed appareat eS
quod fuerat, & corpus Chrifti non defiftatefie quod
erat. Dignum nancue erat, vt quia hoc fibi in feipfo J
erat proprie proprium, exteris fuis operibus inconj
mutabile faceret tanti fili myfterij miracuIum.Qux»
ritur auicm cum dominus antepaifionem diicipulis
facramentum corporis fui dederit, quando eratnatu
rscpafiicnibus obnoxium, fi tamenita incorrupti»
tiik immortale dederit illud in faaametodieucda

iurna

SACRA. EVCHA. LIB. I.
tur riobis m3.m3ximeciidixerit:lioc cft corpus mcii,
quod pro vobis tradetur, hic eft fanguis qui pro vo»
biseffundetur.Sed non eft mini fi ille qui ante paflia
ne tranif/gurauit fe in tale corpus, quale poft relur»
reftionem habiturus erat,8£ poft rerurreftionem o-
llendit corpus fuu vulnera tum Sdpalpabile, quale an
paftione habuerat, ita immortale dederit corpus fuu
iniacramentoquoderatmoritunl.ncutpoft refiirre
ftioneidecorpasfuuquoderatinuulnerabile,often
dit vulneratu.Sicut hoc.fi 8£ illud diuinte potentiae ad
icribitur.Diuinaemoperatio(vt aitGregorius)fira
tione comprehenditur, non eft admirabilis ,nec fides
habctmcrit3,Cuihumanaratio praebet experimen-
tum, Qui ergo duplici forma, humana fcilicet 8l fa«
crametali pr?fentc le txhibuitqualialteru,cu omino
iden^etjd^comedendum fe diftribuit,cum viuusSf
integer permaneretmonne in illo facrameto fe incor^
ruptibilem SI immortalem praebuiiTe credendus cft,
in quo nec morfibus attrituscorrumpi.nec comeftt*
One tot hominum deuorat’’ potuit occidi? Sicut ergo
mortuus in feipfo.fa^f us eft immortalisinfacrams*
to fupr a naturam.fic eunrttiam tunc caro eius S?ia n
guis cibis 8C potibus innouari poifet, ac mutari p na
turam in leiplb,non tamennouo vino 8C nouo pane
innouari aut mutari potuiffecredendaeft eadem cai
ro vel ide fanguis in facramento.Quod autc reipfum
diftribuerit difcipu!is,tcftatur Auguftinusin titulo
Pfalmi. 3 j.cu fugeret Dauid Saul perfecutorcinquu
ens aitiEtfereba! manibus fuis. Hoc vere quomodo
fiffi polfit ifl horaineja® «lUdligat? qs em porta! ma=

D ij nibus

D. ALGERI DE SA*

nibus (iiisi Quomodo intclifgatur in ipfb Dauid.nS
inuenimus fecundum Iiteram,inChriiio autem inue
nimus.Ferebaturenim Chriflus manibus fuis.quait
do commendans corpus fuii ai;: Hoceficorpusme»
iim.Ferebatur enim illud in manib’ fuis. Cum ergo
conflet, quia feipfum moriturus immortalem.vifibi
lis inuifibilem in facramento dederit, conflat quia il»
lud corpus fuum, quale nos modo fumimus, tale b»
it,vnumidem^ omnino in fubflantia tuneSf niic:
fed tunc tamen diiferens mortalitate SC immortalita
te,in hominis^facrameti forma, nunc hominis tan
tum S^facramenti forma. Quam identitatem rubfti*
tiae .di uerfitatem'qt format Auguflinus dilcernens , de
identitatefubflantiae.vt omnem nouitatemveldiuer
licatem excludat, ait in Sermone ad Neophytos: Hoc
accipite in pane, quod pependit in cruCe:Hoc|cpipite
in calice.quod ^ufum efl de Chrifli latere.^it eth
fnors,non vita, qui mendacem exiftimauerit vitam.
Qui ergo de fubflantia tam veraciter aflruxit, illud
ide hic elTe quod ibi fuit, d e diuerITtate forma: in epi
flola ad Ireneum ita ait:Non hoc corpus quod vide»
tis manducaturieflis.necbibituriillum fanguinem,
quem fufuri fantqui me cruciflgct.Ipfum quidem 8C
non ipfum.Ipfuminuifibi!iter,non ipfumvifibiliter.
Quafi diceret: Ipfum quidem fecundum inuifibilem
fubftantia.SC non ipfum fecundti vifibile formam.

Quodnondequolibetfilio hominis, fed de ipfb
Chrifto intelligendum efl;,Nifi manducauerius car»
fiem fili] hominis, non habebitis vitam in vobis.

Caput, X.

1

CRAMEN, EVCHA. tIB. I

Edexhac beati Auguftini lententia
qua dicit; non hoc corpus quod vide
tis mandiicaniri eftis: Si ex ipfius do*
mini vabis nata eft hxrefis tempore
Ccleftini papx,8iCyrilli Alexandri
ni cpifcopi.quibusadnitentibas celebrata eftfynod*
Ephefma deUruifia eft h jrelis.quat dicebat panem

vinum altaris, non in propriam carnem Si (angui
nem Chrifti.qiiat ia ia coelo erat,pofle in mundo mu
tari, ftdin carnem Si fanguinecuiuflibetfili) horni*
ais iiifti Si (andti qui templum dei,5C merito luo ccw
pus Chrifti elfet.dequoChriftus ip(e dixeratmifi ma
ducaucritis carnem Alt) hominis.nonhabebitis vita
in vobis.Igitur.iso. epiicopi in Ephelb congregari,
contra hanc hairefim, ita fcripferunt Neftorio epifco
po hacreticorumiSandtificam ur participes fanifli cor
poristKprecioA faiiguinisChrifti.omnium noftrum
redemptoris effefti.non vt communem carnem per*
dpicntes.quod abfit.nec vt viri fantfiificari Si verbo
coniuncii fecundum dignitatis vnitatem, autficutdi
uinam poffidentis habitationem.fed vere viuificatri
cem.& ipfius verbipropriam feftam. Vita enim na»
turaliter&deusexiftens.qui eident propria: carni v»
1 ^ nitusefl^viuificatriceeamcfifeprofelTuscft, Etideo
quamuis dicat, nili manducaueritis carnem Alq ho*
minis.non tamen eam vt hominis vnius ex nobis ex
iftimare debemus. Quomodo enimiuxta naturam
fuam viuificatrix efle poterit caro hominisfSed pro»
fitemur vere propriam eius faiflam, cui propter noS
Elius hominis S( {aitas SC vocatus. Cu ergo hac fy*

D ii] nodo

^ D. ALGERI DE SM

rodo fatis aftrufium fit. non alicuius de vu^ftomf
nis carnem Si fanguinem in myficrio fumi, fed car»
nem viuiiica tricem, Kipfius verbi propriam feiflam^
ne tamen verbis beati Auguftini, quibus dixit ex per
fonadomini.nonhoccorpusquod videtis manduca
turi eftis.quafi illud remonendo a (e, & iterum, my*
fterium vellrum in menfa domini pofitum «ft.eftote
qd videtis, 8( accipite quod eftis, ne ex hac quafi vnii
tatis familiaritate fubrepat.vt adhuc ad cata dignita
temaipirarcprtefumat aliquis, vtfuuravel alicuius
corpus de vulgo fumi xftimet in facramento , qd ve*
re folius Chriiti corpus ibi fit aftruamusAuguftinus
a»ig«8, inlibrodeTrinitate .4 QuistamianftusSiliufiusia
terdos, quam vnicus filius deiSEt quid tam grate of»
ferri &ui(cipipofl«, quam corpus facrificij noftrf,
corpus eifedlum facerdotis noftri.vt quoniaquatuor
confideranturin omni facrifi'do,cui offeratur?a quo
offeratur, quid offeratur, pro quib” offeratur, idem
vnus ipie verusque mediator per facrificium pacis
reconfijians deo , vnum cum illo maneret cui offe»
rebat, vnum in fe faceret pro quibus offerebat, vnus
ipfe eflet qui offerebat , & quod offerebat . Item
Leopapa in epiftola Anatholio epifeopo miifa: Ali*
Lto papa, ter in ecclefia dei, quae corpus eftChrifii, nec rata fune <
facerdotia, nec verafacrificia.nifiin nofti k proprie*
tate naturar, verus nos pontifex reconciliet, verus im
maculati agni fanguis emundet, qui licet in patris fit
dexma conflitutus,in eadem tamen carnequam fum
pfitexvirgine.facramentum propitiationis exequi»

< ^ tur. ItetnXcOiDtcente doDiino, nifi manduaueritis

Sacra, evcha. lib. t

tarnem filij hominis. Sf biberitis eiusfanguinem.nS
tiabebids vitam in vobis-ficfacn»: menfc communis
tare debetis.vt nihil prorfus de veritate corporis
Chrifti&ranguinisambigatis.Hoc enim orefumit,
quod fide creditur,6ifrijlira,amen ab illis leiponde
tur.a quibus contra id quod accipitur diiputatur.Ite
EufebiusEmifenusJnujfibibsfacerdos.viiibiles cfe
aturasin fubiianuam corporis Si fanguinis iiu.ver*
Li fui iecreta potefta te couertit.ita dicens;Hoc eft cor
fiusmeu.&rcpetitafan(fiificationc:hice fanguis me
tis.Ergo ad nutum pnecipientis, repete ex nihilo fiil»
ftiteruntexcelfaccclorum, profunda flufluum.vafta
terrarum.Pari potentia in fpiritualibus Sacramentis
vbi praecipit virtus, rei feruit effeftus. Quis ergo de
vulgo tabs.vt vnicus deifilius.qui in eadem carne g
fumpfitex virgine, facramenttipropitiationisnobis
in dextera dei fedens exequitur.&inuifibilis facerdoS
vifibiles creaturas in lubhantiam fui corporis coaer*
tit^ A qua praefumptione Eufebius prorfus n os cora
pefcens ait;Cum ad reuerendum altare cibis laciadu^
accedis, facrum dei corpus 8i fanguinem fide relpice,
mente continge, honora.mirare, cordis manu fuld»
pe, Si maxime haufiu interiori afiume. Etpoii pau*
ca:Ad agendum percipiendum facrificiu veri cof <
porisdpiius te robur 8C potentia inuitat.qui tunc la«
tuit praefiguratus in mana,&l eft manifeftatus in gra
tia.Ipfum autem in mannte illius fpecie praefiguratu
edam propheta oftenditdicens.Panem angeloru m$
ducauit homo.Et quis eft panis angeloru niftChrio
(ius qui eos cibo fux claritatis exadati

— - J

56 D. ALGERI DE SA*

Quod in facramento vifibili fitfpirituak 5? inut
corpus >■ hrifli. Caput. XI.

Edecceex verbis Eufebif.quibusa*
ftruitinuiiibiiem facerdotem. vifibi
les creaturae, in fubilantiam fui con
poris conueriere, nof {pmonet ipfun*

Oei corpus Sifauguinem, fide, inent^

cctdis manu, interiori hauflu, fpiritualiter fumercv
videtur qusrendu.fi facerdos efi inuifibiIi.«,quotno*
do fuafubftantia funt.cum fnt vifibilia corpuc&ati
guis^Sediciendutn quiapofi refurreflionem corp*
L hrifii ficut incorruptibile, ita &' inuifil ile fuitquia
ait AporioIus,non animale, fed fpirituale relurrexit,
5t quale prodijt de fepulcbro,tale eft in pan'.' & viid
_ jacramento.f^od enim legiturpoft refurre^lioeni

ortendiffe manus & latus, beatus Gregori
US diftinguit in homilia pafchali; cotrumpi necefie
cftqUod palpatur.&palpari non poteftquod no cor
rumpitur.Sed miro&ina:ftimabili modo,redeptoc
rofter & i ncorruptibile poft refurreftionem , & pal
pabilecorpus exhibuit, vtmoflrando incoiruptibi*
leinuitaretad prwmiO, prsbendo palpabile forma»
retadfidem.Et incorruptibilem ergo fe,& palpabi»
lem demonftf dUit,vt oftenderet cor;, us fuum pofire
Eurreftionem & eiufdem natursc,& alteriusglori^
Quod autem corpusChrifti fpiritualefii & incorrtf
piibile ,& inuifibile.nec tamen minus iubfiandale in
lacraincnto.iefiantur exteri fandfi cum EuiebiaV*
de Ambrofiusin libro de Sacramentis.His Sacram^
(is f aidi Ciiriiliu ecclefiinn fium, quibus, animx fir*

matur

CRAMEN. EVCHA. LI. L ^

«situr fubftanti i Qi*'d edamus&bihamus.ptr Pro
phecam fpintuiianflacexprcflit dicen'rfjuftate &vi
dete quoniam (liauis eft dominus. In illo facramento
Chriftuscft.quoniam corpus eft Chrifti, Non ergo
corporalis efca.fed Ipiritualiseft.Corpusenimdei,
coipus lpii i£uaIeeft;corpus C hrifti, corpus eft diui»
ni ipiritus.I cem Auguftinus.Hoc eft quod dicimus,
facrificium ecclefiar duobus conftare. Vifibili elemeo
torum fpecie,& inuifibilidoraini noflri lefu Chrifti
carne & fanguine Item idetr* Nos aure in ipecie pa«
nis & vini quam videmus, res inuili biles.id eft , carne
Chrifti & fanguinem honoramns.Item Auguftirms
ad Ireneum.Non hoc corpus quod videris manduca»
turi cftis,ipfum quidem & non ipfum. Ipfum inuifibi
lirer .& non ipliim vifibiliter. Vnde& fubditur; Si ne
eefle eft vifibiliter illud celebrari, necefteeftinuffibilf
ter intelligi. Quia ergocorpus domini ipiriruale.no
eft corporalis erca,fed fpiritual s, & necefte eft inuili
bilirrr illudincelligi , ideo Auguftinns in libro .2. de
DocflrinaChriftianaair, Locutio (i tlagitiumaucfaci
nttsvideiuriubere.autvrilitatem&beneficenrave»
tart,*igurata efiNifi manducaueriris.inquit.carnem
filq hominis,& biberitis eius fanguinem, non habe»
bitis vitam in vobis,facinus vei fiagirium videtur iit
bere.Figura ergo eft prpeipiens paliioni domini efie
communicandum,£C vtiliter recondenda in memo»
ria, quod caro tius;pro nobis crucifixa & vulnerata
fit.Quod&ipfedominusprarcepit.Hocfacite in me
am coromcmorarionem.Item Hieronymus in horni
lia fup er Leuincum; Non folum in veteri teftameto
D iiiq hccra

AcSufl.

Iehta.6.

D. ALGERI DE SA<

literaocddens deprehenditur. EASl innouo teifS*
mento Ii tera , qua: occidit eum qui no fpiri tualiter ad
uertit. Si enim litera m fequaris, hcK ipium quod fers
ptum eft.nifi mahducaueri tis carnem meam , 8C bibe
ri tis fanguinem meum, occidi t harc li tera. Si eni m fp}
ritualiter eam intelligas,non occidit, &dfpiritus vie
uificanseftinea. Quod Augusiinus inexpofitione
Pfa:ml.^ 4 .apcrtius exponens, prima, inquit, haerefis
in difeipubs Chrifti,velut a duri tia fermenis eius fa»
dlaeft.Cum enim diceret.-nifiquis manducauerit car
riemmeam,& biberitfanguinem meum, non habe«
bit vitaaeternamulli no intelligetes,dixerunt adinui
cemDurusefthicfermo.Sifeparaueruntfe ab illa,
illis difcend€ntibus,inftruxit illos qui remanferant.
Spiritus eft,inquit,qui viuificat,caronon prodeft qc
quam. V erba quae locutus fum ad vos, fpiritus vi*
ta funt: Intellexiftis carnaliter, Sl fic fpirims & vita
funt.fed tibi non funt.Spiritualitei intelltgi te qux lo
cutus fum.Ncm hoc corpus quod videtis.manduca ta
ri efris,nee bibituriillum fanguinem, que fufuri fune
qui me crucifigenriSacramentum aliquod vobis ce*
medaui.fpiritualiter intelkdium, yiuificabit vos, «a*
ro autem non prod eft quicquam. Sed quomodoim
intellexerunttCarnemquippeficintellexerant.quo*
modoincadauere vcditur,autin macello dilaniatur.
Sciens au tem lefus ait:Hoc vos Icandalizat i Si ergo
videritis filium hominis afeendentem vbi erat prius.
Quid eft hoctlllli putabant illum erogaturum corp*
fuum,ilkdixitfeaf(enfururainc(clum,v{ique inte*

grui*

CKAMEN. EVCHA, 11. T

gnim. Cum videritis filium hominis aicenaentcm
vbi eratprius.tunc videbitis ga non como, quo puta
tis, a-ogat corpus fuii.vel tunc inteiligetis.quiagra»
tia eius non confumiturmorfibus. Ncncnim reue»
ra credendum eft corpus C H R I S T I.cumfpi»
rinalefitS^ inuifibile.more ciborum communium
dendfa us 8i morfibus noftris pofle dilcerpi S^confu»
ini. Sed quamuis in facramento fuo vere fit, 8i vere
fumatur quantum ad fubfiantiam, verius tamen 6C
perfeftius fide ac deuotione fumitur quantum ad fa»
lutis gratiam. Vnde Auguftinus in libro fecundo
de PcEnitentiatV t quid paras dentes 8! ventr emfCrc
dereiiieum.hoc eft manducare panem viuum. Qui
credit in eum manducat eum. hem idem in libro de
verbis domini.Tunc autem vita vnicuiquceritcorp*
& fanguis CHRISTI.fi quod in facramento vilt»
biliter fumitur, in ipla veritate ipirituabter mandiw
cetiir.fjsiritaliterbibatur. (^od euidentius Grego#
rius in homilia pafchali ait.Quid fit fanguis agni, no
lam audiendo, (ed bibendo didiciftis.Qui fenguis fii
per vtrun<5 poftem ponitur, quando non folum ore
corporis,fed etiam ore cordis hauritur. In vtruniji e»
nimpofte agni fanguis eft pofuus, quando facrame<
lly tum paifionis illius, cum ore ad redemptioem fumi*

tar,ad imitationem quoque tota mente cogitatur-In
quo notanda eft,g> Auguftinus SC Grcgorius ide dis-
cunt in faaamento vifibiliter ore corporis fumi, qd
in ipfa veritate fpiritualiter ore cordis hauriri, no ^
fubftaciali^ aliquid veriuscredatur corde g fumaf

ore

to D. ALGERI DE SA»

Ort. led ipfa pura veritate fum i veritas dici tur .quaiW
do quod fpirituale eft fpiritualiter.inuifibile inuifibi
liter .falutare fa!ubriter,c;Uod eft (icut eft furaitiir in*
terius amando , quod idem tamc exterius non in ipfa
veritate fumi dicitur in Sacrameto.quia in co nec qd
eftficuteftfuraitur, quantum ad extraneam dfvifiM
lemformam.nec quod eft ficiit eft male fomentibus
operatur qu antum ad gratiam. Licet enim alter gu»
ftus fine altero non profit fi negligitur, in hoc tamen
fpiritualiseftmelior,quiafemper lalutem operatur
bonis, corporabs autem aliquando etiam morte ma»
lis.Quiaigi!fpiritua!ecorpuEChrifti5; ianguis no
carna!is,ipiriiualis cibus Sf potus eft , quo ipirituali»
ter Chriftus.fuam fibi.vt corpus capi ti vnit &C incor»
porat ecclefiamjdeo Auguftinus figuratam locutio*
nem.quacaro Chrifti manducari iubeatur.allegori*
ce intelligendam dixit.Item Hieronymus literam oc
cidentcminififpiritualiterintelligeretur, vocauit.vE
corpusClirifti nonmembratim dilcerptum,Sircoflu
vel crudum manducari debere videretur, fed potius
fpiriiualiter.vtdifium eft, incorporari &vniri fideli
buscrederetur.Quamuisautcorpus &fanguis Chri
fti fpiritualiscibus Sfpotus lit.Sf ^iruuabter fumi iu
beatur, non tamenitapcromniaaccipiendumeftipi t
ritualiter, vttatumanim*&noncorporinoftro fa^
lutcmarternaoperetur.Aitenim Auguftinus in prtt
ma epiftola ad Corinthios.CaUcem myfticum ad tui
tionem animse 8i corporis percipimus. Caro falua*
toris pro ialute corporis, fanguisyao pro anima no

ftra

CRAMEN. EVCHA. LL I. ex

ftra effufuscft, vttotitm liominem faluum faaret.

Item Augi:ftinus in Sermone. fuper Ichanncm.

Cum dixit.qui manducat carnem !ncain,& bibit me
um fanpuinem .habet vitam arternamxondnuo fub
iecit.Xegorefufcitabo eum in nouiflimodie, vtha»
beat interim fecundum fpiritumvitam aeterna, inre*
tjuiequp&r.ftoramfpiritus faicipit.Quodautem ad
corpus attinet.neceivitaarterna fraudetur, fedinre
furredf ione mortuorum in nouifl' mo die. Vnde eti»
am fecundum corpus dicimur .membra capitis Chri
fti eife. Augufdnusin Sermone de verbis Apofloli;

Si dominus noifer lefus Chriftus animam tantum^
modo fufeepiffet humanam.membra eius non eflent
nili anima: noftnr. Quia vero Si corpus fufeepit, per
qu od etiam caput nobis eA, qui ex a nima Si corpore
conAamus.profedlo membra illiusfunt ^corpora
noAra.Quiaigitnr nos ex corpore Si anima conAa*
sius.CliriAusautemex corpore Si anima Sideitate,
videamus !i in tl vnico vnitatis Sacrameto.quo eccle*
fi*,vt corpori fuo fuum incorporat.ficut corporis Si
animat dominicar.iic etia ipAus diuinitatis fup mere*
araur conforriu.ait Amh rolius de Sacraraends.Quia Atabrofl*
idem dominus noAer lefus C H R I S T V Scon*
fors e A diuinitatis Si corporis.Si qui accipit carnem
cius.diuina: eius fubAanda; in illis participaris ali*
mento.

Quod corpus Chri Ai cum in facramento lic ipi*
titualiter Si inuifibiliter.non tamen minus fubAan»
fialiKr Sivere. Caput. XII.

«» O. ALGERI DE SA*

jV ia ergo fpirituale 8f inuifibile cor*
IpusChrifti aftruximus.Si per ipfum
'nos tamen no folum fpititualiter, fed
[SC corporaliterhumilitatis eius & di

^uinitatis participamur, eundehabe*

m* ad tuitione noftrain viatico, que
ad glorificatione habituri fumus in praniio, vt fub*
ftantialiter fiCverein facramcntofuoeflecredaf.quo
nos libi.K ipfe nobis vnitur.de veritate corporis ei»,
quamuis fuperius manifefte didium fit, tertius tamc
adhuc differ emus.Cum igitur Auguftinus diae, erit
eimors, non vita, qui mendacem exiftimauerit vita,
quisnon credat ei, quem pater deus mundo commen
17 . dans, 8 Cvtfummum pontificem prarferensait hice
t,mx.9. njjjy dileflus,in quo mihi coplacui, ipfum au»

diteflnobedienteserimus deo patri, fivtipfeprarce
pit,non3udierimusfilium,auribu$ audiendi,id efi,
auribus fidei. Ipft autem filius teftatus eft mundo, qa
nifj manducaueritis carnem meam , 81 biberitis fan»
ioliaa^. guinem meum, no habebitis vitam in vobis. £t quia
omiscaro fuaeft poteftate,ne pofletalia quam fua^»
pria caro intelligi,fubiecit: Qui manducat me, viuet
propter me.Sed quia manducare hominem, erateon
tra humanam confuetudinem, difcipuli eius fcanda* ^
lizati dixerunt-durus eft hic &mo, 8i recelferunt ab
co.VndeAugufiinusinPfalmo.jj.Videbatur igna
ris iflfantiba verba domini harc.nifi quis mandticaue
rit carnem meam SC biberit fanguinem meum, non
habebitin fe vitam arternam. Sed hate verba tegtbift
vinuteinipflus. QuafiinraHusputabaiur dominus,

quairf^

CRAMEN EVCHA. LJ. r. 6?

^ando harc dicebat, ied norut fideles, quia facrameti
tapnedicabat.Item idem in libro de verbis domini.
Audiuimus verace magiftru.diuinu redeptore.hiia*
num faluatore comendante nobis prctiu noftru ,fan»
giiine fuu.Locutus eft nobis de corpore 8i fanguine
fuo.corpus efca dixit, & fanguinem potum.Sacrame
tum fidelium agnofcunt fideles. Cum ergo commeri
^ans talem efcam ,S£ talem potum dixiflet; nifi madit
«aueritis carnem meam,8C biberitis fanguinem me«
nm. no habebitis vitam in vobis ,& hoc diceret de vii
ta,quis alius loquebatur quam ipfa vita? Erit autem
illi homini mors.non vita, qui mendacem putauerit
vita.Scandalizatierantdifcipuli eins.Neergo.vtifti
difcipuli putabant, 5 fruftra dilcerptus, 8C crudus vel
coftus manducari crederetur,ipfe fumraus Sacerdos
feipfum pro nobis patri offerens, facramen tnm qua
vere 8C falubriter manducari poifet ac bibi, confecit,
tradenslpdifcipuli$,nein myfteriomyftice, 8i noj»
prie vel vere loqui putaretur ait.Non futurum prae*
dico, non abfens aliquid denuncio,fed hocquod pne
fentialiter do, eft corpus meum, non figuratum, fed
verum,iprum quod pro vobis tradetur. Hic eft lan*
guis idem ipre,qui pro vobis effundetur, addens eti»
am proprie proprium fu* carnis &fanguinis effe*
£tum .fcilicet in remilfioem peccatorum. Cum enim
foliusdeifitretnitterepeccata.cui foli peccatorum de
fcetur remiftio,cui’fangufe nifi ipfius dei ,pofre,remif
lionem peccatorum operr.rifVtenimhoc priirikgi*
um remoneatur ab omni fiUohominis.fieuam fine
^tate dei^fiilius cef yirsinis,quo remiffione ptftorft

fniido

AafeMS-

MiJttiuf.

*4 p. ALGERI DE SA*

mundo f3ceret,cum Ada fine patre ,fine matre de vir»
gine terra formatus, non modo hoc non prcftiterit,
fed etiaomibus peccatum propagauerit, quia necdc*
fuit, nec dei verbo regi voluit^Cii igi? certiiTimo fui
ia .iguinispriuilegio, veritate carnis 5^ fanguinisfui
aitruxerit in rayfterio ,i{Ie cuius obediencia nobis in
iuniflaeft patris ediiflo.reftat tantum.vtfcandaliza»
toriiftulciciivitances,iprumvcpacerde coelo iuiTit,
audiamus,8i quia veritas vita eif .veracem eife fies
utvereeft,credamus:Quod vt certius & verius fiat,
icandalizatis diicipulis a Ciirift o recedentibus, prin
teps Apoltolorum Petrus requifitus cum alqs nutn
&ipfevelletabire,quidrelponderitvideamus.a!te»
tiimpro fe & pro alqs.-Domincad que ibimusfVer»
ba vita: atterria: habes. Quam eius refponfionem ne
meofeofuinterprattari videar, exponit Augufiinus
inSermone.z8.iuperIohanneita;Videtequcadmo»
dum Petrus dante deo intellexit. Vnde, nifi crediditv
Verba vita; aeternx habes, Vitaem aeterna habesin
miniftratione corporis 8 C fanguinis tui. Et nos ere»
didimus 3i cognouimus qa tu es filius dei.i.quia ipfa
vita aiterna tu es.SC non das in carne 8 C (anguine tuo,
nifiquod es.Ecceidequod Chriffus de veritate cor*
porisfui.teftatur &Petrus,& quia pro alijsetia lo* 0
quebatur,cum eo alq Apoftoli.Videamus itatp fi te»
^monioChrifticum Petro Sfalijs Apoftolis atte*
fientur edi cteteri fanfli.Ait Ambrofius de facrame»
ds.Doininus lefus teftiiicatur nobis.quod corpus fit
umaccipiamus& fanguine.Nuquid debemus de ei'
fide SC tefiiSatiSedubitareflte Hilarius taJibro- 9*

dt

CRAMEN EVCHA. LI. 6^
«leTrinitatelpfe aitiQui edit carnem meam S^ibi t
meum fanguinem,in me manet ego in eo. De ve»
titatecarnisSifanguinis, noneftreliftus ambigen»
dilocus.Nuncenim SCiplius domini procefliont.Sf
fide noftra.vere caro eft,S{ verefanguis eft,&' haec ac
«p ta at^ baufta.id efficiunt, vt 8^ nos in Chrifto, 8C
Chriftusin nobis Iit. Anne hoc veritas noneft^Eif er
go in nobis ipfe per carnem, Si fumus in eo, dum fe»
cu hoc quod nos fumus in deo eif.Ec poif pauca. Ha;c
ergo vitae noftrjc caufa efl ,quod in n obis carnalibus
per carnem Chriftum manentem habemus, viff uris
nobis per eum, ea conditionequa vinitille per patre.
Item Eufebius EmiienustCceieftis confirmat autori
tas,quia caro mea vere eft cibus,Si fanguis meus ve»
re epotus.Recedat ergo ome inffdelitacisambiguu,
quandoquidem qui autor eft muneris,ipfe etiam teg-
ilis eft veritatis.Item Hieronymus in epiftola ad Edi^ ^
biam.Nosautemaudiamuspanemquem firegit dns
dedit^ diicipulis, eflecorpas faluatoris, ipfo dicente
adeos.Hoc eftcorpus meum,etcalicemiilumefl[ede
quo locutus eft iterum;Hic eft fanguis meus noui te»
ftamenti,quipro multis effundetur in remiffionem
peccatorum.Si ergo panis qui deccclo defcendi t,cor»
puseftdominiiSivinuquoddifcipulisdedit, fanguis
cftillius,quicffufuseftinremifrionem peccatorum,
non Mofes dedit nobis panem verum, fed dominus
Iefus.Ipfeconuiua,ipfeconuiuiuni,ipfecom£dens6i
qui comedit.Iliius bibimus fanguinem.fineipfopo»
tari n on poflum’,& q tidie in facrincijs cius de ger mi
nc vitis venc vinea: Soretli,quod interpretatur e»

r

66^ D. ALGERI ~ DE SAo

lefl^nouum vJnnm bibimus in regno patris, id cft,
in regno eccIeliK, non in vetuftate btera:, fed in noui
tacerpirit’.TeftimonioCttrifii 'teftes alios adhibere
prarfumpfi.Sf quiaipie quidem iemper vere.aliquan
do tamen loquitur proprie, aliquando figurate, aus
ditoresip fuos ita di&reuit, vt his datum fu nofce my»
fterium regni dei.catteris autem in parabolis, nefci*
ens cuius fpiritus effent .quod ipfis fanifiis non pigru
- fuitfcribere.neceflariumduxirepetere.vtipfe inteU
leftus veri tatis, non mea: videatur pnefumptionis,
fed catholicae autoritatis.eorum qui ita crediderunt,
&ita faluari meruerunt.quia iidesChriftiana quo Rt
certior.eoeft vtihpr.Vtergo certior fit.aliorii fan»
diorum fubdatur autoritas.Ait Auguftinus in expo»
fitionePralmi.98. Inuenio quomodo fine impietate
adoretur terra, fine impietate adoretur fcabellum pe
dum eius, Sufcepit enim Chriflusde teira terram.qa
earo de terra eft,& de carne Maria: carnem accepit.
Si quia in ipfa carne ambulauic,& ipfam carnem no
bis manducandam ad falutem dedit, nemo illa man*
ducat nili adorauericJnuentum quemadmodum ta*
le fcabellum pedum domini adoremus, nonfoIS
non peccemus adorando ,fed p cccemus non ado»
rando.Hancfili} dei vere adorandam carnem beatus
, . Baniiusadmiras,ait in Dialogo fuode dignitate fa
cerdotij.O miraculum ,o dei in nosbeneuoletia.qui
furfum fedet ad dexteram patris,racrifici; tamen tem
pore hominum manibus continetur,tradituri^ lam*
bere cupientibus eum,& cum benedidlione comple»
^jficb hoc totum fub oculis humanis idem ipfe, cii

Sacerdos

sacra; evcha. lib. x 67

Sacerdos fpiritutn fanftum aduocauerit.fifrcuercn
dam iUam hoAiam iininolauerit, communem deii
fubindecdt!gerit,vbii!lum mihi nofira aeftimatioe
ponemus^Expende enim quales oporteat maniisec
tancarumrerumminiftra$,qualemoporteateflelin
guam verba illa fundentem, aut quo genere no muti
diorem & fanftiorem anima.talis ipiritus receptri»
cemTunc eria angeli circunftantracerdoti,& tribu*
nal ac altaris locus ccclefiibusvirtutibus adimpletur,
in honorem illius qui immolatur. Item Gregori’ in Qjjgojfyj,
quarto Dialogorum libro Quis fidelium habere du
fcium poflit.inipfa immolationis hora ad Sacerdo*
ais vocem catos aperiri, in illolefu Chrifti myfte*
tio angelorum choros adefie.rummisima ibeiarf,
terram caleftibus iungi, vnum ex inuilibilibus at^
vifibilibus fieri. Sed necefleeft vtcura hzc agimus,
nofmetipfos deo in cordiscontritioe mafiemus Et
qui paifiois dominica; myfieria celebramus, debe m*
imitari quodagimus.T une ergo vere pro nobis deo
hoftia erit, cum nofipfosdeohoftiamfecerimus.Vn
Augufiinus in libro.io.de Ciuitatedeitln forma fer» AusuS.
ui deus maluit racrificiumeflequamfumere,ne per
lianc faltem occa.*ionem quiiquam exiftimarct, cuili
bet ftcrificandum efie creatune.Pro hoc & Sacerdos
eft ipfe offerens .ipfe oblatio, cuius rei Sacramen*
tum .cotidianum voluitefle facrificiumtcclefi^.qus
cu capitis iplius corpus (it.feiplam per ipfum difeitof
ferre.In quonotandu eft, in Sacramento vere dei car
qem effe.quac titae dignitatis eft, vt ea angelicx vir tu
tes honorent nuniftrado,8£ homines ador ado,& fe

). ^ «j

«8 D. ALGERI DE SA»
ipfashoflias offerendo. Hac certitudine fan^iman*
ducari Ghriftum affirmant. Auguifinus in Sermone
*6.faperIohannem:Temporaliter hi profedlo mo*
riuntur.qui Ghriftum manducant, fed viuunt in jter
num',quia Chriftus eft vita arterna.Item idem inito*
milia fecunda Pfalmi, 5 Acceflerunt vt lefum cruci*
figerent.nosadeu accedamus, vtcorpus eius ac fan«
guinem accipiamus.Illi de cr ucifixo tenebra ti funt,
nos manducando crucifixum & bibendo illumina*
mur.Et poft aIiqua:V ere magnus deus magna mi
ferico rdia eius, qui nobis dedit corpus ftum mandu
flmbtofi. care, 8 C fanguinem fuum bibere.Item Ambrofiusde
Sacr amennsJfta efca quam accipis, ifte panis viuus 5
deccelodefcendit, vitararternaefubftantiam fubmi*
niftrat,8tqaicun(5 hunc manducauerit non morie*
rurinxcernum.quia corpus eft Chrifli. Item idem:
Sicut verus eft dei filius dominus nofter lefus Chri*
if us,non quemadmodum homines per gratiam, fed
quafifiliusex fubftantia patris, ita veracius caro, fic*
Utipfe dixit,quam accip!mus,8f fanguisvere eft po*
aujuR. tus.Item Auguftinus in Homilia Pfalmi. 66. Modo

homicidi s donatus e fufus (anguis innocctis, ipm
fanguinem.quem perinfaniam fuderunt, per gratia
biberunt.Item idem in PfaImo.4^.ad ludatos. In illi» 0
us nomine quem occidiftis baptizamim',£^ dimittu*
tur vobispeccata veftra,mcdicum vel poftea cogno»
uiftis.iamfecuri bibite fanguinem quem fudiftis.Itc
idem in Sermone. ; 8. fuper Iohannem: Crediderunt
indemulti, donatus eft eisfanguis Chrifli, vt magis
cum biberentquo liberarentur, quam rei de iUo ef*

CRAMEN. EVCHA, LIB. I 69
fu(b cenerentur.Item idem inSermone dcferia.4. Si
fanguinem Chrifli tota cum reuerentia percipis, co
gnoices per illum tua tibi dimitti peccata.Item i dem
in Sermoedepaifioe dniEefellitillu malignitas fua,
intulit fuppliciufilio dei.qd cudiis filijs hominii in re
medium verteretur .Fudit fanguinem iuftum, qui re
confiliando mundo, precinefret,&poculu. Iteide
in Sermone. 5 i.fuper Iohanne.-Illi viderunt Chriftii
fuo fcelere morientem,8d crediderunt in Chriftu fuis
fteleribusignofcentem.Quoufcpbiberentfanguine
«quem fuderant, de fua falute deiperauerant.

Quod veritas corporis Chrifti vifibilibus etiam
fgnisfitficpiusoftenfa. Caput. XIII.

Vid ergo de veritate corporis fan
guinis Chrifti in Sacrameto dici po
tefl:certius,nifi forte eam ipfam ocii
Iis viderevelimusdln quo tamcnee
ipfedominus nobis deellevoIuit,fed
modicg fidei noftra* per omnia con
fuluit.Quamuis enim ipfiusChrifti,
tot fandiorum teftimonijs,8d vniuerfalis etiam ec
tlefix catholica fide,qu* ab initio conuerfionis fuse
ita credidit ,6d ita faluata eft.fufficien ter afirudiii fit,
quod vera caro Giirifti verus^ fanguis i n menfa do
minica immoletur ,nc quis tamen perucrlbr aliter in
telligeret vel exponeret.fadtafunt a deo cogrua huic
noftrsc fidei miracula , quando, vel vbi,velqui bus re
uclare dignatus eft huius myfteri] abdita,quse nimi
ru fadia efle non ignorabit, qfquis ftudiofius fandio
ru patru geftaleg€rit,qu5 teftaiif Sacrametii coporis

E ii) £dfan

7« D. ALGERI DE SA-
81 (anguinis Chrifti, ablata panis &C vini rpecie, (Tcuj
efrefoletexhibiiifre. VtenimaitAoguftinus contrl
Fdicianum.Siincomprehclibilis «fi rauo; 8C veritas
prompta eft, facilius in negocijsfidei teftimonijs cre
ditur.quam ratio inueftigatur. Ne igitur fcripturae
quamuis cum propheticis 8C apoftoUcis {quam auio
ritatis excellentiam non obtineant, eandem tameii*
dem cum fidelibus S^ianiflis antecefToribus noftris
nos tenere (ufficienter probant, huius% probationis
in hocfibi perferam au toritatem vendicant,quia ni«
fi itaeflet vt docent in facris canonibus vel Romano»
rum pontificum decretis, ficut haeretica vel apocry»
pha fcripta damnatae efient,nec eas in Ecclefia catho
fici viri legerent vel recitarent. Cum ergopraeter»
si 8C praefensfideles vbique terrarum hoc credant 8C
aiiruant,li hxc vniuerfalis ecclefiar fides vera ad falu»
tem non exdtit,aut nunquam ecclefia catholica eccle*
fiafuitautperijc, fedautnon fuifie,aut perijireet»
defiam nemo catholicus confentit. Nam cum eccle»
fia 8C EuangeIi}S& prophetijs inftitHtafit,vbi eft qd
veritas Abrahae promifit: in femine tuo benedicens
tur omnes gentes? I temi^ vbi eft, quod eadem veri»
tas apoftolis aic;Docete omnes:qui crediderit, faluus
erit?Cum enim omnes gentesita fe credere glorien» *
tur,fi falutis benedidione carent,vn‘obi$yeritas dei,

£C in prophetias^ in euangelio periclitatur Itcmcii
carnem & (anguinem fuum naturali flia (pecie Rde».
libusfuisreuelaredignatusfit, iicaufadefiderif faci»
andifedtd^ita non eft, ieruorum fuorum deuouo»
ocmnon cemplcuit/tdfd^tjfi caufa dubietatis fa<

I

SACRA. EVCHA. tIB. t. 71 .

«andac fecit & ita non eft, infirmorum errorem non
abihi!ic,fed auxit,quod de pietate & veritate diuina
vel leuiter fufpicari.non modo facrilegnm .fed 8l ne
pharium eft Anathema ergo maranatha fit, quiau*
toritati diuinat in hoc facramento contradicere pra:
fumpferit.Sf corpus Chrifti, pane verum quf de ca*
lo defeendit ,& dat vitam mundo, vere vt eft efte non
crediderit, que AmbrofiusSi Auguftinus epioyfiort,
id eft,fuperfubflantialem appellat, quia caro Chrifti
omnibus creatis fubftantijs prsecellit.

QuodcorpusChrifti,cumfit locale in cccIoSc' in ,
terra. Caput. XIIII.

Viaigiturfpiritualc corpus Chrifti
dCfanguincm in Sacramento panis 8C
vini vere 8i fubftantialiter efle, ipfius
Chrifti, tot fandiorum teftimonqs
euidenteraftrudiumeft,quodde \e»
titate conftat.SCde eius etiam potefta
te videamus. Quamuis enim omne corpus, omnis^
aeaturaiocalisfit,dehoctamenfuperfubftatialicor
pore credendum eft, quod eodem temporeSd vere eft
in Sacrameto fuo in terris.quia vere in calo fedet ad
, dexteram patris.Fruftra enim immolauonisfux te
pore diceremus:Qui fedet ad dexteram patris mife^
rerenobis,ft quem adoramusinSacramento,menti«
remur efle in calo .Quia e rgo aftrudium eft de Sacra
mento vbi minus efle videb atur, aftruamus 8i de ccc
lo, vbi afeendens corpus fuu coram teftibus fuis Apo
iiolis Icuaui t,d< fymbolo eti3 ftdei noftrx atceftatx,
£ iiij ibife

7a D. ALGERI DE SA«

ibi fed<cad dexteram dei patris, inde venturus iudioi
re vinos Sf mortuos. Cum igitur vfqj ad diem iudi»
cij ibi iedere credatur, quin ibi fit etiam hora imma
lationisfuarnihildubitationisrelinquitur.Vnde.vt
di^mcft, Auguftinusinlibro fecundo contra Ma*
'ximum:adhuc in forma humana eiffiliusquam leua
uitin ccE!um,8ifempiternaeritinregno,hjc eadem
formainrmortalis,£tpoftpauca.Chriflusaccepitvi
fibilem hominis formam noniblum natus in ea, (ed
afcendi t in cotium, 8 C fedet ad dexteram patris in ea.
Item idem in Pfalmo.75.Si pamem & filium (ecundii
diuinitatem cogitas,vbicppra:fenseft.Siautemfilia
fic intelligis, quomodo vifus eft in carne inter homi
nes,&aucifixus,refurrexit,afcenditinccdum, & in
circuitu eius futit angeli. IdemideminPlalmo.54.
Donec feculum finiatur ,furfiim eft dominus, ftd ta*
xnen hic etiam nobifeum, veritasdominus. Corpus
emin quo furrexit.vno loco efie oportet, veritas au»
tem eiusvbi«5 diffufa eft.Item idem in Sermone, ij.
"fijper Iohannem;Chriftus fecundum vnitatem per*
fonjin calo erat, quando in terra loquebatur. Sice»
ratfilius hominis in calo,quomodofiliusdei in ter*
ra.FiIius dei in terra in fuicepta carne,fi}ius hominis
in calo in vnitatcperfonar.In quo notandum eft, ga
forma humana,!n qua Chriftus canans cum diftipu
liSjtradiditillisfeipfumin Sacramento quafi alium,
& tamen eundem ,vno loco eft in cafis a d dexteram
patris integra, ficutintegra fuitin cana, quando in
Sacramento comedebatur a difcipulis,SC tamen SCin
liuniana,&infacramentaIiforma^demverus vtrp*

CRAMEN. EVCHA. Lt I. 7J

bitpChriftus.SfincocIo&iriKrris. Vndeteopapa L<op«px»
in epiftola Anatholio epiftopo milfajQui licet In pa®
trisfit dextera confti tutus, in eadem tame carne qu3
fumpfitex virgine, lacramentum propitiationis exc
quitur.Item Bafilius i n dialogo fuo; Qui furfum fc» BiOiio*.
det ad patris dexteram.iacrifici] tamen tempore ho»
minum manibus continetur.V nde etiam facerdos vi
tar Chrifti corpus dominicum in terreno altari con
ficiens,nectantumquidruismeritis,led totum diuia
nx potentiae 8i gratia; attribuens, orat in canone de>
um patrem dicensdube ha;c oblata tibi per manus8£
virtutem filij tui, angeli tui.quieft angelus magni
confilij ,non in hoc humile 8i vifibile altare, vbi mo«
do eft,red in fublime altare tuum,id eft,iilium tuum,
quem vfque ad dexteram tuam in confpetfiu maiefta
tis tuar fublimafli,deferri,vt fiat nobis corpus Si fani
guisdile<5li filij tui.oftendcnsipfum filium, iuffione
patris in calis elTe offerentem ho ftiam id fuper

quod oifertur,quia omnino fidei 8i gratix eius inai
timur.quod terrena corpora noftra inCHRIST V M
conuerti,iprum^incoclefiibusad dexteram patris
fedentem,pro nobisinterpellare, in Sacramento
altaris cofecrari 8C eflecrediraus.Cum ergodi^um
fit.quia corpus Chrifti tale accipimus in lacrameto.
quale pofi refutre^ donem eft i n fiipfo ,cutus gloriae
& virtutis corpora noitra poii refurre^ionem fiitii
ra fint videamus, vi vilis membris,facilius prxroga»
tiuatanuedignitatts incapitec^nofcamus.AitAu*
guftinusin libro £nchindian.Iverurgent lantHiorit
(orporafine vUo vido« fuie vlk rarr^tione fine one

£ ifnj m

74 D. ALGERI DE ^A»

ris dmicultate.in quibus tanta &ci!itas, quanta felidi
cas erit, propter quod (piritualia difta funt.cum pro
cuidubio fintfuiura corpora.non fpiritus.Itein Au*
guiiinusin libro.iz.deCiuitate d«i;Surget corp^ fpi
ritualcjquia fpiritui lutntna 8i mirabili obtemperati
di fa cultate fubdctur,v% ad implendam immortali*
tatis indiiToIubilis fecuriflimam voluntatem, omni
moleftiar ienfu,omni corruptibilitate, omni tardita
te detrafla.Et poft pauca;Corpora carnis funt habi»
tura fubftantiam.ied nullam tarditatem corruptio*
nem'qj carnalem fpirita viuificante pafliira. Quod fi
tatatfelicitatisfuturafuntcorporafanftorum, vtad
implendam voluntatem fpiritus nulla fua tardita»
teimpediantur,quid decorpore ChriAi capitisno»
ftri credendum.cuinon modo facilitas qua non tar*
detur adfaciedum qu® vo!uerit,(ed etiam vtiple ait,
ornis potcftas data eft in ccelo 8i in terra, vt cum deo
invnitateperfon* omnia poflit? Si corpora noftra
ipirituaIiafuturafunt,quiaipirituicorpora!iter iuti
fta.quid corpus dei nifi diuinum.quia deo vnitum?
Carnem igiturdiuinamfubftantialiter quidem ean*
dem cum deo non dicimus, fed perfeflo cu Apofto»
lisdicat,quia omniafubieAarunt ei, praeter eum qui
fibi fnbiecit omnia, 8i ipie illius dei teftetur, quia o» *

mnis poteftas ei data eft, fic in vnitate perfonar, deo
toniunflam credimus,vt quod habet deus per natu
ram,hocipraper gratiam.Cum ergo nos habituri
ftmus, 81 angeli modo habeant, vtquatacuntp inter*
uallalocorum,nulloferetemponsinteruallo,nimia
fua celeritate pcitranfeanc,non tamen hoc habeiu, ve

GRAMEN. EVCTMA. It I. rt

vfireccdutjbi remaneat, ^priuilegio foIacaroChrf»
q (iig omne creatura exaltata eft.fup omne & prjter
Omne creatura a deoinfignita e, vtp omnipotetiam.
quae ei datae inccclo&interra.vbicucpquocuntjfi»
bi placuerit, no de loco ad iocD tranfeudojfed ibi,vbi
tft,remanendo,8fa!ibi vbicunt^ voluerit exiftendo,
tota &integra >8i fubftantialitfitSi in ccclo SCin ter»
ta.Quam enim omnipotentia ab eo,g totus vbit^ eft
reciperet, li ipfa vbicutj vellet fubftantialiter tota ee
Ilo pofletf Vel in quo differret ab angelis,quibus cfl
fupexaltata,(i no alit ni(i de loco ad locum recededo,
fioflet efTe in terra &L in ccelo. Artificio humano mo*
lentis mola circuitus fui nimiam celeri tatem,itabw
eate eife mentilNatura huana in idlu oculi tot terra
rS ,maris,&:aeris fpacia ab occidete ad oriente in vi»
dcndofoletranfiiolansatomu momenti aequare v»
detur,&cuceIeritasangeloru fit velocior ,in quo his
creaturis caro Chrifti fuperexaltabif ,fi quod e in coc
lo &L in te rra,non potefiati, (ed celeritati aferibiturf
Quod corpus Chrifli diuillim iL a fidelibus futn
p tii pmanet inc orruptu 8^ integru- Gap. XIIII.

T ergo SC in coelo & in terra omnipo
tetiam fe habere oftenderet Chriftus,
deificum corpus fuum coelo illaturus
SI mundo daturus, quod quantum ad
ihumanam formam nobis abiiulit,
non minus tamen iubftantialiter
vere in Sacramento corporis & fanguinis fui nobis
obtulit ,vt hic Si ibi praefens etiam corporaliter, vepo
te qui vmus perfoni eiun illo eli qui nufquain deefi,

giibi

7S D, ALGERI DE SA»

Si ibi reconciliationem cum patre, & hic in altari re
demptionem.remiiTioncmqj peccatorii operetur fic»
ut fcmei fecit in cruce, dum ipiiim corpus fuum in o»
ra fidelium daturo ,&:fi ngulis diuidi tur.& vnum to»
tum vniueifisindiuiduum&intfgrum habetur ,fiira
ptumnon confumptum.vt ficut inciiuiduum cum dt
uiditur.fic incorruptum cum fumptum fuerit, creda»
tur. Quomodo enim incorruptionem largiretur, fi
in ieipfo corruptionem refurgens pater et^ Aut quo»
modo Sacramento fuo nos fibi incorporans, vt cor»
pus capiti, vel nos nobis, vt membra membris vnum
fateret.fi in feipfo non vnus fed diuifus & ccmminu
tus dentibus fumentium efletf Quomodo tamen cor
pus Chrifti & ccrlo Si mundo pncftns, & diuidatur
indiiiifum,Si fumatur inconfumptum .ratio ftupet,
fidesipfa miratur ,fi adiundlac diuinitatis potentia,^
vbi^totaprs-ienseftincorpore fuo ipirituali, imo
per omnipotentiam fibi collatam, diuino iamfaclo
idfieri poife,non diffidens veneratur.Si enim vel fa»
dla,ve!miracu!a,veldidi:a,quibusfiliusdei maiefta»
tero fuam mundo aperuit.perfefle rimari vehmus,
inueniemus hominem ,quem fibi vniuit,in vna per»
fona ,in nulla difiundlum gratia, vt etia pro parte car
nis omnia(vt diffum ell)fint ei fubiefl:a,pra:ter eum ^
qui fubiedt omnia. SedhiiicmirantiSCmiradj fidei,
vtrum iandli coientiant videamus. Aiiguftinus in Ser
mone de verbis dominiJnuitat dominus feruos, Si
prajparauit cibum feipfum.Quis audeat manducare
dominum fuumf Et tamen ait;Qiu manducat me, vi»
uet propter me. Dum enim Chriftus manducatur,

GRAMEN. EVCHA. LI. L

\ita manducatunnec occiditur, vt tnanducctur.fed
mortuos viuificat, quoniam manducatur, quia furre
xitoccifus.ntcquoniam manducatur, partes de illo
facimus.Ec quidem in Sacramento fic fit. Norunt fi-
deles quoniam manducentcarnem Chrifti. Vnufqfcp
partem fiiam accipit, per partes manducatur Siinte'»
ger manet, totus in ccclo, tot’ in corde tuo. Item Eu« “
febiusEmifenusCehocpane vetus narrat hiftoria:
iKcqui plus acceperat habuit amplius.necquimi»
nusparauerat,reperit minus.eo quod euchariflix fa
CTa perceptio non in quantitate.fed in virtute confi»
ftat.quod corpus facerdote dilpenlante, tantum ell
in exiguo,quantumefle conflat in toto, quod Eccle
fiacum ficut fumitplenuminYniucrfis,ita integrum
probatur infingulis.Dehocpanc cum afilimitur.ni*
fiil minus habentfinguli quam vniuerfi. Totum vn’,
totum duo,totumplures fine diminutione percipi-
unt, quia benediftio huius Sacramcti.fcitdiftribui,
nefcit diftributione confumi.Item Auguflinus in Ser
monede verbis domini;Putads, quia de hoc corpo»
re quod videtis -partes faiflurus fim.Si' membra in ea
concifurus,8£ vobis daturus? Quid ergo, fi videritis
filium hominis afcendetera vbi erat prius? Certe qui
k integer afcendere potuit,confumi non potuit. Ergo
de corpore 8i fanguine fuo dedit nobis falubrem re
feftionem.Si tam magna breuiter foluit de integri»
tatefua quatftionem.Manducentergo SCbibant, vi»
tammanducent 8C vitam bibant . Illud manducare,
«ftrefici.SedIicreficeris.vtnodeficiat vnde reficeris.
}tanduca vitam, bibe Yitam,Si integra cflvita.Item

Ambro»

Aabrofi.

t.R*e- *7-

HabtoB.

78 D. ALGERI DE SA*

Atnbtofius de Sacramentis;Confidera nunc vtrunt
pr^ftandor fit panis angelorum, an caro CHRISTI,
quae vdque eil corpus vitae. Manna illud de ccclo,
noc fupra calunullud cceli.lioc domini calorumiil*
ludcorrupdoni obnoxium,iftud omnimode corrti
tionis ignarum. Quod quicunque religiofe gufla»
Uerit.corruptionem fentire nonpoterit. Item Am®
brofiusdominicaquintapoil Epiphaniam:SinguIi
accipiunt CHRISTVM Dominum, 8C in fingu®
lis pordonibus totus eft, nec perflngulas minuitur,
fedintegrum ie praebet in finguUs.Sed quomodo im
poflibile videatur, vt caro verbi dei,quae multo Ipiri
tualior 8C po tendor eft verbo nofiro,fit tota integra
inore omnium fumendum, cum verbum noftrum
ynum idem<^,totumSCintegrumfitin auribusomt»
timaudiendum^QiuodeuidendusChriftusinleipra
inanifefians,in corna corpus 8C fanguinem fuum di»
IcipuUsfuis diftribuit, 8C cum ipfe a fingulis fumpi?
comederetur 8C biberetur in Sacramento,ipre tamen
viuus integer manfit in feipfo. Sed quid mirum
fi chriftus comeditur 8C integer manet, cum Sarepte
na vidua non minus oleum comederi t, quia teftante
faaa ]uftoria,lechytu5 olei non eft imminutus, cum
eadem icriptura dicat,abi) 1 8 C fecit iuxta verbum He )
Ii« ,8C comedit ipfa 8C domus eius? V nde Ambro»
fiusin£piftolaadHebraeos;In C HR I S T O fe»
mei oblata eft hoftia ad falutem fempiternam po»
aens.Quid ergo nos?Nonne per fingulos dies oneri
mus? Offerimus, fed non reconciliadonem mortis
^us^SCrnaefthoftia^nonmulta:. Quomodovua®

CRAMEN . EVCHA. LI. I. 79

non mulise; Quia femeloblatuseft CHRIS’!^Si
Hoc auiem facriiiciumexemplumeft illius.idipfuin,
lemper idipfuin. Proinde hoc eft Sacrificium. Ali»
oquin quoniam multis in locis offertur, multi funt
Chrifti^Nequaquam.SedvnusvbiqueeftC H R I»
S T V S,& hic plenus exifiens,& illic plenus. Sicut
enim quod vbique offertur vnum corpus efl,& non
multa corpora, ita 8i vnum facriftcium . Pontifex
autem ille eff, qui hoffiam obtulitnos mundantem.
Ipfam offerimus euam nunc, quae tunc oblata con»
fumi non poteft. Quodnos facimusincommemo*
ratione ut eius.quod faftum eft.Hoc enim facite, ait,
in meam commemorationem. Quod igitur vt ian»
ifiteftantur.diuerfis locis, diuerfisque temporibus
iacriiicatur,non multa tamen corpora, fed vbique v»
numC H R I S T Icorpuseft,quoddiuerfisfumi-
rur , Si vnum idemip corpus integrum efl, omnipo»
tentiae.quKChrifto etiam pro carnis parte collata c,
attribuendum cft.quia vt fupra didfum eft , 8 i in ccc»
Io Si in terra pr^fens etiam corporaliter poteft efle,
vbicunque, quomodocunque fibi placuerit, vtideo
vbicunt^ voluerit fitcaroChfi, contra natura carnis,
integra 81 prsefens,ga fafta in coelo & in terra oipo»
tcs.Quod Auguft.aiitait; Et quidem in Sacramento
fic fit ,vnufg% accipit parte fua,& g partes manduca
»ur,nehocquideimpediteiusintegritateaIiquaten'’.
Fieri efh hoc dicit in Sacramento.quod videtur, non
re Sacramenti, quae non videtur,opere fcilicet Chri»
fti quod inuifibilceft . Cum enim, vtidem Augu*
, iUnus ait,corporali3 SacramenHfint quali quxdam

verba

EuTcMoS-

Sa D. ALGERI DE SA*
verba, qiua figna reru funthsec vt illa.ficut varijs no
minibus appellatus, Cephas,Syin5,Petrus. idem eft
Petriu.iSic Chriftus non eft alius, quamuis varijs Sa
cramentis reprxien tatus,quiacu fpecies panis ^ vi*
ni duo iint Sacramenta, non tamen in eis duo diuer*
fiChrifti,(edin vtro^vnuseft Chriftus, qui nec di»
ftributioneipfius Sacramenti in feipfodiuiditur, nec
pro quantitate portionis magis vel minus accipi tur,
quia in (pirituali fua virtute lemper totus eife credi*
tur.itavtnec qui plus facramenti acceperit, abundet,
nec qui minus,deficiat Quia femper idem eft totus,
in magno totus,inparuo totus, in integro totus, in
fraAo totus, quomodocunc^varientur figna,(emper
idieftin feipfo.VndemeritoEufebius ait.Vere vni*
ca & perfeAa hoftia, fide aeftimanda non ipecie, nec
exteriori cenfenda vifu,fed interiori effeftu.V nica e»
nim eft, quia non varietate locorum vel temporum
fiint multse, fed vna femper hoftia perfefta, quia nec
augeri poteft nec minui.Et quia fpecies elementot ii,
panis fcilicet 8i vini .figura eft non veritas, ideo non
aeftimanda fpecie,ve] exteriori cenfenda vifu, fed in»
teriorifidei affeflu.quiaetfl videt facramentalis fpe
cieselementoru variari in iigno.corpus tamen Chri
fti immutabile creditur in feipfb. Sicut ergo manna ^
l^cietenus erat vnimodum, fed ita intrinfecus va*
rijs faporibus condiebatur , pro voluntate vel volu*
ptatevtetium.vtmultorumcorporum faporin vna
c(fetfpede,fic ecotrario omimoda eftcorporis Chri
fli veritas interius in varia Sacramentorum quanti*
tate/icut legitur de manna^nec quiplus collegerat ha

CRAMEN EVCHA. LI, I. ‘ Si
t>uit ampli’’, nec minus parauerat,reperit minus>
Ita in Sacram^co corporis Chrifti,necin minori dc»
£;Aus,nec inmaiori nc abundanua,quia non in ipe*
devel quantitate Saq:ainenti,fedinvirtute Chriftt
eft gratia,

Qwd immolatio Chrifti in altari.nondicitur^^
iterum occidatur, fedquod veracius immolatio re*
prcientata, idem in altari nunc quod tunc in cruce o*
peretur. Caput. XVI.

Idendnmautemcfl.cum Ambroiius
pauloantedixerit.quiain Chriftoic*
mei oblata cit hoilia ad falute fempi*
ternam potens , cur quali femel obla*
tam veram, non elTet vcra.poft illam
potentem 8; {uHteientem ad lalutem
clTet fuperflua quxlierit. Quid ergo nost* Nonne per
iingulos dies oderimus? iSed feiendum .quiali nodra
quotidiana oblatio aliaeetquamilla in Ghrifto fe*
mei oblata, non vere edet vera.fed fuperflua.Cum e*
nim oblatio illa in Ghrifto femel oblata,8i vere eftec
vera, quia vere vita aeterna SC fufficiens,vt eam nobis
conferat, ipfa Ibla noftra oblado, quam aliam vi tam
pollitpromittere.vel conferre fi efletalia? AUamem
oblationem,aliam oporteret coferre falutem, vel ad
eandem ad quam conferedam fola Chrifti fuftkicob
•atio ,efret fuperflua 8i vana. Quia ergo impoflibile
«ft aliam conferri falutem, oportet eandem efle illam
femel oblatam.S^noftram quotidianam oblatione,
eadem fibijpf} non fit fuperflu4,led eadem femper
iufliciens,* femper nccclTaria.Primumitaf vtrum

F eadem

g* D. ALGERI DE SAi
«adetn noftra illa Iit videamus, deinde fi femper ea»
dem,remperidem faludsfequatureffedlus. Sed Airn
brofius quali refpondens fuar qna;fti6i ait: Offerim’,
i^ad recordationem mortis eius, S^vnaefthoiiia
non multae.quia femel oblatus eft.Hoc autem facriB
cium exemplum ell illius idipfum, lemper idipfum.
Notandum ergo quia quotidianum noftrum facriiia
cium idem ipfum dtdt cu eo, quo Chriftus femel ob»
latus eft ih cruce, quantum ad eandem veram hic SC
Sbi corporis Chriftifubftatiam, quod vero nofirum
quotidianum illius femel oblati dicit ec exemplum,
id eft.figuram vel formam,non dicit vt hic vel ibi a»
lium Chriftum confli tuat.fed vt eundem in cruce fes
mei, in altari quotidie immolari alio modo,S^offer«
ri ofteadat,ibi m veritate paflionis qu^ro nobis oc
cifus c,hic in figura &in imitatioe palfiois ipfius, ga
Cliriflus noniterum verepatitur.fed ipfius vere me»
itioriapaflionisquotidie iteratur. QuodSiipleAm
brofius notas fubiecipQuod nos facimus in comme»
morationem fit eius quod fadlum eft.Hoc enim fac»
te inquit, in meam commemorationem.Non aliud Ia
crificiuffl.fed ipfum lemper offerimus, magis autem
facrificij recordationem operamur. Non ergo eft in
ipfius Ghrifti veritate diuerfitas,fed ipfius immolati»
onis a(fiione,qu:c dum veram ChriftipalTionc qua»
dam fua fimilitudine figurando repra-fentat, nos ad
imitationem ipfius paffionis inHitet& accendat, con*
tra hoftem nos roboret Si muniat,8i a vicijs purga*
£{ virtutibus condecorans, vita: xternaenos idone*
£>s5i dignos exhibeai;.Lic£t enimoHa tio in cruce fe

SACRA. EVCHA. tIB. h «j

IneI fuifeceritad omnium falutem 8C redemptionem,
tamenquotidieeft etiam neceiTaria ad muniendam
Si mundandam humanam fragilitatem, qiite quoti»
die labitur 8i tentatur.vel criminibus.vel faltem ve»
siialibus peccatis.fine quibus hxc vita duci no poteft.
Konenimhacfingulariviiflima tantummodo pec»
catorum abiblutionem a deo confequi mur,ied ^ co
tra tentationesmunimur,quia cum perceptione tan»
ti mylierq viderit aduerfarius hofpitium noftrii oc*
cupatumcoeleifisfulgoreprgfentix.intelligenslocu
teiiamentis fuis intercludi perChriif um , fugiet ac re»
cederSciendum igitur, quia licet oblatio Ghrifti fe»
tnelin cruce fitvera,quotidiana autem inaltari Iit fi
guratajprorfus tamen eadem hic 8C ibi noftrx falu»
cis eft gratia ,hic Si ibi vera, futfidens. Si femper ne»
ceiTaria.quia hic Si ibi idem Chriftus potes eft ad o*
mnia. Quod quam euidenter fanffi atteftentur ,rub»
iedlis eorum autori tatibus videamus, tam de Ghrifti
JiicSf ibi eiTentiali veritate, qua de noftrx falutis hic
Si ibi veraSCxquavtilitate.Auguftinus inlibroSeri
tenuarum Profperi;SemeI oblatus eftChriftus in fe»
ipfo,SC tamen quotidie immolatur in Sacramento,
f^oditaintelligendumeft, quia in manifeftatione
^ fuicorporis,indittin(fiioefuorummembrorum o»
mnium.verus deus Severus homo femeltantum in
cruce p£pendit,offercnspatrifeiprum,hoftiamviu3,
pa{{!bilem,mortaIem,viuorum atc^ mortuorum re
demptionis efficacem , eorum videlicet, quos alti tudo
diuiniconfili) redimedosiudicauit.prxiciuit.prede»
fiinauit, modis at^ teporibus quibus id fieri cogrue

F ij bat.

8+ D. ALGERI DE SA*
bat.Dk ergo Chriftum in manifefto corpore fuo,8f
in diftinftis membris humanitatis fuf.femel palTum
in cruce, qui non manifefte/ed inuifibiliter efi in Si*
cramentoquotidie.nonpaifus.fed quali pati repite»
fentatus. V era enim paflfione Chriftum iterum im»
molari non congruebat, tii quia impoftilbile erat im»
tnortalem occidi, tum quia crudele erat in facrificio
ecclelia: more beftiarum hominem facriiicando lania
ri, dentibusi^ vorari. Quia ita^ in deum fimulefle
non poteramus crudeles 8C deuoti, incruentum efle
congruebat, quod pium erat iidelibusChrift;i,vt noti
veraChrifti paftfioe 8C morte ab eis immolatio com«
pleretur,in qua Chriftus propitiationem litam exeg
omnibus dignaretur. In quo enim meliores eftemus
his qui eum cruciiixerunt,nili pietate &deuotioe dif
ferremus ab eis, qui eum perdere prarfumplerunt?

V nde Ambrofius in epiftola ad Hebraeos; Sed in ifta
carne 8C (anguine nil cruentum,nil corruptibile mes
humanaconcipiat,led viuificatricem fubftantiam iii
pane 8i vino credat,per quae. Ii digne fumantur, no»
bis eft peccatorum remiffio collata. V nde Auguftin^
in libro de Sacrametis aItaris;Veritas ait, Caro mea
loaa.s. vereeftdbus,6ifangulsmeusvereeftpotus.Ahoqn .
quomodo v eriim erit, panis que ego dabo caro mea
eft pro mundi vica,nifi vera litcarofSed quonia Chri
ftum vorari dentibus fas non eft, voluit hunc panem
fif vinum in myfterio vere carnem fuam SC (anguine
confecrationefpirituiran^' potientialiter creari, 5£
quotidie pro mundi vita myfticeimraolari.vt licui
de virgineper fpiritum yera caro fine coitu creatur,

CRAMEN. EVCHA. LIB. I 8^

ha per tundem ex fubftatia panis 8C vini, myftice idi
corpus Chrifli coniecrctur.Iteratnr autem quotidie
h^c oblatio, licet Chridus femel paifus (it, quia quo»
ddie peccamus, peccatis, quibus mortalis infirmitas
carere non poteft Etideo ga quotidie labimur, quo*
tidie Chriftus immolatur pro nobis . Hartc autem
immolationem non vero.fed imaginario aftu pafll
onis 8£ mortis fieri,& tamen veram falutem operas'
ri.teftaturGregoriusin quarto libro dialogorum:
Harcfingulariter vifiima absternointeritu animS
faluat,qUK nobis mortem vnigeniti per myfterium
repraefentat. Qui licet furgens a mortuis, iam nomo
ritur, tamen in feipfo immortaliter at$ incorrupti*
bilitcr viuens, pro nobis iterumin hocmyfterio fa*
cr{ immolationis immolatur. Eius quippe ibi corp’
(umitur.eiuscaroin populi falutem partitur, eius fan
guis non iam in manus infidelium, fed in ora fideli»
um fiinditur.Hinc ergo pclemus quale fit pro nobis
(acrificium, quod pro abfolutione noftra paffionem
vnigeniti filij imitatur. Quamuis ergo non dixerit,
paflionem vnigeniti operaturvere.fedimitatur ima
ginarie, tamen teftatur illam viflimam, nos vere ab
*terno interitu ialuare. Vnde venerabilis Beda in
homilijs fuis.Non folum lauit nos a peccatis in fan» ‘

guinefuo, quando fanguinem fuumfiiditin cruce,
verum etiam quotidie iauatnos in fanguine fuo d
peccatiSjCurneiufdembeatxpaliionis memoria ad
altarereplicatur,cum panis & vini creatura in facra
tnentum carnis fanguinis eius ineffabili fpiritus
tnnifertur fan^cadonc/ic^ corpus 8i fanguis il»

F itj Eus

U p. litGERi PE SJ^S

lius non infidelium manibus ad perniciem iplbrniio
fiindimr 8i occiditur, ied fidelium ore (umitur in fa*
Ctrfebi». lutem. Item EufebiusEmiienus^Quiacorpusaifunt
ptum ablaturus erat ab oculis nofiris, 8C fyderibuc
illaturus, necefiariuffl erat.vt nobis in hac die Sacrae
mentum corporisSf fanguinisconfeCTaret.vicoI»
retur iugiter per myilerium.quodfemel otferebatitl
precium, vt quia quotidiana Kindefefia currebat pro
hominum ialuceredemptio,perpetuaeuam eilette*
demptionisobIatio,8{ perennis iU a viAima viueree
in memoria, SC femperpntiens efiet in gratia. Item
Auguftinus in fermone de. 4 .fNia:Si ianguineChri*
auiidl. fii totacumreuerentiapercipis,cognolce5perillum
tua tibi dimitti peccata.Ite in eodem.Tu anima ChrI
iliana, vide ne deferas menfam (ponfi tui, vt pulchra
permaneas. Carnes eius quoudie manducabis.vt vi*
tam ac ternam habeas, fanguine eius potabis. Quo
tidianam igitur immolationem peccatorum remiiO*
one ,vitac aeternae adeptione necefiariam,& fufficiem
tem nobis aftruximus.Ipfi autem Chriilo nonfup*
plicio partionis vel occifionis efle molertam.ied qua*
damipfius partionis imaginatione nobis vtilem ad
memoriam concitandam.Sf deuotionem augedam,
d6'mitationem prouocandam oftendimus.Cur enim
beatus Ambrofius ad recordatioem mortis eius,ho*
ibam Clirifti quotidie offerri diceret,& noftrum iif
crificium,excmp!um illius iacrifici),!! titis bcneficijs
nos vellet erte ingratos, Sl non magis deuotione SC
imitatione nOrt;ra,tantae gratiae erte obnoxiosi Sed
tamen quia coniacramentaks Si eoneornoralcs fum"
“ ' . Chtift®

XV ^

^ACRA. EVCHA. LI 6 . I. 67
Chrifto, licet non vera, fed imaginaria paffloneini
ieipfoimmoletur.vcratameS^non imaginaria pais
lione in membris fuis immolatur.quandonos.qui ira
memoriam paffionis fux Sacramentum tanta; fuas;
pietatis agimus, & facrificando ipfuro fiendo, SC cor
noftrum vera compunflione atteredo .mortem tam
pij dileifii domini & patris annuntiamus. Sicut eniin
cumPetrusdiceret.-domine.quovadiifChrilhisre»
fpondit.venio Romam iterum crucififgi;itaS(omn!«
bus membris fuis compatitur ,vt &iibi compatienti
bus conrcgnarefacilius credatur, quia reuera digna*
bituf eos elfe participes fua; gloria: .quorum non de
dignatur efle particeps arrumnx. Cum enim vinun*
pro Chrifto.aqua facrificetur pro populo, 8C vtnin*
quevnusianguisfiat, quidnifi capitis Sf membrorS
inde compaifioe & morte vnitatemfignificatur? Vn*
de Auguftinus in libro decimo de Ciuitate dei; Hui'*
rei Sacramentum, quotidianum voluit ecclefiae elTc
lacriiicium.qua: cum capitisipfius corpus (it,reipfam
per ipfum clilcit ofFerre.Non enim poteft corpus cru»
cifixi elfe qui crucifixus non eft.V nde ApoftoIus;Per
que mihi mundus crucifixus efi.Sf ego mudo. V nde (jrcgotIiMi
Gregori us in dialogorum libro. 4 .Qui paflionis do
minicae myfieriacelebramus,debemusimitari quod
colimus.Tuc ergo pro nobis vera deo hoftia erit, cii
nofiplbs hoftiam fecerit. Item Ambrofius in libro
de SacramentisK[^ia crucis ipilus fignatus es fo rm^
ab ipfius paflione accepifii fignaculum atque fimili*
ludinemjYt ad ipffus formam refurgis.ipfiusviuas * '

f iiq figift»

gs D. ALGERI DE SA*

figura, qui peccato crucifixus eft, 8C deo viuit. Quis
igi tur b «leficijs Si exemplis tam exiiiiium .tain^ vtl
le nobis efi cdrpobis CbriiU £acraihetiiin, videamus
ne nobis tantam gratiam aliqiui error Aib plantet.
£edpotiiis ipfafidei veritas, ficiit certos ad ea qmecx
liib et, fic fortes confiituat ad ea quae monen Infirmi
«nim,qijicircunferuntur omni vento doctrina?, fta»
tim vt audiunt quae ignorant, de fidei veritate dubto
tant.Qucd quantum pefiumus, deo annueiitri ianae
re fiudeamuSi QuiaenimSacramentumeftfigura.
veritasChrifii, Si in figura Saaamentifitiigtira ima
ginaria?a(flionisfacrificij,intotfigurisveritaf€mIa
tere titubant, maxime cum dicatur Chriilus immola
ri in feiplb,& quotidie in £acr3meto,quafi verusin*
teliigidebeat,cumdiciturinfeipro,&nonvetiis, fed
imaginariusinSacrarnento.SedrdendumquiaChri
ilusimmolari dicitur in feiplb,id efi.iii humana fot
ma.&in Sacramento,id eft,panis SfVini f6rina,non
quin tam vere hic immolet Ur in feiplb qUamil ad fub
flantiam,ficutibi,iedvt notet hic fiCibi diuerfam cs
iuldem rubilantiarformam^

Quod dupliciter vel tripheiter dicitur COrpuf
Chrifli, Caput. XVIL

ff/erony.

=1 Ac de caUfa etiam fandii de corporeST

I fanguine domini varie loquutur,red
non contrarie,adeo,vt beatus Hiero«
p nymus illud dupbciter, Augufiinus

f aUtem triplidter afttuatacdpidebe»

rfrln quo ne fib» vel alijs fantfiis diflendrevideannar

quomo»

CRAMEN. EVCHA. LI. I. «f

•^^uomodo corpus Chrifli fit duplex credendum vi*
deamus.AitHieronymusinepjftoJa ad£phefios:Du
plidter fanguis Chrilli SC caro intelligitur.vel ipiri»
tualisilla atcpdiiiina,dequafpleair;Caromea vere
cft cibus,6L fanguis meus vere eft potus: vel caro illa
qus crucifixa eft,& (anguis qui militis efftiliiseft lan
tea.Quod non dixifie quantum ad duplicem (ubftan
tiam credendus eft, Icd quantu ad duplicem eius fub*
ftandar formam.qua nunc in humana, nuncpanis 8C
vini intelligit forma.Quod Auguftin’ apertius ofte*
dit,qui cum tertium modum corporis Chrifti dixii*
ict ccclcfiam ,de eodem duplici corpore, vnde Hiero*
nymus.ita difteruinCorpusChrifti e&8C illud myft i
cum ,quod ex fubftantia panis SC vini per (piri tu ta»
Aum confecratur.Et adciidinCxterum illud corpus,
quod natu eft ex Maria virgine, in quodiftud trans*
mturSCcQuodiftud per confecrationem altaris ia
illud trafterri SC conuerti dicit, nota eande fubftan ti*
am.Quod autem dilcernit dicens, hoc velillud, facit,
vt didtum eft, fecundum diuerfam formam.Qua fub
fiantip identitatem perfe(fie fubinnuens,ait de tertio
corporeChrifti,quod eft ccclefia. Ad quem fi refteco
tnunicamus,mentem dirigimus,vt nos corpus eius
ex ipfo ab ipfo carnem ipfius illo manenteintegro fu
mamus-Cum enim carnem ipfius ex ipfo nos monet
ab ipfo fumere,quidnifi dans Scdonum idemfignili
cat^e^Et addidi t:Que nimirum caro ipfa efi,& ffit
Ausipfius camis, vt ide femper maneat, in vniuer*
fo qui funt in corporepa(cat.Hoc corpus dicit Eufe*
kius/yderibus illatu, coliiugiter a nobisper myfteri
F iiiij umDei

^ D. ALGERI DE SAi

iim. De hoc facerdos in fine cuiufdam miffe orat, ^
quod nunc fpecie gerimus ,rerumveritate capiamus,
idem notantes in fnbftantia.dineriiun informa, qui
fuam duplicitatem incocnaipfeChrifins oftendit, cS
ipiein humana forma praefens feipfum in Sacramen
to difcipulis exhibuit. Hancduplicitatem non fubfiS
iisc;ftdformx,fan(fiinotauerunt, quoties de corpo»
re Chrifti ipfum non ipfum dixerunt, vt ipfiim fecu*
dum fubftantiam,non ipfiim (it fecundum formant.
C um igitur corpus Chrifti in humana forma, corp*
Chrifti ecclefia tripliciter dicatur, his qui in facris fcii
pturis hoc difcernere nequeunt, magna confiifio na»
fcitur.vtquod de vno corpore Chrifti dicitur, dea»

110 diiflumene credatur.Et alia item cofulioeft, quiii
cum corpus Chrifti tripliciter dicatur, corporiChsi

111 inaltari panis Silvini attribuunt Sacramentum,
ipfumtpcorpus Chrifti in alt^i, (aeramentum faciut
corporiC hrifti in humana formaDura ergo forma

. panis 8£ vini, facramentum corporis Chrifti inalta»
ri & ipfiim corpus Chrifti, facramentum dicitur hu»
inani corporis Chrifti, quod ipfum eft.noide ipfum
«(Te attendunt.fed hoc quali diuerfum ab illo confii»
tinmt.Dicit enimaliqui$:lllndin altari, quod tuaftc'*
riseffe ver um corpus C hrifti.in (acris literis appell?»
tur fpecies,(imilitudo,(igura,fignum,mYfterium, Sa
cramcntu.Hxc autem vocabula ad aliquid funt. Nui»
la vero qua: ad aliquid liint.polfunt elfe id ,quod funt
xa ad quae referuntur. Noneft igitur Sacramentum
corpusChrifti.Etlicdecaeterisvocabuhs.VerumhiS
.^ocabuliiim nuUoprsiudicaturftdeiqua eredimus.

CRAMEN. EVCHA. LI. T. 9*

vcf nati quS tenemus. V t enim fuperius diftunt eft,
uantum ad vifibile Sacramentum, fpecies 8i fimilitn
o illarum rerum iiint nomina qu; ante fuerunt, pai
nisfcilicet&vini, non corporis.Chrifti. Corpus ve*
ro SCfanguis CHRISTI vocatur nuncnpatiue.eo lo*
cutionismodo.quo resfignificans, foletrei figniffca
tse vocabulo nuncupat i. V nde Auguftinus in libro lo
cudonufn Genefis ca.iS.Locutio notanda eA,vbi ali*
qua figniHcantia rerum quas (ignificant nomine ap*
pellantur. Vndeeftquodait ApoftoIns;petra anten»
cratChriihis,no3it.-petrafignificabatChriilum.Et
hoc quidem Sacramentum vel figura, diuerfa efta r«
fua,vtresvifibilisabinuifibifi,vtfupradi(flumeft.

Quod inuifibile corpus Chrifti in Sacramento,
Sacramenti! fit vifibilis corporis Cbriftiin huana foj
ma, verum vcti, idem ciufdem. Cs. XVUI.

£d tamen non iufte qiuTqnam mOne
bitur.fietiieadevera caro.ide^fan*
guisCliriiii ruiipforum faaamenta
exifiant, fecundum aliud atquealiud

, accepta, imaginaria panis fraflione,

&fanguinis decalice effufione, ita reprffentado vert
ffai^onem corporis fui,SCei^onem fanguinis fuj
in paflione, verbi gratia, ficut ego fcnex balbutiendo
6C reptando,S^ alia puerilia meaimaginando r eprw
fentare mepueru,non aliud tamen, fed meipfum, e&
fem'^ ego figura & figuratus,ai5iio tn qua meipfum
cepfentarein melencjefictimaginaria illius, q in me
' puero

^ D. ALGERI DE SAt

puero «flet vcra.Scd Si Chriftus poft refurrefliSesu
fuain diuerfa aifiione diuerfac]; tempord ratione fui*
ipfius typum geflit 3i figuram. Vt enim ait Augufti*
nus, apparens duobus difdpuUs,dum finxit fe longi*
ire.fignilicauit fe poft paucos dies afcenfitrnm in coc#
Jum.quoditer longius eftremotuma communi ho
minum vita.Chriftusitacjlongiusfefeireiitigens, ia
cramentumeft Chrifti afeendentis in coElmaidcm e*
iuidem, .nec tamen vfquequatp eiufdc.Idcm nantp ve
rusChriihis & fingens & afeendens , verumtamen
aliud eft figmentum terreni itineris.aliud cft veritas
in coelum afeendentis NeC aliquisitadecipit, vtpro»
pterea neget fingentem fe longius ire.efTe veru Cirri»
ilum , quia figmento longioris itineris fignificat fe ve
rumChriftum in coelum alcenfurum. Ne ergo inre
tanta.fifde rudes titubent, diuina gratia afpirate, quid
dehacre fentiendumfit.fanftoruautoritates often»
dent.vtcorporisChriftiinSacramentoSacramentu,
iignificans Si fignificatu, in panis 8i vini forma, itef^
inhominisforma fubftantialiter 8i vere,vnum eun»
derni^ Chriftum credant eife.Etde Sacramento qui»
depanis 8i vini quod fignificetSi fit nuncupatiue cot
pus Chrifti.fuperius ditfiu eft. Quod vero veru cor»
pusChriftiinuifibilepoft refurrefiionemfit Sacra»
mentum vifibilis corporis Chrifti, in paffionefdlicet
fuiiplius.teftatAuguftinusinlibrofententiaru Pro»
iperitCaro eius eft,quam forma panis opertam in Sa
cramento accipimus, S^fanguis eius que fub vini fpe»
cie SCfapore potam’ ,caro videlicet carnis,&&iguis
Sacramentum fanguinis. Carite fanguine Ytro 9

• inui|

CRAMEN. EVCHA. LI. 1. 9J

fnuifibili.intelligibili, fpirituali, fignificatur corpu*
vifibiie domini noftri lefu Chrifti, 6C palpabile, ple*
num gratia, omnium virtutum, ST diuina maieftate.
Item ineode Sicut ergo cccleftis panis, qui vere Chri
fiicaro eft.fuo modo vocatur corpus Chrifti,cum rc
uera fit Sacramenmm corporis Chrifti, illius videli*
cet.quod vifibiie, palpabile, mortale, in cruce pofitii
cft,vocatur^ ipfa carnis immolatio, qux facerdotis
manibusfit Chrifti pafllo.mors.crucifixio, no in rei
veritate, ledfignifican te myfterio.fic Sacramentum
fidei,quodbaptifmaintelligitur.fideseft. Vndeitem
bea tus Auguftinus ad Bonifacium; Nonne fetnel im
molatuE eft Chriftus in feipfo^Et tamen in Sacrame
to non roiumperomnespafcharroIcnnitates,fed o*
mni etiam die pro populo immolatur, nec vticp men
liturquiinterrogatus.eumrelponderitimmolari.Si
enim Sacramenta quandamfimilitudinem earum re
rum.quarum facramenta funt.non haberent, omni*
no facramenta non efleht.Ex hac autemfimilitudine,
plaeruni^ etiam ipfarum rerum nomina accipiut.SiC'
ut enim fecundum quendam modum Sacramentum
corporis Chrifti,corpusChrifti eft,facrametum fati
guinis Chrifti,ianguis Chrifti eft.ita iacrame tum fi*
dei,fi[des eft. In quo notandum eft, immolationem
quamnonrei veritate dixitfieri,folafimiiitudine Sa
«amenti veram immolationem CHRISTI reprj
len tantis, mortem, paftione.crucifjxionemdpfomy*
fteriofignificante debere intelligi.ficfj baptifma, qd
eft facrameiitum fidei, non in rei veritate,fed fola ft*
nilitudine fidem dici. Quod vero veram carnem

Chrifti

§4 D. ALGERI DE S_Ai

Chtifti fuo modo corpus Chrifti dixit vocari, cu re»
ticrafuijpfius facramentum fit. non ita intelligendii
quafi non vere dicatur corpusChriiii.iedfuo modo,
id eft,fibi fingulariter proprio, quia cum omne cor»
f>us fit vifibile atqj palpabile, folu corpusChrifti poft
refurreflionem mutata natura nonfubil:antia,non e
corpiarale.ied Iplritualeinuifibile, vt diflum eft fupe
tius.Quod ver 0 dix it ad Boniiacium: Sicut faaamen
<um corporis Chriili fecundum quendam modum
corpus Chrifti efl.ita Sacramentum fidei fides eft.in»
telligendum eft de forma panisS{ vini, qua: non ve«
re.fed figurate Knuncupadue dicitur corpusChrifti,
Quia igitur Auguftinus adcomprobadum.quod Sa
cramencnfideifides diceretur, duas firailitudines de*
dit-Ynamadlualis Sacramenti, immolationis fdlicet
imaginarir.alteramverorealis.formsE fcilicet pa«
nis & vini, vt ficu t immolatio i maginaria figurate vo
caturmors.aucifixio Ghrifti,S{ ficutforma panisSi I

■ vini figurate vocatur corpus Chrifti, fic facrametum
fidei.fcilicetbaptifma.figurate vocaturfides, notan»
dum, quod in altera haru fimilitudinumcocleftempa
nem ,qui vere Chrifti caro eft.no commum', fed liio,
quafi proprio modo corpusChrifti vocari dixit,
quia fcilicetcorpus illud non corporale.led fpiritualc '

iK diuinum pne omnibus corporibus fingulariter vi
dit.In altera autem facramentum corporis Chrifti,
id eft.formam .panis abfolute fecundum quendS mo
dum corpus Chrifti dixit.quia communi figura non
exiftentium quod dicuntur illud dici corpus Chrifti
^oc%ui(.Qugd autem inuifibUeeerpus Chrifti Sacra '

men»

tRAMEN . EVCHA. LL I. 95

feentum vifibilis corporis Chrifti dixit, inteliigibiii
ter tantum per exteriorem aliquam afl:ionem.8^ no
lenfualiter accipiendum eft. Quomodo enim more
carterOTum {aeramentorum vifibilium, id quod vide
ri no poteft.rei vifibilis eflepoteritfignum,nifi exte*
fiorisalicuius aflionis circa (e imaginjm.

Quod Sacramentum duobus modis figniffea t,
vel fiia ex le limilitudine,vel alicuius aciiois erga fe.

Caput. XVIIII.

iaitaque de tertio corpore Gbriili,
-quod eft eccleiiaduperi’ fatis diwlum
eft, quia fcilicet coniacramentaiis eft
; B^ij^^^^ aicapiti fiio Chrifto.&vtcaput&mem
bra vnu corpus cum ipfo eft per gra *
tiam, aliud tamen per fubftan tiam.quot modis Iaera

menta filis rebus fimilentur.&eas fignificentin tri»
fslici corporeChrifti videamus.Duobus enim modis
id facere vident.lcilicet, vel fua exlelimiJitudine, vel

ah'cui®’exteriorisadlionis circa fe.Sua exle (imilitudi

ne facramentii fignificat.ficutcu dominus dicit.Caro
meavere eft cibus, & languis meusvere eftpotitf, 8C
ego fum panis viuusqui de coelo defeendi, quia ficut
cibus Sf potus teporale vita.fic ipfe dat aeterna. V ndc
ait:Si quis maducauerit ex hoc pane, viuetin acternii.
Et merito.Si enim tanta vis eft in cibo qiii non viuit,
nec manet vt labente vita huius teporis fcueat Sf re^
cineat quam diu deo placuerit, quanto magis C hri»
ftuscibusviuens,immortaIitervitaa;tcrna conferre
sredifd*’, eft,qaib «sfibiplacuerit^Magis eft crededu

96 D. ALGERI DE SA#
eft vitam conferre.qui vitam in fe habet, vita eft,
quam qui non habet. C um enim fit via, veritas 8C vi
ta, corpus eius nobis viaticum ei):,ne moriamur &de
iiciamus in via,fed perducamiir ad vitam: Veritas e,
ne eiuspromiffionibus fallamur^ V ita eft,v t ea in p*
Mentione felif iter fruamur. In hac ergo mortali vita
immortali cibo vitae nos parcit,nein zternum mori
amur.nec folum fua ex fe fimilitudine cibiS£ po»
tusnomine&lpeciefignificarife voluit vitaro acter*
nam,fedetiam ex panis & vini fimilitudine fignificas
r i voluit aliud corpus fuum,id eft ecclefiam, V nde Au
guftinus in fermone de facramcntisfideliumferia fe»
eunda Pafchx:Quiap3frus' eft, commendauit nobis
in ifto Sacrameto corpus Si fanguinem fuum, quod
etiam fecit nofipfos. Nam nos corpus ipfiustadii
fumus.fi; mifericordia iplius quod accipimus ipfi fu*
mus.Et poft pauca:Ad aquam veniftis,cofperri eftis,
panis dominicusfa^ieftis.Quomodovnumvidetis
effequod fa(Sumcft,fic vnumeftotevos, diligendo
vos.Item in fermo ne.26,fuper Iohannem: Hunc i ta^
cibum iSC potum, focietatem vult intelligi corporis
iC membrorum ruoru,quod eft ecclefia.Et poft pau»
ca;Huius rei facrametum.id eft,vnitatis corporis 8C
fanguinisChrifti.demenfa dominica rumitur,qui>
ibufdam ad vitam, quibufdam ad exitium, res vero
ipfacuhisSaaamentum eft, omni homini ad vitam,
nidli ad exitium ,quicuncp eius particeps fuerit. Cum
enim cibo potu id appetant homines, vt non efiiri»
ant neque fltiantihocveraciter non preftatnifi ifte ci
J»iisdCpe(iU;quices a quibus fumitur^ immortales

GRAMEN EVCHA. LI. I. 97
eft.ipfa focietas (anftorum.vbi pax erit 8C v»
fiitaspIenaatcpperfeifla.Propterea quippe dominus
carpus &ianguinemfuum in eisrebus commenda*
iiic.quatadvnum aliquid rediguntur ex mukis.Na <5
aliud in vnum ex multisgranisconficitur.aliud in v»
num ex multis acinis conflui t.EccIefiafticam focieta*
tem,cibum&potum,panem dominicum dixit, tum
quia vere fatiat in aeterna beatitudine, tum quia mul
tos in vnum redegit.vera charitate.-qua ibdetate qui
vere acceperit, no poteft priuari aeterna falutar. Quia
ergo Sacramentum corporis Chrifti ipfum Chriftu,

Vel eius eccleflam fua ex ie flmilimdine fignat, videa«
inus fi fimilitudine alicuius exterioris asionis circa
fe idem faciat. Augufiinus in libro fententiarum Pro
Iperi: Dum fragiturhoflia,dum (anguis de calice in
ora fidelium funditur, quid aliud qua dominici cor«
poris in cruce immolatio, eiusque fanguinis de late«
re effiifiodefignatur? Ideo etiam ipfe corpus fuum fre
git tradidit, vt fignaret, quod (ponte fua in pafGoe
fefirangeret 8L traderet pro nobis,qui (olus potefta*
tem habebatponendi animam fuam, quod etiamin
altari vicefua imitantur facerdotes, vt idem repra:»
fentet.Item corpus Chrifti facramentum Chrifti 8C
ecclefiae per exteriorem affionem. Ait Sergius Papa:

Triforme eft corpus dni.Pars oblatae in calice mifta,
corpus Chrifti quod iam refiirrexit moftrat.pars co-
mefta, ambulans adhuc fuper terram.parsin altari
vfque ad finem millk: temanens,corpus iacens in fe*
puichro,quiaYfque ad finem feculi corpora fan^o»
tuminfepulchrisetunt-Item Itiliuspapain decretis xuiiusPap»

G epi (copis

' D. ALGERI DE SAi ^

«pifcopisper Aegyptum miflis? Calix dominicusW
xca canonum praeceptum vino & aqua permixtus de'
bet offerri, quia videmus in aqua populum intelligi,
in vino oft endi fanguinem Chrifti Ergo cum in ca»
lice vino aqua miicetur, Chrifto populus adunatur,
credentium plebs ei, in quem credit, copulatur BC
iungitur.Quac copulatio 6c coniunftio aquae &vini
fic mifcetiir in calice domini, vt mixtio illa non poffit
feparari. Nam fiyinum quis tantummodo offerebat,
fanguis Chrifti incipit elfe fine nobis.fi vero aquam
fplam, plebs incipit efle fine Chrifto.Sciendum tame,
quia licet prius myftice vinii 81 aqua mifceatur, poft
confecrationem tamen non nifi fanguis bibitur, quia
prius peraquambaptiimatis renati, poftmodum n5
folum corporales, fed 8C confanguineiChrifto effici*
inar Ipiritualiter.Adfignandum autem Chriftu, vi*
num,8f ad lignandum populum aqua mifcetunquia
etfi vinum de aqua, dignius tamen per vitem ,8C Chri
flas de carne noftra perMariam generatur, & poteti
pus ad reficiendum & inebriandum quam aqua in*
iienitur,quia calix domini inebrians, quam praiclar'
eft ,dum fui amoris feruore mens debriata, omnium
terrenorum obliuifcitur.Vnde etiam inufitatodi^ftil
pendo miraculo poftquamfpiritumemilit, de latere
Chrifti fanguis 8C aquacontra naturam manauit,vt
regenerationis & redemptionis vnum noftrte falufts
4Dpuseffemyfticefign3ret,dum hoc duplici Sacram£
to vnum corpus Chrifti & ecclefite per fpiritum fan»
<^um conformet. V nde &tria funt, qutc Chrifto tefti
cionium datu in terra, fpiritus, aqua di fangujs.qi^

SACRA. EVCHA. LIB. h 99

& mirum fm't,mortales de corio fecund um promifll
onemClirifti,lpiritum fanilum accipere, & mortu*
ummoreviuentis non faniem,fedfanguinem.imd
iiipra morem viuorura mortuorum, cum fangui
ne aquam de vulnere lateris fundere, quod tamen fic*
utmiraculum.ficconftatfuiffeSi myfterium. Sedqd
curram per fingula^Quicquid fftin officio raiffar.fa*
cramentum eft Chrifti 81 eccleliae. V nde 8i Augufti»
nus in libro de TrinitaterQma morte domini libera*
ti fumus, huius rei memores in edendo bibendo
carnem 8C fanguinem,qua: pro nobis oblata fiint fi*
gnificamusrQuod enim corpus Chrifti inSacramc*
tomanibusfideliumtenetur, frangitur, dentibus 3t«
teritur,& iplls incorporatur, ftgnificat eum in pafli»
onemanibus impiorum tentum, & vfqjad mortem
ftiiiam,8( propter noftra Icelcra attritum. Ecclefi»
am vero corpus fuum fciiicet,huius fuaspaffiois imi*
tationc fibi incorporatam 8C conformatam. Quod
ipfi Chrifto ia immortali 8i incorruptibili fa<flo nui
lusputetefleindignum, fi fidelium deuorio hoc fibi
in Sacramento repracfentet, ad dominicae paffionis
imitationem, quod ipfe dominus paffur us fieri prs*
cepit ad fuam commemorationem, vt tantae rei me»
^ moria excitata, pra?fentiaelp diuinx auxilio & exem
pio roborata, velit 8C poffit per ipfius gratiam .quod
nullatenus prsefumit perfux fi-agilitatis naturam.
Quodenimin Chrifto corpore permiflum eft malis
addamnationem.nec ignominiofum vifumeftdeo
patipropter noftram falutem, multo magis ipfi pia»
citum & gloriofura eft, vt fidelium fuorum mani»

G if biS

KO D. ALGERI DE SA«

bus deuote in Sacramento frangatur .dentibus attefl
tur.ficut ipfe pnecepit.in fuam comtnemorationemi
non in veritate quidem paiHonis.cruciiiixionis.mors
tis.vtfupra diftum eft, fed fignificante myfterio, vt
ipfr quidem fructus attritus integer permaneat,
Kredemptionisfusegratiaomnibusdiuiia profici»
at. Quod vt certius innotefcatfidelibusBerengarij
Andegauenfis hsretici confeflio, quam de huius rei
catholica fidelcripfit.SiRomscprsfente Nicolao pa
pa ,cora.i 1 5 .epifeopis iureiurando firmauit, ad me»
dium deferatur. ,

Ego Berengarius indignus ecclefi® Andegauen
Palinodia, fis diaconus.cognofrens veram catholicam & apo»
Betengarij ftolicam fidem.anathcmatizo omnem hirefim.prf»
cipue ea ,de qua ha^enus infamatus fum.qug alf rue»
re conatur panem 81 vinum qug in altari ponuntur,
poftconfecrationemfolummodo 81 non verum cor
pus&fanguinem domini noifri lefu Chriftiefle.nec
pofle effentialiter nifi in Sacrametoiblo.manibus fa
cerdotum traftari veJ frangi, vel fidelium dentibus
atteri. Conientio autem fantfrj Romanae &apoftolo
licac fedi. & ore& corde profiteor de Sacrametis do
taiaicx: menfae eandem mefidem tenere, qua domi»
nus & venerabilis papa NicoIaus.fiC har c fancia fyno
dus autoritate euangelica 8i apoifolica tenenda tra»
didit.mihil^ firmauit, iciiicet panem 8C vinum, qua;
in altari ponuntur, poft confecrationemnon folum
facramentum.fed etiam verum corpus, 8 d verum fan
guinem domini noftrilelu Chriftteffe effentialiter,
non folum in raoramenco, fed in veritate manibus

facetdo

CRAMEN. EVCHA, LIB. I for
facerdotum tra<flari,frangf,&fideliutn dentibus at»
teri, iurans per fanifiam 8i homoufion trinitatem,
per hsc facrofanifta Chrifti euangelia.

Quia in iacrifido eft facramentum temporale, Si
corpus fpirituale,du®luntetiameius comeftioiies,
vnacorporalis.alterafpiritualfs.Sdboni quidem dua
bus comeflionibus fiimunt corpus Chrifti, mali tan»
tumvna. Caput. XX,

V ia igitur aftertione Berengarij hg
^^^^^^^Qreticiinlanfta fynodo panis Si vi»
fl 1 i confecrauonem veru cor

i J pus Si fanguinis domini e, quod e*
tiam Auguftinus modis omnibus
, approbare tontendit,iacrificiumfci

licetecclefi^ duobus cofici,duob’^
conft are,vifibili ekmentoru fpecie. Si inuifibili Chri
fti carne Si fanguine,facramentoicilicct6ire facra»
menti, fecundum hsc duo funt etiam duatcomeftio*
nes corporis Chrifti inecclefia,vna corporalis, alte»
ra fpiritualis, vna fit corde,aItera fit ore; quarum cor
poralis communis eft bonis 6imalis,hisadfalutem,
illis ad iudicium.lpiritualis autem tantum bonis Et
corporali quidem ore corporaliter manducamus Si
bibimus,quoties de altari dominico ipfiim domini»
cum corpus fubftantialiter per manum facerdotis in
facramento panis Si vini accipimus,corde vero fpiri
tualiter comedimus Sibibimus,quoties,vt aitbeatus
Auguftinus, hoc quod pro falute noftra filius dei in
cruce pependit in memoria recondimus ,Si non folS
4diuuuicomemorationem,red etiam ad imitatione
G iij crucifige

J9J! D. ALGERI DE SA*
crucifigendo carnem noftram cum viciis & concupl
fccntijs.nofipfos accendirous.De corporali comefti*
Ijjc*. ii. oneipfe dominus ait: AccipiteS^ comedite,Hocecor»
pus raeii quodpro vobis tradetur.Bibite.Hic eft fan*
guis meus qui pro vobis effundetur.Item ApoftoPs
» Cot ir. manducat 8i bibit indigne, iudicium fibi mana

ducat 8i bibit. De fpirituali vero comeftione ait Aua
guftinusinSermone.s6.fuperIohannem;Panecoc«
leftem fpirituaUter manducate, eft, innocentiam ad
altare apportate. Vtranque etiam comeftionemd»
fcernens fubiecit: Hiceft panis de cceIo delcendens,
vt fi quis ex eo manducaueri t,n6 moriatur.Sed quod
pertinet ad virtutem Sacramenti,non quod pertinet
ad vifibile Sacramentum, quimanducatintus non fo
ris,qui manducat cord€,nonqui pracmit dente.Item
idem in libro de verbis domini: Tunc autem vita ea
ritvnicuique corpus Si ianguis domini, fi quod in (a
cramento vifibiliter fumitur in ipfa veritate ipiritua»
liter manducetur .ipiritualiter bibatur. Item Grega
rius in liomilia pafetiali:Sangu!S agni fuper vtruncp^
pofte ponitur, quando nonfolum orecorporis, fed
etiam ore cordis hauritur.In vtrotj enim pofte agni
fanguis eft politus, quando Sacramentum paiTioniS
illius cum ore ad redemptionem fumititr, ad imitati
onem quo® tota mente cogitatur.

Quod ficut nec minus a malo.nec magis d bo
no Sacerdote conlecratur veritas corporis Chrifli,
fic nec minus a malo.nec magis a quolibet bonoTu»
initor quantumadfubftantiam.

Quaiw

SACRA. EVCHA. tIB. I hf
V auis igimr fpiritualis coraeftio cor
poris Chriftj prior 8i ciignior fit qua
corporalis.quia illa tatum bonis .hseC
autem communis eft&bonis 8l ma»
lis.cumvtraque tamen fit ad falutemr
neceffaria,i8Cquatumad fubftantiam
dominici corporis, vera. videtur quterendum cur bes
atusAuguftinusdixerit.quiatuncerit vnicui^ vita
corpus Chrifti.fi in ipfa veritate fpiritaliter mandua
cetur.quafi non ipfa veritate corporaliter fumatur,
6imali qui corpus Chriftifacramentotenus tantum
fumunt.nonverumillud fumant, quia non Ipirituaa
liter illud capiunt. V nde etiam aliqui errantes Chria
ftum a Sacramento fuo feparari autumant.ita vtms
los purum Sacramentum & non corpus Chrifti fu%
mere aftruant.Sfipfum ludam proditorem, quibufa
dam fanclorum autoritatibuscontendantin cccna

dnicomurtionicorporis_ Chrifti non interfuifiTe, qli
corpus Chrifti non pofllt nifi incorporatus Chrifto
vere fumere.PropOfitis itaque his.quibus liium cona
cipere videntur errorem, nos deo voiente fiiblequeti
ter aftruemus ipfamveritatem.quafcilicetbonos ve
re omnino credamus corpus Chrifti fumere, malos
autem vere quidem quantum ad fubftantiam, 8C n5
vere quantum ad effetflus gratia. Ait Auguftinus in
fermone.x/.fijperlohannemiCarnem Chrifti 8C fan Augu®;
guine non edamus tantu in Sacrameto, quod & mul
tiraali.fedvfcp ad participatione fpiritus, vtin cor»
jsore dniranqua mebra maneam’, vt eius ipirituvege
umor.Iteidein libro Sententiaru Profperi; £fcam

Q iii} vitae .

104 D. ALGERI DE SA»

vite accipit, xternitacis poculum bibitquiinChnfii
manet, &cums habitator eft Chriftus. Na qui difcor»
dat a Chrifto,ncc carnemClirifti manducat, necfan
guinembibit,etiam(i tantar rei Sacramentum ad iu*
dicium ilite praefumpcionis quotidieindifferenter ac
cipiat.Ecce malos carnem Chrifti tantu in Sacramen
to quali non vere,led tantum figurate fumere,item^
cos edamfi lacramentum accipiant, carnem Chrifti
non manducare, aftruere videtur, quod tamen non
dicitquantum adfubftantialem corporis veritatem,
quam licet indigni ad i udicium fuum vere tantum fu
munt;fed quantum ad gratia; facramenti virtute qua
Hftatius, negligunt.Sed iterum beatum Hilarium Piftauien*
fem in expolitionefuper Matth^u quali teftem huius
2f ei faciunt,qui manifefte videtur aflerere, a domino
ludam a tanti iacramencic6munionecxcIufum,quia
indignum.Ideo% eum non potuifte bibere fanguine
Chriitiin myfterio.quia eumnoneratbibiturus in
regno. Dicit enim ita:Poft qute ludas proditor indi»
ca tur,l5ne quo Pafcha accepto pane & frafto confici»
tur.Dignus enim aeternorum facramentorum com»
munione non fuerat Nam dilceftifle ftaum hinc intel
ligitur,quod cum tnrbisreuerfus oftenditur. Neque
fanecumeo bibere poterat in myflerio.qui non erat
bibiturus in regno, cum vniuerfos tunc bibentes ex
vitis iftius fruftu bibituros lecum poftea polhcere»
tur.Si itai^ Auguftinum ita vere & non vere a Sacra
mento malos remouifte,SC Hilarium ita ipfum luda
acomunioneexclulineoftenderimus,vt fibqplisvel
alijs fan^s non hnt contrari],manifeftu ent^ deo vo

CRAMEN. EVCHA. LI. I. «5

lente.quia tnali corpus Chrifti fiimunt, vere quantii
ad fubftantiam.Sf non vere quantum ad gratiatft.Et
priusquidemverbabeatiHiiarij cocorditer cum a» „ .

liisfantfiisexponantar.Sineludaenimpafcha.fdeft,
franlltum ad vitam confici dicit, quia fpiritualiter ei»
particepsnofuit.Vndeetiamfiibiecic. Dignuscnim
sc ternorum iacramentorum communione non fue*

rat,quia aeterng vita; indignus- Quod ex eifedhi ope
ris approbat,quia flarim poft buccellam ad perditio»
nem exiuic.Qiiod fe non Iccudum corporalem 8C te»
poralem communionem dixifle,fed fecundum Ipiri*
tualem 8C xternam, cuius tantD boni participesTunt,
oflendit cum fubiungit; Ne^lane’ cum eo bibere po»
tera r, qui nonerat bibiturus in regno. Quomodo e»
him corporaliter corporale cum eo bibere SacramS»
tum non poflet.qui eatenus ab ordine Apoftolico 82
fuo confortio remotus non fuerat, cum tefleApoflo
]o,maIos quotidie videamus fumere indiiferrent cor
pusdomini,non ad falutero,fed ad iudiciumfNifi er
goludarillaimpoflibilitaslumendicorpusdomini ,
fpirituabterafcribatur,cumcarterimaliilludcorpo»
raliter fumere poflint & confueuerint.ipliim Iblumi
non potuifle quod cacteri pofiun t, procedere non vi*

1 detur.Quia ergo tolerabiliter expolitum efl, ludam

aconfeflione corporis Chrifli fpiritualiter vtindi*
gnumabfuifle, fi reflantibus alijsfanftis corporalis
ter affuerit,82 ipfum Sacramentum ab ipfo domino .
fumpferit videamus. Ait Leo papa in fermone cuius ,
initium efl iScio quidem duiciiumi: Difcumbentibus
^cipulisad «dendam myfticam cernam cum in Cai
G iiiq pliae

D. ALGERI DE SA#

phae atrio traflarcl, quomodo Chriftus occidi pofi
let,ille corporis fanguinis fui ordinans facramcn*
tum docebat, qualis hoftia deo deberet offerri, ne ab
boc quidem myfterio traditore fubmoto,v t ofiende
retur nulla iniuria exafperatus, qui voluntaria erai
impietate praefcitus. Etpoftpauca.-Cur infelix luda
tanta benignitate nonvterisv Non Apoftolici ordi*
n is honor , non Sacramentorum tibi com munio dea
. ncgatur.ItemAuguftini!sinSermone.6z.fuper loa

* ' liannem;Nonvtputantquidamncgligenterlegetes,

tunc ludas corpus Chrifti accepit. Intelligendum eft
enim, quod iam omnibus eisdiflribuerat dominus
Sacramenti! corporis 8C fanguinis fui.vbi & ipie Iu®
das erat,ficntfanftus Lucas euidentiflime narrat, ac
deinde ad hoc ven tum eft.vbi fecundum narratione
Iohannis apertifTime dominus per buccellam intin-
ftam at^porretfiam.fuu exprimit traditore. Quia
igitur Leo traditorem a myfterio corporis Chrifti
nonelfefubmomm.&ipfamSacramentoru comma
„ nionem non ei fuifle negatam. Item^Auguftinus
' ipfum ludam interfuiffevbi Sacramentum corporis
SC fanguinis liti omnibus difdpuhs diftribuerat, Lu®
caenim eiiangelifta tefteaifirmat.videndumeftquS
ludas 8C caeteri mali corpus Chrifti fumere &non fu
tuere intelligantur, ne tanti patres in quibus erat vn*
Ipiritus.nondiffentionisfed pacis, dfediflentire vide
antur.Quam quaeftione ipfe Auguftinus in Sermo®

* ne de blafphemia fpirituflanfti traiflans aitdllud eti
am quod ain Qui mandu cat meam carnem, bibft
tneum fanguinemAn me manctj Si ego in eo, que^

CRAMEN. EVCHA; LI. i. 187
modo intellecluri fiimus; Nunquid etia illos hicpo«
terfnius accipere.de quibus dicit Apoftolus.quod iu
dicium fibi manducent 8C bibant, cum ipfam carnem
manducent, & ipfiim fanguinem bibant? Nunquid
Kludasmagiftri venditor, S? traditor ipfius, quam*
uis ipfum manibus eius confetftum, Sacramentum
carnis & languinis eius cum caneris diicipulis.ficut a«
pertius Lucas euangelifta declarat.manducaret 6C bi
beret.manfit in Chrifto,& Chriftus in eovSed profc
(io eft quidam modus manducandi carnem Ghrifti,
& bibendi fanguinem, quo modo qui manducaueric
&biberitinChri4tomanet,&Chr)ftusin eo. Item
idem in Termone de verbis euangelijiQuid eft Chri*
ftum manducare^Non hoc folum in SacrametO cor*
pus eius accipere. Multi enim indigni accipiunt, de
quibus Apoftolus ait: Qui maducat Si bibit calicem
domini indigne, iudicium flbi manducat Si bibit.
Sed quo modo manducandus eft CHRIST V S?Quo
modo ipfe dicit;Qui manducat carnem meam,S^ bi*
bit fanguinem meum, in memanetSf ego in eo, Si in
me manet & ego in eo, tunc bibit. Qui autem in mc
non manet,nec ego in eo, etfi accipit Sacramentum,
acquirit magnum tormentum. Quomodo non dici*
tur quidem quafi Chriftusa Sacramcto fuo propter
maliciam alicuiusfumentisfeparetur quantum ad ve
litatem fuae fubftantiae, fed quantu ad eftetfbum fua:
graciae,quia cum corpus fuum det in Sacramento, v£
perfefta vnitate ita incorporetur corpori fuo , vt in fc
luanet tanquam capite fuo ipfe in eo tanquam

mebro

loS D. ALGERI DE SA«

membro fuo, non poteft vniri tam mundum caput
fa:do 6i putrido membro. Ait enim Auguftinus in
fermonefuperIohannem.i6.Qui manducat me, 8C
ipfc viuetpropter me.Participatio filij per vnitatem
corporis eius 8i fanguinis.quod illa manducatio po
tatio'^figaificat,nosefficitmeliores. Viuimus ergo
nosproptcripiiim.manducanteseum, id eft, ipfum
accipientes vitam arternam, quam no habebamus ex
nobis.Quamuis autem ifta flgnifica tio vnitatis non
compleatur in malis, vt meliores efficiantur ,& viuat
propter deum, non tamen minus eft fubftantialiter
8^ vere corpus eius quod fumunt. Vnde Auguftinus
in libro. 5 .debaptifmo;SicutIudascui buccellas tra*
didit, non malum accipiendo,led bonum male accipi
endo, locum in fe diabolo praebuit, fic indigne quifeg
fumens dominicumSacramentum non effici t,vt quia
iple maius eft, malum fit,aut quia non ad falutem ac^
cipit,nihilacceperit. Corpus enimdomini &ianguis
nihilominus erat etiam illis, de quibus dicebat Apo*
ilolus: Qui manducat bibitindigne,iudicium libi
manducat &bibit. Quia ergo fuperius fatis aftru(ff u
eft, quomodo corpus Chrifti manducare in verit ate
fubftanti^ poffunt etiam mali,in veritate autem ipi
ritualis gratiae poifunt tantummodo boni, cum eti
am fuperius diflum Iit, quod corporali a facramenta
funt quali qutedam verba, videamus, fi in verbis a»
cedat etiam aliqua limilitudo ad hanc re manifeftan
damSacramentis.Sicut enim verbum eft fonus ligni
ficans 8C continens intelle(5fum, ita facramentumeft
fpecies panis fignificans continens Chriftum:S^ lic

Htya

CRAMEN. EVCHA. LI. 1 . 109

lit verbum a quibufdaiTi auditur 8 i intell/gitur.&fic
omnimodis percipitur, a quibufdam vero auditur,
fed nonintel]igitur,&i tunc percipitur quidem exte
rius aure quantum ad ibnum,non etiaminterius cor
dequantum ad intelleftum ,nec minus tamen conti»
netintellesfium fi non intelbgitur, qua habet fonom
fi non auditur ,fic incredulus vel indignus, ore quide
lumit Sacramentumexterius in panis fpecie, nec ta»
men interius fumit corde corpus Chrifti in vnitatis
& conformitatis veritate lubftantia;, cum qua per»
dpitur etiam l*a malis, quam ciim Si veritate fubfta *n5
tiae.Siin veritate ipiritualis gratiae,omni modoper^
cipitur a bonis. Vnde etiam Auguftinus in Pfal. 54.
Verba qua: locutus fum vobis, ipiritus Si vita funt.
Intellexiftis fpiritualiter,fpiritus Si vitafunt.Intelle*
xiftis carnaliter,8i fic illa fpiritus Si vita funt, fed tibi
non funt.Spiritualiter intelligite,qua: locutus fum.
Sicut ergo verba fpiritualiter intellecia Si non intel*
Iefta,femp fpiritus Si vita funt,fic corpusChrifti fpi»
ritualiter Si non fpiritualiter fumptum, non minus
eft in veritate fubftantia: ,quamuis tibi non.quifquis
indigne accipis,inveritate gratiat.Quodammodo e»
nimquafifentis corpus Chrifti corporali guftu.fed
non lapis Ipirituali afte(flu,fed pro quata parte fapo»
rem dulcedinis Sifuauitatis eius nonpercipis,corpus
Chrifti tibijno eft, quod tamen pro quanta parte ex»
terius fumere pr5fumis,corrus Chriftino minus eft,
licut Si verb um non eft verbum audienti Si non intel
ligenti.fed tantu fonus,Si tamen non minus eft ver»
bum, Cum ergo malos corpus Chrilii vere fumere,

. ipfumlj

110 D. ALGERI DE S;a*

ipfumt^ ludam a fummo facerdote Chrifto eum ear»
teris diicipulis acccpifle faiKfli teftentur, aftruftii eti»
am videtur non cfk nobis noxium fi a nobis vei no»
bifcum mali male fumant Sacramenta, cum ludas ab
ipfo Ghrifto cum cseteris Apoftolis acceperit, nec eti*
ara a prauis minus vere confici ipfa facramenta ,catn
ipfe proditortanti officij minifierium a fummo poti
tifice accipiens cum carteris,hocfa(itein meam cotn
inemorationem,audierit.Sienim ficuteia domino
iniuniflu fuerat, corpus domini confeciflet, nunquid
vere minus ab ipfo prauo.quamaquouisbono fa»
Aum fiiiifet^ ^ia enim ludas accuiatus 8i d amna»
tus non fuerat, ideo Chriftus confdentiam eius per*
uerfam,quamuisfibi notam, damnare noluit, vt nos
inftriicret,quod aliquorum prauitas.nec conuerfati»
one,necfacramcntorumconfecratione vel compar»
ticipadone bonis aliquatenus nocere poffit. Vnde Au
guftinusin libro de corpore domini: Intra catholi»
tam ecclcfia in myfterio corporis Chrifti nihil a bo*
ro maius, nihila' malo minus perficitur facerdote,
quia non in merito confecrantis, led ia verbo eifici»
tur creatoris, &in virtute Ipirituffanfli. Sienimitt
«nerito eflet facerdotis,nequaquam adChriftum pec
tineret.Item Auguftinus ad Parmenianum libro
In omnibus quarftionibus intelligendum admone»
«nus,quia fciUcet omnia Sacramenta cum obfmt in»
digne traftantibus,profunt tamen per eos digne fa
nientibus.Item Auguilinus con tra Donatiflas:Com
munio malorum non maculat aliquem participati»
cne Sitramentor^j isd conccnfione fagorum, ite

CRAMEN . EVCHA. LT. I. m

Idcmfn hotnilijsfuiS:VtfufF(erasetiam eum quem
nofti malum,attendeApoftoIu dicentem; Vnufquif»
sque onus fuum portabit. Non enim cum iUocom»
niunicasauaritiam.fed Chrifti menfam.Et quid ob»
sft fi communices cura iilo raenfamChriftifQuima»
/ducat 8C bibit iiidigne,iudiciunifibimanducat8^ bi»
litjfibi inquit non tibi.Quia igitur, vt aitLeo, lud®
dominus nec negauit ApoftoBci ordinis honorern in
confidendis Sacramentis.nec communionem in ipfis
percipiendis, multumprouiditecclefig fuae ,oiiendcS
per hunc folum innoxiam ei fore malorum prarlati»
enem vel conuerfationem, inquonifieflet pnricifa
tanti caufa (chifmads.multi magisfuperbequam re*
ligiofe calcibus a fe repellerent eos qui apud femino
fis viderentur arftimationis. Vnde Auguftinusin fer
tnone. 49 .fuperIohannem;Quid voluit dominus ad
monere ecclefiam fiiam,quando vnum perditum in»
ter duodecim habere voluit,nifi vt malos tolerem’,
ne corpus Chrifti diuidamus; Ecce inter fanftos eft
I udas,ecce fiir eft Si facrilegus, talis cum diftipulis ad
'cocnam dominicam accefli t, conuerfari cum eis po-
tuit, inquinare eos non potui t.

Quomodo vere &falubriter lumipoffit corpus
Chrifti. Caput. XXII.

Alos quidem male fumere Sacrameii
ta,ied tamen vere oftendimus, nunc
qualiter boni non folum vere, ied dC
falubriterfumerevaleant.videamus.
Ait Clemens papa in epiftola fua;
In perceptiont corporis SC fan gui»
liisdo»

,1* D. ALGERI DE SA*

nis domini, magna diicretio adhibenda cft. Ca«
iiendumenim.nefi nimiumin longum differatur ad
perniciem animas peruneat, dicente domino;Nifi ma
ducaueritis carnem filij hominis Ebiberitis eius fan
guinem,non habebitis vitamin vobis.Si vero in di»
fereto accipiat, timendum eft illud quod ait Apoito»
luS;Qui manducat E bibit indigne.iudicium fibi ma
ducatEbibitJdeoiuxta eiufdem Apoftoli vocem,
probet autem ieipfum homo, E fic de pane illo edat.
Ede calice bibat, vt videlicet ab operibus carnis pu»
rifians corpus animam^ fuam,pra:paretfead per»
Hiiuiut, cipiendum tantum (aeramen tum.Item beatus Hila»
rius:Si tanta non funt peccatavt excommunicetur gs,
no fe debet a medicina corporis domini fubtrahere,
Vnde timendu eft, ne diu abftraflus a corpore Ghri»
fti,alienus remaneat a falute Qui peccare quieuit, co
ilmbrofi. municare non definat Ite Ambrofius; Si quotiefeu^
effunditur (anguis Chrifti, in remiifionem peccato»
r um effunditur, qui femper pecco,debeo (emper acci»
fptiinus. pgfemgjj^inani.Ite beatus Gyprianus; Euchariftia
quotidie ad cibu falutis accipitur.Quod diftinguens
AuguS. Auguftinus feribit ad Ianuarium:Dixeric quifpiain

non quotidie accipiendam Euchariftiam, alius affir»
nietquotidie,faciatvnurqui%quod fecundum fide
fuam pie credit faciendii.Necp enimlitigauerunt in»
ter fe ,aut quifquam eorum alteri praspofuit, Zachx^
Eille Centurio, cum alter eorum gaudens in domo
fua (uiceperit dominum, alterdixerinDomine non
fum dignus, vt intres fub te(fhim meum, ambo fal*
uatorem honodiionces, quauis non yno modo mi»

feri|ain»

'CRAMEN EVCHA. LI. 1. nj

>. feliambo mifericordiain conlecuti.Itetn idem alibi,
hocinuenitur in libro Gennadij de ecclefiafiicis do*
■ gmatibusiQijotidie euchariftia: communionem per
cipere, nec laudo. necvitupcro, omnibustamen die«
bus dominicis hortor; Ii tamen mens in affeclu pec»
candi eft.grauari magis dico euchariftia; perceptio*
ne quampurificari.Etideoquauis peccato quis mor
dea tur, peccandi de cartero non habeat voluntatem!
communicaturus fatiiTaciatlachrymis& oratioib”,
8C confidens de domini mileratio e. accedat ad eucha
riftiamintrepidus 8i fecurus.Sed de illo hocdico.que
mortalia peccata non grauant. Quibus fanftorii ver
bis magna nobis indicitur bene operandi neceifitas,
ne corpus domini indigne fumendo, fumamus iudi*
cium.velfumerecelTando.hocmodo etiam alienati
d vita, nihilominus incurramus periculum. Nece^^a^•
rio em agnus fiimendus eft.vt a vaftante angelo pro
tegamur.Sed fi tanta medicinam fiimere velnon fu*
mere periculum eft, quo euademusfSed ne his angu*
ftijscircunuentahumanadelpcretinfirmitas.Augu*
ftir.us vnicui;^ fumendi & non fumendi propria: di*
fcretionisrelinquit arbitrium, quamuis pro certo a
tanta medicina, vel peccati pertinacia.vel ipfius facra
) menti negligentia fubtrahi .magnum falutis fit detri
mentum.No eft enim fine magno gratia; priuilegio,
quoddeusetiacorporaliter humani corporis & cor
dis vti dignatur di uerforio ,nec tantu ad holpi tandu
vtin teplofuo.fedad incorporanda fibi vtraebrum
capiti fuo.Quid enim ad falutem nobisdeerit, cumil
Ic qui falus eft omnium, nobis vnitus fuerit; Non eit

H ergo

SI4 D. ALGERI DE 5A*
ergo defperanda inuiftadei gratia, quantunicun^
hoAis fraudem, quantutncunq;noftram fragilitatem
attenderimus.quia vel hoftis fraude, vel noftro vicio
anguftiorem dei gratiam coniiituimus fi hofrem po
tentiorem ad tiocindum.quam deum_ ad liberandij,
nos autem abilioresad labendiim, quam ipfum ad
frabiliendum crediderimus. Quid vero eft quod ait
Apoftolus;vbiabundauitde]i(frura,fuperabundauic
& gratia, nifi harcpotentiorfitad faluandum, quam
illud ad perdendumfNon eft ergo raetueda bene q*
perandi necelfrtas,quibus in deo tanta ipfius necefli»
tatis eft facultas, vt quicquid bene voluerimus, per eft
qui omnia poteft poflumus. V nde etiam bea tus Hila
riijs inchoantibus Sf imperfeiflis cqndefcendens, ne
quis de gratia dei diffidat,confibum dedit ,vt qui pec
care qui euit, communicare non delinat, quamuis eps
qui in aifeftu peccandi funt, vel de criminalibus di»
gne non pocnituerun t , vel ab his miniftris, qui extra
eccleliam funtconfciosfumere interdicat autoritas.
Quia igi tur ficut magna fpe,f!c magna dilcretioe fu»
mendum eft corpus domini ,cum de perfedtis latis lii
peritis didlum fit, quod corpus domini fint & fumat,
quia Ghriftus in eis & ipfi in eo maneant. De imper»
f e^f is,qui corpus Chrifti fieri & fumere volunt, qua*
liter hoc idoneefaciantvideamus. Vt ergo decrimi»
naliter peccantibus fua decreta feruentur, quia etiam
in Aegypto datus eft agnus Ifraelitis.fed inde ftatim
exi turis.dandus eft idem agnus dei peccatoribus, vt
avaftante angelo protegantur, fed deinceps peccatis
renunciawrisjin quo quia ab ipfa figura agni traxi»

musfijni

SACRA EVCHA. LYd. I. ii?

nus riniilimdinem,ab ipfa comparemus etiam fume
di difcretionem.In vna domo agnus comedi, nec in^
de aliquid eiferriprarcipitur, quia cum extra ecclefi*
am non fu locusfacrifici) quantifcunt^polleat mori«
fcus quis, non rite datur vel fumitur agnus, nili ti ca^
thoiico,ynitatemfcilicet ecclcfiae feruate,tamfidene
lithtcreticus,quam obedietia nefit fchifmaticus.V n»
de Hieronymus in Efaiam; Etenim pafcha noftruta
immolatus eft Chriftus,qui non foris, fed intus Si in
domo vna comeditur. Accinflis autem renibus,caki
atis pedibus, baculos tenentes, agnum iubemur co^
inedere.cumlafl:ucisagrcftibus,feftinantes,vtcaftii
tate pratcinfli ,8i ne a lerpentibus in via huius feculi
mordeamur, exemplis fanftorum patrum muniem
tes grefiTus acluum noftrorum,virga dilciplinte cafti
gantes carnis intemperantiam, comedamus agnum
cumIa(f}:ucisagreftibus,ideft,amaracompun(ltione
plenis, ita cum defiderijferuore feftinantes adpatri^^
am.Eft enim phife.id eft,traruus domini, quo ex hoc
mundo tranfiuit ad patrem, cum quo defidia tardus,
SCfuper ollas carnium in feculi Aegypto remoratus,
tranfire non prarualet, vtilluc perueniat, vbi Chrift»
in dextera dei fedei. Sedvtdi£iue,ideo fe vnitnobis
^ infacrameto.vt qd nobis eimpofllbile, poffibile fiat

in ipfo.Viietia neqd'dabat,inanevideret Si friuolii.
nec ah nec poft,redipa palTiois Sftrafit^fui horafacra
metu corporisfuidedit6franguinis,vtvf5 dabat exc
plii daret etia myfteri]exordiu,qtin'’memoric nrj ar
fti’ paffois fu* charafiere imprimeret ,fpei nr* cer
\i? Kalit’ fui,Sinf i viaticu delegerat, cu illud ficut pri»

H i) mus

.116 D, ALGERI DE SAo

mus primum, fic in extremo temporalis vitae fute fub
noaiteftamentiaflignationedaret extremum.Tefta
mento em fanguinis fui data redemp'tione peccato
r u remiffipne.paftum quod habebamus cum morte
deleuit, vitae teternac fcedusnobilcum pepigit, & tan*
ti Sacramentum teftamenti ad conferendamfibi fan<
ftam ecclefiam in commune omnibus reliquit, vt vn»
dehabemus guftuminvia.fatietatem quarramusin
patria ,& ipfum per ipfum inueniamus,cum in mani*
ieiiafua apparuerit gloria.Cum enim corpus Chria
fli fiimpferimus,8i corpus eius fa dii fuerimus,tranfi»
bitipfein nobis ad patrem,tranfibimusS{ nos inii'
lo, vt cum illo ianti in tranfitus labore VtitKnfadii,v*
num femper fimus in peruentionis ga udio1 Sciedum
autem non tantum fpiritualiter, fed Sd corporaliter
fumendum efile corpus domini, qui S£ agni fangitis,
qui a vaftante angelo protexit, vtro(5 poftus re(per«
fus eft,vt verum agnum non minus ore corporis g
ore cordis fumi debere fignaret,quia qui vtruncp,cor
pus Icilicet 6d animam venit redimere, vtri^ voluit in
iacramentofuo communicare, vtcumanima crede*
f et qiiod corpus guftaret,vtri(p vna Ipe falutis aequa
liter in Chriftoproueniref. Videndum autem, cum
edendum agnumlex dederit in calceamentis cautela,
ne a vicijs fallamur.in baculo difciplinam, qua perpe
trata corrigamus.in ladlucis compundiionem, vt no
folum exterius,fed & interiuspccnitentiam agamus;
in feftinatioe defiderij ardorc,quo ad cccleftia fulpire
mus: cur accinctis renibus abftinentiam libidinis ex*
prefifius indixerit, cum de carteris vicijs nihil nomina

CRAM6N. EVCHA. LIB. I
tim.fcd communiter omnium vel cautelam veIdiTc/«
plinamfigiirauerit Vndcfciendum. qtiia agnum dei
fine macula.quivirginiseft filius, Iuxurior!& incefti '
fumunt periculofius.quia cum ei in facramento vniri
debeamus.conformifatepafiionis&Tmundicif.nihi!
fic aduerfatiir pafliois cruci vtvoluptas.nihilficmun
diciar vt foeditas, nihil fic eius vnitioni.vt fornicaria:
focietatisvnitas.Libidoenimappetitufiioallicit&in
cendit,aflu fuo foedat eneruat.vfu lubricat 8i ilia*
queat, adeo vt placendo difphcens, difplicendopla»
ces, difiicilem aut nullam fui plenitudinem admittat,
nili valida manu miftricordiac dei fobuentumfuet
rit,tiiiforabili fine fuo.amatoresfuosfinefine perdat.
V t enim praetermittam eam qui extra naturam abo
minabiiis eft & nepiiand3,&' intra naturam in incefti
bus& adulteriis deteftanda,velin fornicationibus
&ftupris lcetifera,iIlaetiaminconiugi)squa:eft li*.-
cita, etfi non aufert vitam, minuit tamen coronam,
vtcum virginitas centefimum, viduitas fexagefimit,
coniugalis copula extremum SC tricefimum referat
frudluml Si ergo ita humiliat,vbi quod non expedit,
fanat indulgentia, quantum nocet ilia, cui diuina:im*
minet indignationiscenfurat’ Ha:c enim peftis, quo
pra: caeteris vicijs eftnaturtc familiarior, eo ad ca»
nendum difficilior , quia cum repellitur, nolenti fo
ingerit impo rtuna , cum admittitur , volenti one*
rofa incumbit. Si dum fic fenfim infundit amorem fu
iun, prorfus extirpat amorem coeleflium.Sed quid e*
contrafaciendum eft, ne peream; Quia ad vitam non
peruenitur nifi per anguftam Yiam,difficiiem,ledcos
^ ‘ H ii} opt»

ii8 D. ALGERI DE SA-
operante deo, non impoilibilem ingrediamur femli
tam.vtquia humana non perficimus, angeliciin ter»
ris vicamducamus,quacinuscaftitatismundicia cor
de 8l corpore Chrifti mundicix conformes, ne ceris
fii alimonia indigne reficiamur ,fimus ipe & conucr*
iatione ccrieftes,quia panes angelorum non nifi an»
gelicxvitxeftftipendium.Vndeetiam prauidu c6»
municare pr^fumuntjCibo qui incommunicabilis eii
prauitati(vt ait Apoftolus) imbecilles fiunt, & dor»
miunt multi,quia non dijiudicant corpus domini, vt
vel corporalis infirmitaus moleftia corrigantur per
dei mifericordiam.veldormitioe mortis corporalis
vitam amittant temporalem 8i xterna. Ad quod pe»
riculura vitandum confidens Apoftolus ait:Pro*
bet fe homo,S{ fic de pane illo edat,&! decali»
ce bibat, quia reuera fbticite debet per
pendere cuius fit atfiionis , vel
falteintentionis,qui tan
t{ vult fieri parti
ceps cornu
niois.

FINIS LIBRI PRIMI.

8. ALGERI DE SACRA^us

mentis corporis & fanguinis Chrifti

LIBER SECVNDVS.

Quod Sacramentum corporis Chrifti nullaten’
foluaturindigeftionem.velaliquamfoedam corrii*
ptionem. CAPVT .1.

V ia fuperiori Kbello de
veritate & poteftatc
corporis Chrifti, aipi»
rante fua gratia a liquf
tulum expKcuimiis . de
ipfiusftcramenti qux»
ftiunculis,quantum de
us dederit videamus-
Diximus fuperius non
minus ore corporis, 5
ore cordis, corpus dcj*
mini efte fumenduni.red ex hacipft vifibilj 8C corpo*
tali comeftione.quae facramentotenus iit,narcitur hg
refisfccdiifimaftercoraniftarn. Dicunt enim tantum stacond
lacramentumficutcorporali comeftioni,flc&(ece(« sx.
fui efi^obnoxium.Volunt autem hoc aftruere cum
multis argumentis, tunc ipfiusChrifti teftimonio, ita
ineuageliodiccds.Omeqd intratin os.inventre va#
dit.& in iecefliim emittit; cu conftet hoc eu dixifle no
ipuali cibo, fed decomuni Si carnah. His em obice®
nishaeretids periculofiim efletfughocaligd rndere,
magisipdignii aures nras obturare,nifi giculofi’ eflee
eos in fcadalileccris talia^ponerc>SitSt3 coRfalfttatc

H iii] nos.

110 D. ALGERI DE SA* -

nos nullis fidei catholice ratioib’ reuerberare. '
bus primum illud beati Hilari]' opponimus.qui non
humano aut feailifenfu in dei rebus monet loquen*
dum Deinde illud ipfius fapientise elogium; Altiora
te ne qua:fieris,&: fortiora te, ne ferutatus fueris, fed
quae prsecepit deus, illa cogita remper,& in pluribus
operibus eius ne fueris curiofus.(^ionam enim mo»
do panis efficiatur caro, vinum vertatur in fanguine
C hrifti,vtriuf^ effentij mutatanatura,vel vtrum va ■
dant in feceflum more ciborum communium, iuftus
qui ex fide viuit, Icrutari & ratione concipere non
quaerit.VndeGregorius in homilia palchaJi . Quod
ex agno remanet, igni coburimus,quando hoc quod
de myfterio incarnationis eius intelligere non poflu •
mus, ppteftati faniffi fpiritus humiliter referuamus.
Scimusenim hoc Sacramentum omnimoda reueren
tia efle a communibus efeis fecernendum. Quia,vt
ait Apofto!us,quimanducat&bibitindigne, non di
iudicans corpus domini, id eft,a caeteris elcis non di»
fcernens &c. Licet enim fimili modo, quantum ad co
ineftiohem perosinvcnnrem mittatur, abfit tamen
vt tantum Sacramentum feceffui credatur obnoxiu,
in quo fi huiulmodi natura: ordo compleatur, myfte
rium fidei nimia fua indignitate humilietur. Si enim I

vt ait Eufebius,ha:c hoftia fide aeflimada eft,n6 fpe»
cie, nec extcrioricenfenda vifujcum hu:us hofiia; fuE>
Itantia credatur Chriftus, cur pro Ipecie panis, qua
opertus eft,adiudicatur ei fecelTus indignitas, cumex
tcriori Ipecie vel vifu non fit credendus? Qiiod non
folum eit contra fidem, fed 8C contra natarg ratione..

In

j

111

GRAMEN. EVCHA. L1 1.

In ilUs enim fpeciebiis panis & vini , vel nulla eft nili
corporisChriiiifubfiantia.velfides nofira eftirrita.
Panis enim vini fubftantiain corpus & fanguine
Chrifticonuerla.dumfaclaeftquodnonerat.defiftit
efie quod fiierat.Si ergo fubftanria panis ibi non eft,
quid defccdari SC corrumpivfqj ad fecelTum pot? Na
fubftahtia Chrifti, quas vere ibi eft, & in quam lub*
ftantia panis 8C vini conuerla eft, nullatenus cornim
pi credenda eft, quia incorruptibilis eft. Vnde Ambro
fiuStCorpus Chrifti alienum eft ab omni corruptio»
iie,quod quicunque religiofe guftauerit, corruptio»
nem fentire non poterit. Et merito. Quamenimin»
corruptionis gloriam nobis largiretur, quiin feiplb
tantamcorruptionis ignominiam pateretur^ SedST
qui.quSuis hoc mortis legibus debere videretur, cor»
ruptionem videre non potuit in lepulhro, quom o»
do corrumpi credendus eft inhorninis ftomacho^ Gi
bi corporei qui angelis oblati ad comededum legun»
tur,perdiuinam potentiam prorliis abfumpti.lecei»
fum naturas fuar debitum eualerunt,& cibus fpiritu»
ab's,quidatvitama'ternam mundo, incurreret fece!»
fum natura; fua: indebitum, maieftati indignum, po»
tentia: omnimodo contrarium:’ Vnde Ambrofius iti
^ libro de Sacramentis;His SacramentispalcitChriflus
fuam quibus anima; firmatrubftantiam.Etpoft pau
ca;Quid edamus & bibamus per prophetam fpiritus
fanftusexpreflit dicens; Guftate & videte quoniam
fuauis eftdominus.In illo Sacramento Chriitus eft,
quoniam corpus eft Chrifti.Non ergo corporalis e»
Ka/ed ^rituaiiscft. 5iergofpirituaIis§rnon cor»
• ’ H iitij poralis

ut D. ALGERI DE SA«

pbralis efca, quomodo corporali icceiliii obnoxia?
Cibus enim fpirituabs nobis communis eftcum an
gelis, qiiia panem angelorum manducauitbortioxi»
bus carnalis communis eft nobis cum beftijs. Beftia
Iis defcflrum patitur digeftionis, angebcus gloriam
leruatincorruptionis.iSed notadum, quia efcaquam
Ambroiius non corporalem aftruit.AuguftinuS cor
porakm dicit. In quo ne dilTentiant fciendumeft, ^
Auguftinii.? corporalem dicit, quia facramcntoten*
corporaliter fumitur.Ambrofiuscorporalem negat
quia cum fubftan ti ali ter fpiri tualis fi t ,n5 cOrpus ,{ed
snimarn vegetat. Quia igitur AuguflinUs fecundum
facfamentifpeciemefcamhancdicit corporalem. ne
in ipfs fpeciebiis lacramentalibus corporalis deputc
turfecefius, quomodo nec inipfiseepoffit videam^.
In qnibufiibet fubftantifs formarum, colorum, iapo
rum(]j qualitates fundantur, qua: qualibet alteritate
liiperueniente.non manent in eis.& quod fic mutan»
tur.non fit corruptione fecefias, fed fola alteratione
defetft^.Verbi gratiaCumalbedo mutatur innigre*
dinem.nunquidindefeiflufuo alicuius feceifus pao«
tur digcftionem? Sic informis & quali ta tibus cprpo
fisChrifti&ianguinis.fialiquis deprenditur defe»
ifius non vfqj ad feceflum efthurniliandus.quia cum
a corporibus, quibus naturaliter infunt.fine ftercorc
deficiant, quomodo deficientibus iitbftantijs fuisin
facramento C hrifti mirabiliter releruantur.defeft u
fuo indignitatem feceflus naturae fua: contrariam iti
currantISed SC cum de caeceris facramencolibus fpcei

ebuS

CRAMEN. EVCHA. LT. II. iij

fclus, columba fcilicet8{ igne, inquibus fandius fpi*
ricusapparuit.Auguilinuscontra Maximinum di.
cat, quiacorporaks ille Ipecies pcradlo fignificatio»
nis officio.tranfierunt 8d efle vlterius deftiterunt, ni*
hil indignius de his corporalibus fpeciebusq Chri»
fti contegunt corpus, eft fciendum. Officium enim
huius vifibilis Saaaraenti corporali comeftione 8C
potu offendere, quod Chriflusecclefii incorporetur,
quid deinceps de )p(bfiat,(i fupr adidlx rationes non
videntur futticcre,deo cuius eft , fideliter 8C honefte c3
snittatur.Meliuseflenimdeo humiliter committere
quod (cire non pofiumus.quamperueriecontra eum
nngere.dd fentire quod tamen ntfcimus. Sed quaerut
dialedlici.cum fubftantia panis in corpus Chrifti co
uerfa.iam non fit panis, in quo fundamento remane»
tes qualitates, vt idem qfuerat panis, color Sdfapor
habeant fundariSdexiftere, cu fubftantiaipfhis Sacra
menti idem corpusChrifti, nec colore panis fit colo»
ratum, necfapore lapidum. Ad quod reipodendum
eft, quod ficutdeusin omnibus eft mirabihs, fic 8i in
iftis. Facit enim in fuo Sacramento accidentales qua»
litates exiftere per fe, quod in cscteriseimpoflibile.
Sed qui virgini deditfoccunditatem fine femine, quicf
mirum fi fine fubfiantiae fundamento facit qualitates
exiftere:’Cum ergo in tanto Sacramento non fitqus
corrumpi poflitpanis &vini fubftantia, fed tantum
panis & vini ,qu® deficere quide, fed ita defecdari no
pot cu fuis qualitatibus forma,qua etia operta credi t ,
corporis Chrifti,quaE eft incorruptibilis,fubftsnti3,
no eft ibi de ftercore fufpicadujvbi no eft aliqua hui*

iOEdi»

Ji4 D. ALGERI DE SA*

foeditatis natura fed tantumodo diuina: virtutis mii
racuIum.Non fitnt igitur obforuanda Graecoru h*»
rcticoriim, qui merito ftercoranifiar vocantur. delira
mefita.qui dicuntparticipatione corporis 8C fangui*
nis Chrifii/olui ccdefiaftica ieiunia.vlquc ad crapu*
latn&l ebrietatem, ventrisfjtdiftenfione, putantes coc
leftemefcam velutterrenam indifferenter accipi, 8i
in fordidiim ventris ieceiTiim dimitti. Sed abfit a cor
dibus fidelium, vt in diebus ieiuniorum quotacuntp
hora miffac celebrentur ,foIui credant ieiuniuni.quia
cum non fit corporalis fed ipiritualis efca, corpora»
Iis per efcam non foluitar abftinentia.fed nec obfer*
uandum eft quod in quibufdam apocryphorum mo
numentis decernitur, ne fcilicet communis cibus acci
piatur, donec llimpia Sacramenta per fe digerantur,
ne vel commixtione alterius cibi corrumpatur Ne^
enim dominus in cccnapoftefum agni pafchalis fa«
cramenta corporis fui dediilet difcipulis, fi ex cibot u
communium admixtione corruptionem vidifletfuis
accidere facramentis.quamuis ecclefia non hoc muta
bile in ipfo decernat certis de caulis, ied prorfus alijs.
Dignum enim era t,vt ipfe mediator dei SC hom.inu,
finis legis,initium gratia:, poft efum agni pafchalis,
pofl completionem legis veteris, nouo Sacra mento,
nouum gratif teffamentum inflrueret ad vciperam,
vt vtruncp hoc in fine mundi fe agere declararet. Di»
gnum nihilominus vt ecclefia, cui talis officij caufa
non fuppetit.vt poft vmbram veritatem infti tuat ,ta
lem ordinem in Chrifto non imitetur, decernens ob
reuerentiam tanti SacramentijVtieiuno corpore d5

^ GRAMEN. EVCHA. LI. I.

fobrietas viget.carnis femor quiefcit, an/mus ad in»
telligendum lerenior eft,cibo fpirituali homo interi
or prius reffciarur , quatinus ipfequi in nobis pracmi
nct,carleftis cibi fortitudine roborat’, facilius regat
corpus libi fubieclum.ne ad fuperflua vel noxia rela
xetiir.Vnde Auguftinus ad Januarium; Placuit fpiri
tui lantfio.in honorem tanti Sacramenti, in os Chri»
ftiani prius dominicum corpusintraret,qu,am carte*
ri cibi. Neque enim quia prius cibos dedit dominus,
propterea pranfi aut ccenati fratres ad aliud facrame
tum accipiendum conuenire debebunt, aut ficut faci»
cban t quos Apoff olus arguit & emendat, menfis fus
is iftamifcere.Sedetfi quis ipiritualitef refedlus, ob
eandem facramcnti reuerentiam ahquandiu ieiunet,
vtholpitiluoChrifto fobria hilaritate condelefle»
tur, bonum eft, quamuis ablata omni fufpitioe ft er»
coris, ficut ante cibum, fic &poft inpericulo vita: con
ffitutisdari concedatur fi necefle eft Sed opponat hac
retici.Si multi panes 8i multa vina iacren tur, diu ho>
minem inde pofle vi uere.vt non de pra: terito, fed de
hocprarientiSi diuturno vi^u illum aftruant inte»
rim leceftum habere. Dicunt etiam aliquos per miil»
ta tempora hocexpertos eo defiderio,vt etiam in hac
I vita cibo aleretur angelico, quos ne de defefiu pro»

priae carnis, vt in infirmitatibus folet.fecelfum habu*
ifie videatur, ita eos carne vegetatos his cibis Si fa»
ginatos,ficut Si communibus aftrimnt, vt cum nega
turdefeftus carnis, probetur feceftus facra: fuiflc co
munionis.Sed deo annuente, nec fic vincent harretici,
'^edendum quidem eft, quod cocleftis cibus, qui

confer

1*6 D. ALGERI DE

confert vitam attanam, potell quibus (ibi placueriti
conferre temporalem. Sed ne in digeftionem folui
credatur.quidedefe^ucarnisfuae feceiTumfacit in^
firmo.de ipfa carne nec tamen deficiente, non poteft
feceflum dare fanp^Sareptanae vidua: lecytus confo
mebatur, nec minuebatur, SCquidmirumfipertan
ti cibi virtuteni,caro alicuius comedentis Si vegete^
tur Si crefcat,8i digeratur nec deficiati Quinquepa»
nes hordeacei pofl faturitatem quinque millium ho«
minum v% ad implendos duodecim cophinos cre<
nerunt,S{ cum illi deo iubente in fua confumptione
acceperint augmentum, quid mirum fieode volens
te caro humana in fua digefiione non patiatur defe>
^umt' Aliquos quidem defanAis patribus legimus
nullum aliud edulium fumentes,fola hac communit
©ne dominica diebus dominicis refeftos, multis an*
nis vixifl'e,ficut Heliamin fortitudine cibi illi'' quem
angelus miniftrauerat, quadraginta diebus ieiunal»
fe,(ed cuius potentia nifi illius, qui omnia qutecuni^
%'oluitfecit in cceIo Si in terra^i^i enim de nihilofe
cit omnia, licutpoteft carnem alerefinecarnali viftu,
fic etiam eis dare feceiliim fine carnali defe(ff u.Sedite
aum opponunt hxretici ad tanti Sacrameti indigni
tatem, quod panis Si vinum in Sacramento mucidu
Vel putridum fiat, panis a muribus corrodatur,6fin
Ventreeoruminueniatur,ignibus comburatur. Sed
quia vt ait Auguftinus,ideo Sacramenta dicuntur ,qa
in eis aliud videtur, aliud intelligitur, ita quodfitin
cis, aliter intelligitur, aliter videtur. Sicut enim in
quolibet wrpotc fms detrimento rubfianti«,albcdo

wRAMEN . EVCHA. LI. II. »7

Bigredine, ve! quaslibet qualitas fupenien/ente con»
traria qualitate dipellitur.fic in SacramentoChrifti,
quicquid mutationis fpecietenus.velformas, vel eas»
terarum qualitatum.feu foricum corrofione. feu ve»
luiiatis mucore, vel quibufeunque modis fieri vide*
tur,ad Sacramenti fubftantiam.ad CKRISTVM
Icilicctnon attinet, quem certiflime fcimusincort^u»
ptii permanere in cceiis, quicquid in eius Sacramen*
tocontingere videatur in terris. Sicut enim inpro-
prio corpore,modo hortulanus, modo peregrinus,
modo phantafma pro vt fides erat intuendum appa»
ruit.extrinfecus autem alapas, Iputa, flagella fulti»
nuit,fic etiam ad probationem fidelium, S^fcanda*
Ium infidelium vfque in finem feculi, talia'fieriper«'
mittet infuo Sacramento, vndeeletfli exerceantur,
reprobi indurentur.Dum enimChriftus Sacramen»
to occulatns.tantaqueTua indignitate diffimulatus,
non minus tamen ibi creditur ene,nec minore reue»
rentia a fidelibus colitur fides hoc modo probata,
dum contra hoc quod videt de deo fentit, maiora me
retur, infidelitas autem maiori fuo fcandalo indura»
tadamnatur,quasibitontemnitC H R I S T Ire»
«ererifiibftantiara,vbi in repellenda Sacramenti fui
indignitate, nullam viderit eius potentiam. Sed fi ibi
Chriftusidemfuae pnefentiae euidenda innotelce»
m,vel litae potentias miraculis clarelceret.quod fidei
eiretmeritum,cuifua: cognitionis tam manifeftum
daret experimentumfFit etiam aliquando huiufino
di indignitas ad puniendam vel corrigendam mini»
firormnnegligentia;pro eo quod corpus domini in
» digne

li« ■ D. ALGERI DE SA*

digne traflauerint.velcotra ccclefiafticas regulas mi
nusattente.vel diutius quam debuerunt fenau^ut.
Nonne enim manna ,ii in alterum feruarent diem.pu
trifiebat,quia interdiftum erat a domino, & tamen
fi pridie fabbati colleflum.vf^ in fabbatum feruare
tur, incorruptum permanebat, quia fic erat inftitutii
ab eofQuicquid ergo deformitatisinChrifti Sacra»
mento contigerit fpecietenus, non debet a nobis fi»
dem extorquere veritatiseius,qiiia in corpore fuo cis
verus deus eifet .multa indigna pertufit, nihilominus
in Sacramento fuo perfert. quam uis vere ibi fit. V t e»
nimait Gregoriusin dialogo fuo, in fpecie leprofi
Chriftus Martyrio monacho apparui t.jqui cum ba»
iulatus de collo eius euaniiTet fubfequenter ait.^Quia
non me erubuifti o Martyri in terra.necegojerube»
fcere te debeo in coelo . Quis igitur in Sacramento
Chrifti quailibet indignitates debeat etubeicere, cu
prodigna cius reuerentia cocleftem remuneratioem
debeatobdnere^SenexSymeon^aluatorisquafibru»
tam Si incenfatam.eiuslp exilem &debilem quam in
vinis gerebat formam, vilibuscppannisobfitam per
Ibnam non attendens.maieftatem deitatis in tantillo
corporeagnouit SC aedidit, dominum vocauit, (e e»
ius feruum profefifus eft, vt ab eo in pace dimittere»
tur oraui t.falutare dei fe videre perhibuit, lumeeflc
adreuelationem omniumgentium,8Cg!oriam ple»
bis fuf Ifraelprophetauit. V tergo quaflibetindtgni
tatesiii SacramentoChrifti fides vera non erubelcar,
fciendum eft .quia ficut multa aguntur in Sacramen»
toChfiftiquienon videntur, fic in eomulta videntur

fieri

Cl^AMEN EVCHA. LI. II. 119
fieri quar aliter difpenfatur Grargoriusenim dicit, in
ijffa immolationis hora coelos aperiri, angelorum
choros adelie,&.quar quamuis vere fiant, non tame
videntur.Ttemidem ait:Garoeiusin falutem popu»
li parti tur.eiusip ianguis funditur, fit'cp aliter quam
videatur, cum ipfe integer perfeneret dfviuus. Sed
quid mirii de hisfipfum corpus Chrifti videtur pa»
nis efle,Sf no eft panis In eo igimr quod videturefie
&non eft, fieri multa videntur quar non fiunt, velut,
quia Chriftus Martyrio leprofus apparuit,nunquid
Chrifiusfpecioliorfole, vera lepra reiperiusfuit? In
vitis patrumlegitur;Arpiciente quodam fanftiflimo
patre angelum domini quibufdara indigne commu
nican tibus corpus domini rubtrahere,Sf pro illo car
bones porrigere.His igitur aliud videbatur ,& aliiid
fiebat.Item legitur Tharfitius martyr corpus domi*
ni ferens, tum a paganis comprehenfus requireretur
quid fi:eret.& fandlum canibus dare nollet, martyri»
umobunuilTe.Cumi^illo mortuo curiofe qufreret
quid ferret, corpore Chrifli ca:litiisfublato,linteami
na tantum quibus ipfum continebatur , reperta funt.
SieSf alia multa in hoc fpirituali facramento inuifi»
biliterfieri crededa funt angelico minifterio.Quic»
I quid igitur in facramento Chrifti Ipecietenusf vt di*
^umeft)fiieri etiam monlfruofe videatur, quae pro
aliquorum negligentia punienda vel corrigenda, ieu
pro fide probanda &inftruenda,ieu pro perfidorum
iandalo 8 C ruina,fidcm Chriiti non euacuauit, quia
difpen&nte aliter deo,nullatenus ad fui corporis in»
dignitatem attinere credendum eif .Necfolum cor*

I pori

jj» D. ALGERI DE SA*
pori Clirifli.ftd & ipfi Sacramento vifibili eadem
canfa mucorem negarem S( putredinem, qua fuperi
us digeftionem.-quiacum illa: fpccies fine panis &vi»
ni Aibftatia fint,quom6 mufcefcere & putrefeere ma»
gis.quam digeri pofifint, nonfacilispateteaufa. Ipfis
vero fpeciebus.cum non fint seternx, defeftum nega
re no pofiTumus ,fed ipfum defectum ita dicimus fiiii'-
plicem.vt nullam foeditatis admittamus corruptio^
nem.PolTunt tamen videri mucidse 8i putrida:, qua»
uis ita non fint, ficut Chrifius hort ul anus, peregrin’ ,
prout erantintuentium mentes, fedhac vifione cum
cis quibus fit ita agitur, vt fiipraditfta? caufa: in eis c3
pleantur. Quod autem ventrem diftendere velinc»
briaredicuntur, ne hoc quidem fuumefle approba»
mus,fed quando ifia facere vidcntur,eirdem fupradi
Ais caufis id fieri credimus. Si autem in vomitu ebri»
orum vel infirmorum huitifmodi forma deprehen»
di tut, vel etiamin ventre befiiarum,quid aliud porti
ditur.nifiquia cum ebriofis vel impoenitentibus in»
firmis, vt dignum eft, manere contempfit,veI eos a q
busleruari 6i fumi debuit, beftijs deteriores ofien»
dit^Cur enim pra:ter peccatu m creatori,qui vbitpe,
omnia munda fint, quomodo videtur immundius ti
in ventre muris quam in ventre adulteri impocniten |
tistlQuod autem etiam d religiofis incendio tradi,6^
ibi difparere dicuntur ipfe facramentales ipecies.no
ad indignitatem Chriftifit, quafi ignibus exurendf
tradatur,quodimpoflibile eii.cum fu omnium ele»
mentorum deus, fed quoties aliqua talis indignitas
ipfi Sacramento ac.ideriqvt liorroreii) fumendiincti

CRAMEN EVCHA. LI. 11. iji

riat.ipfj fenfuales ipedes.quas ibi deus altiffimo fuo
confilio poft mutationem fuae fubftantix remanere
voluit, ignibus traduntur, vt oftendantquod fml eft,
defifdendo&difparedo fine omni foeditate inillopu
rifQmo ignis elemento. Quapropter ficut fiimma
lummireuerentiajiicfumma etiam feruari debet di»
ligentia, quia restant* dignitatis, tantac^falutis, ne
gligentij vel obii uioni fubiacere non debet, fed quid
magna dei gratia agitur decet 8C oportet vt magna
ecclefiae folicitudine deuote &C indefinenter fuper o»
mnia honoretur.

Cur vifibile Sacramentum, inuifibilideo fiat.

Caput. II.

Vaeritur autem cum Sacrificium ec»
clefisE conflet vifibili elementoru fpe»
cie,cur deus illud vifibile ec voluerit,
cum ipfe inuifibilis fit,SC a veris ado»
ratoribus patrem in fpirituSC verita»
te adorandum efle dixeric,SC Pfalmi
fia.facrificiu deo fpiritu contribulatu aflruxerit;Sed
fciedugainfaaificiovifibiiipfentiainuifibiliscorpis
fui exhiberi nobis voIuit,vtficnoftra magis excitaret
memoria ad recoleda tatf fu? pietaus gf am- Sicut e»
nim cu oia poflet,no in nobis iplis.fed in exteriorib*
alimonrjs teporale vita aoftra retineri voIuit,ne no»
bis debere videremur ,qdfum’,fed ei potius aq funt
illa munera vn viuim^.fic etii vifibili fuo Sacrameta
q vitx aeternae pignus accepimus,admoneri nos vo»
luit ei^gratiae eife referedii,quod ab ipfo vita aternS

I ij accipi»

jjt D. ALGERI DE SA*

acdpimus.quam in nobis non habebamus, imo per
nos perdideramus.Sicut ergo tefte Apoflolo.inuil»
bi!ia ipfius a creatura mundi, per ea qua; fa^ls fune,
intellecta confpiciuntur.ficinuifibilis praeienc;» fuj
fgnumfacramentumfuurn ef?e voluit, vtfic intelle»
Ctum noftrum de fua reddens gratia certiorem, affe»
Cium noftrum faceret erga ie ardetiorem.Ne autem
cxiftimecur.cumipfe inuifibilisfit, yifibilium Iaera»
mentorum facrificia ei non congruere, ait Augufti»
nus in libro decimo de Ciuitate dei, Qui autc putant
hact yifibilia facrificia dijs alienis congruere, illi vera
tanquam inuifibili inuifibilia, 8( raaioti maiora, me
lioritp meliora, qualia fimtpurac mentis,bonaeqj vo
luntatis officia ,profeClo nefeiunt harc ita efte ligna il
Iorum,ficut verba fonantiafignafunt rerum. Quo»
circa ficut orantes laudantes ad deum dirigimus
llgnificantes voces cui res ipfas in corde quas fignifi»
camus offerimu.', itafacrificantes non alteri vifib^
le facrifidum offerendum elfe nouerimus.quam illi,
cuiusin cordibus noftris vifibile facriffeium nofipfi
eflc debemus, Sdendum enim eft, nos qui non fpiri»
tus, fed corpora fumus, corporalia enim facrificia
exhibere debere, vt ficut ex vtriftp confiftimus.ne gd
ociofiim rema neat, ex vtrifcp deo corporaliter SC ^i
ritualiter leruiamus.

Cur facriffeium ecclefiscnon conftetfblo Iaera»
mento, vel corpore 8i fanguine Chrifti finefacrame
tOjVelcurvtro^.

Caput, III.

CRAMEN. EVCHA. LIB. II ifj}
V^ritur autcm.quare facrificium cc
ckfia: nonconftetfoIoSacramentp,
«1 tan tii corpore & fanguine Chri
ui fine Sacratncto, vel quare vtro^.
Adquoci refpondemnQiiiafifoIo
Sacramento, ideft;pane&vino c5«
fecrato SC non mutato conftaret.no
eflwcaufa, quare noui teftamenti facrifiicfum veteri
tcftamento fuperordinatum efiet,cura ficut illud tan
tummodo fuit vmbra 8C figura futurorum, fic iftud
tantummodo effetfigura & commemoratio prarte»
ritorum.Cum enim Chrift^ dixerit.Hocfedte in me»
am commcmorationem.-quid nifi figuraret 8C reprg
fentaretprarteritamCliriftipaflionemf Conferamus
ergo nouam vmbram veteribus, fimplicem fimplici
bus, vt qua: ex hisprarpolleant tam corporaliter qua
Ipirituali ter videamus. Cum enim prjfens Sacratne*
tum fi tantummodo Sacramentum eft corporalis ci»
bus fic ficut vetus fuic, nonne mana quod deus de ccc»
Io pluebat, 8i omne delediamen tum faporis in ie cd*
tinebat,eratdignius5i melius.itemfp panes propoli
tionum ,fimilagin€S,d<; yitu!i,8£ cattera, qua: ille po »
pulus facrificabat, nbnne meUora ad reficiendum,g
modicum panis 8i vini vix ad deguftandum^ In no»
uo enim Sacramento ablata fide gra tig interioris, ex
teriorlpecies in panis mica vel vini gutta nullius eft
a:ftimationis.exteriorafa<fiaiunt,vteiqua: interius
creditur gratiac.omnis impenderetur fumma deuo*
tionis.Cafla enim videretur tot hominum aififtenti»
um^Si huic Sacramento miniftrancium,vel adoran»

I ii) tium

IH D. ALGERI DE SA*
tiuin vcntranda fcclulicas,niii iplius Sacramenti Ion»
g£ maior crederetur quam videretur veritas 8l vtlli
tas.Cum ergo exterius quafi nulla (int, quibus tanta
impendutur venerationis obfequia.autinlenfati fu»
m’,au{ ad intima mittimur magnae falutis myfteria.
Sed etfacramentali officio nonprfpolletnouumve»
teri.Cum enim fitmemoria tantum vt figura paffio»
nisChrifti.tanto indignius eft nouum renunciando
prarterita.qd memoria cuiufiibet hominis eft, quan
to vetus melius 6^ diuinius efi,praenunciado eadem
futura, quodfolummodoprophetixdiuinae e.Si em
panem non vere carnem Chrifti, fed vmbratice tan*
tum in memoris crucifixae eius carnis dicimus, none
nouum Sacramentum vmbra tantum figura, ficuc
& vetus erit^Ideo autem deterius, quia illud vmbra
futuroi umfuit fpiritualiter.iftud praeteritorum car«
naliter.Sed &effe(5iu non prarpollet.quia nec peccata
remittit, nec coeli ianuam aperit. C um enim Ibltimo»
do vetus in cibis SC potibus 8i varijsbaptifmatibus,
iultitijs carnis non potueritiiixta conlaemiam p»
feiflum facere fer uientem.vt ai t Apoftolus,quia vm»
bram quidem futurorum bonoru habebat.no ipfam
imagin£mrerum,quomodonouum,cumfimi!iterfit
vmbra,remilfion£ peccatorum, profeftu virtutum,
iuxta confeientia? mundiciam, perfedfum leruietem
r edderepoterite’ Quia ergo vetus in hac vita, pfeili
meritorii conferreno potuit gratia, ideo nodum rc»
ferataparadifi ianua,non ffatim poft hanc vitam,
fefta mercedis contulit.fed diftulit corona, fandlis g»
deaiabusrequietribues a labore, fed regem cujgA^

CRAMEN. EVCMA. LIB. II

fttribueifp labore.C u /git nec veiris faturitate.nec fa
cramctalijpphetia^nec effefla fpualis gf?,teporal5S3£
)C{ernar,nouuni veteri ppolleat, quo magis qua illuc!
proficere habeat^Nifi enim in hac vita conferat pleni
ttidinem gratiae, qoft hanc vitam non conferet pleni
tudinem quietis &g!oriac.Si ergo nouumSacrameii
tum net^ corporaIiter,necp fpiritualiter melius eflet
a ntiquo, quare ei fupordinari deberet nulla eflet ro.
Quid ergo dignius confuluiflet Chriftus quam Mo
yfes, filius dei in domo propria quam feruus in alie»
nafSi autevmbramvmbra mutaret, nec compleretf
quando vel a quo veritas veteribus facramentis figo
rata & promifla, complenda eflet.fiille qui veritas ell
non veri tatem fed vmbram pro vmbra daret^Oedit
ergo ecclcfiae fuar veritas vcritatem.Chriftus corpus
fuum & fanguinem, vt quod vetus vmbra non pote»
rat.ipfe redemptionem remiflionera^ peccatorum,
quam feceratin cruce, faceretfimiliter in altari quoti
die,&quotidiano peccatorum contagio falubrius q»
tidianofubueniret remtdio,idemlpipiequi futurus
erateletflis vita 8i prarmium.in praefenti eflet medi
cina S^viaticum.Nifi enim ipfe facerdos qui coelos p«
netrauitjfieretnobisviaad feipfum, coeli ianua no»
bisclauia foret i n atternum quj ideo poft paflioneni
Chriftireferataeftcredetibus, quia ide qui eft facer»
dos facr ificium faftus vni tur fibi commorietibus, vt
du vnu fiunt cum ipfo,vbi ipfe eft, ipfi fint inipfo.Vn
etiam ad magnam fpem iuftis SC peccatoribus in paf
rioneChrifti,eadedie latro, eade die iuftus.eade die
tu Ghrilto in paradifum e aflumpt” prar oibus iuftfs

1 iiq primus

Ij6 D. ALGERI DE SA*

pri mus vt non folum conftaret eadem dic paradifi.ia
nuam hominibus referatam.fed & coftaretdei gra«
tiam non articulo temporis aftringi.non peccatorii
quantitate vinci, cui ad aeterna: vit^ praimia ftatiin
conferenda fuffecit vix vnius hora: ipacium poft tot
flagicia. QuisergodubitetChrifti paifionem, vere
omnium pecca torum efle remedium.quae tam, fero,
tam dto.quali omnium peccatorum primitias iuftifi
cauit & faiuauit fceleratiflimumt’! antam gratiae ^
fmbtoil. rogatiuam in Sacramento Chrifii beatus AmbroII»
us intuens,ait in fermone deSacrametisad Neophy
tos.npua Sacramenta veteribus praeferens; Summo
Audio volumus coprobare, cuia 8i antiquiora funt
Sacramenta eccle(iae,quamfynagoga;,&praeftamio
ra quam manna.Et paulo poA.Probatum eA antig»
ora efle ecclelsa: Sacramenta, nunc cognofee potenti»
or3,Reuera mirabile fuit, quod deus manna pluerit
patribus,fed tamen qui illum panem manducaueriit,
omnes in deferto mortui funt.Ifla autem efca quam
accipis.iAe panis yiuus qui defeendit dc ccelo, vit{ j»
ternx iiibflantia miniftrat,& corpus efl ChrifU.Co»
fideranunc vtrum praeflantior fit panis angelorum
an caro Chrifli,qux vticp efl corpus vit te.Manna il»
lud efl c coclo,hoc fupra calum;Iilud coeli, hoc dproj
ni coelorum: Illud corruptioni obnoxium, hoc a»
lienum ab omni corruptione.Illis aqua de petra flu»
xit.tibifanguis e CHRISTO. Illosad horamiatia»
uit aqua, te languis diluit in arternum. ludxus firit cH
bibit, tu cum biberisfitirenon poteris. Illud inym*
bra,hoc in veritatc.Si illud quod miraris vmbra efl»

quantii

GRAMEN. EVCHA. LI. II. jj7

quantum iftud eft, cuius 8i vmbra miraris^ Cogno»
uiftiprjilantiora Potior eft enimlux quam vmbra,
veritas quam figura, corpus autorisqiiam manna de
cocio. Et paulo poft;Accipe quod dico, diuiniora efle
Saaamenta Cliriftianorum quam ludarorum, lurc
ergo nouaSaaamentafuperordinatafuntveterib?,
qu* ita eis prasminent, veritate, dignitate, poteftate
Kgratia,vt'omniacompIeant,qua: illis fuerant im»
pollibiIia.Quam vereenim Chriftus feipliim datu»
rus eft faniflisad gloriaiuinfuturo,tamvereado»
innem gratiam dat feipfum ecclefiac fuac modo, qua»
uis non ita manifefte,fcd fub Sacramento.Si enim ft*
ne Sacramenti velamine corpus fuum 8C fanguinem
daret,quis fumere non abhorre ret? Vt enim fuperi»
us ait Auguftinus& Hieronymus homines homine
comedere flagitium efiet aut facinus, quia interdictu
eft diuinis 8i humanislegibus. Vnde e tiam difdpuli
audientes quod carnem fuam daret ad manducandie
& fanguinem ad bibendum,putantes quod crudum
aut coCti!maqua,vel veru afium, vifibiiiier daturus
eflei feipfum,receflerunt ab eodicentes;durus eft hic
fermo.Igif.vtaitAmbrofius.neplures hoc dicerent,
velut quidem eifet horror cruoris, fed maneret gra»
tia redemptionis,ideo in fimilitudin equidem accipis
facramentum,fed verx naturae virtutem gratiamtp
confequeris.Et vtprobemusChriftiimfaiubriusfu»
mi cum Sacramento quam fine Sacramento, quid in»
de proueniat, modis omnibus attentemus. Aut enim
eumviuumfumeremasaut mortuu. Sed fumi mor»
tuum eft impoffibile , cum fu immortalis. Chriftus

1 iiiij enini

J}8 D. ALGERI DE SA,

enimrerurgensexmormis.iamnon moritur.Deae
tero, quam vitam ab eo fperaremus, que mortuum
fumeremus^Non igitur per partes concifum ,vel eli»
xatum, vel aflatum ,vt illi putabant, poffumus eum fu
mere. Si aute vinum, aut in eo ftatu quofiiit antepaf
fionem,aut i n eo quo fuit poft reliirreftionem.Sed Ii
in eo ftatu quo fuit ante paflione.quis dcglutire pofi
fet hominem triginta annorum viuum&integrurn?
Quod fi etiamlieri poflet per eandem potetiam.qus
feipfum corpus integrum per integra matris virgi*
nalia traiecit.non ergo fides haberet meritu, cui tan*
ta euidentiar fuse ratio praeberet experimetum. Si au
tem in eo ftatu quo poft refurreftioneeft glorifica
tum ergo corpus litum quale in cceloeft.oftedesin»
tolerabilem claritatem fuam .oculis intuctium offer
ret,& non fuftineret humana fragilitas. V nde Augu
ftinus in libro ad OrofiiiGlarificata carne vti (5 Chri
ftusrefurrexit.fedinea clarificationedilcipulis appa
rere.quia non poflent oculis talem claritatem perlpi
cere.Si autem moreretur 8i relurgeret, quando tranf
figuratus eftin monte, difcipuli eum videre non po*
tuerur.quaco magis clarificata carne dni eu videre no
potuenit^ Si autem fua potetia claritativifum noftrii
contemperaret.nonfuoloco aut tempore incontem
piatione fuae gloriae remuneratione fuam nobis prg
ordinans, meritumauferret, quiaamplius laborare
non liberet, ficut 8C Petrus in tranifiguradone dixic
Bonum eft nobis hic eflc,f 3 ciamus hic nobis tria ta»
bernacula.Quod vt ait Leo,non erat improbum, fed
inordinatum.Vnde ipfe Ctiriftusfilios Zcbedxi pe*

tentes

CRAMEN. EVCHA. LI. II. ijg

tetes fibifedem a' dextris cius, vel a finiftris, prius mh
fit ad laborem quam ad requiem,dicens.calicem me^
um bibetis.quia vidit eis magis expedire, vt per meri
torum ordinem dignius 8C frufliiofius ad praemia g
uenirent.Quia igitur nec per fe Sacramentum, necg
le expediebat in lacrificio fuodare corpus fuum.iai
cramentumvnurnomnibuslegalibusfacrametisdw
gnius liiperordinauit.quo & nobis praediftas incoi
moditates horroris vel fplendoris corpus fuum ab»
(condendo auferret„& verita tefuicorporisvmbras
& figuras facrificiorum veterum complendo vtfus
perfluas repelleret, 8i eis ipfa fui facramenti figura,
quia plus quam figura prsecelleretXicet enim Augu
ftinus dicat quia Sacramenta in fignis diuerfa funt.in
tequar fignificaturp3ria,hoctamen fingulare Sacra»
mentum.dum figura corpus ChriAiefi,ficuc Ioha
nes, quia quod prardixit oftendit, propheta plus
quamprophetafuit.ita etiam hoc Sacramentumfi»
gura eft& plusquam figura, fignificando quidem
parconfignificantibus.iedfignificas 8C fignificatum
cxiftendo,pra;cellens tantum fignificantibus . Nec
folumpius dominus vmbras& figuras veteres yt
fuperfluas fupuenieten ouitate Severitate fui facrificij
difpulit,fed 8C multiplicitate Sacrificiorum veterum
fingularitatc fui facrifici} adbreuians,occupationem
exteriore nobis minuit .beneficiorum gratiam intus
inultiplicauit,vno vnico fuo iacrificioredeptionere»
miffione^ peccatorum facies.profedlufp fidei, catte»
rarum^ virtutumjad vitS atternam gduccs. Sciedum
enim gi ideo deus taro multa facrifilcia dedit in lege.

vtnui

140 D. ALGERI DE SA*

vt nullum eorum fufficiens efle oftenderet, quia car*
tera eflentfuperflua.fi vnumfufficerejpofTet.vt vnii
fuum fufficiens magis defideraretur,& interim in ea
is,&fimodicum fentirentfuffragium.in eorum taa
men multitudine maiori occuparetur exercitio, quo
deum difeerent colere, ab idolorum cultura retea
dere,8fcei tioritotfiguratuminflruerentur teftimo
nio,quo futuram veritatem non dubitarent iperare.
Egregium igitur &. iliper omnia excellens Sacramea
tum nobis prouidi t deus in facrificio fuo ,quo corpo
ris Sl fanguinis fui veritatem panis df vini qualitatia
bus tedlam abfcondit digna caufa,ne fcilicct infidelia
bus paceat, 8( eorum blafphemqs vilefeat, ne ye nos
iudicent inhumanos crudeIes,vtpote humani cot
poris comeflores, & fanguinis bibitores. Fidelibus
autem quibus parauit ad faiutem,in panis vim fpe
cie Si fapore fumendi feci t ap titudiaem,ne, vt fupq'i
us diftum eft.fi carnis &fanguinis humani colorem
videret,faporemquefentitet,humana pietas abhora
reret.fplendorem autem eius fi in tolerabili prata
ftringeretur.ftuporem mentis incurreret, fi glofioa
fo demulceretur, bonorum operum torpore hebsa
iceret.Sicut enim carnalem nobis occupationem aba
ftulit.extirpata multitudine facrificiorum veterum,
vt;mentem,fpirituab'bus expediret, ita in vfitatis quia
buflibetfacrificiifuicircunfubftantijs impedire’ no»
luit, quo fpiritualius Sf liberius nos fibi in fuo Sacra
mento vniret.Ne ergo infolitavifione mens turbaa
retur.coniuctamfuo Sacramento reliquid fpeciem,
vt ad interiora contempiandapurioremfideidirige

remut

CRAMEN. EVCHA. LI. II. 141

tcmus adem.Per acceptionem enim hniusSacrame
li Chrifro perfefte vniri & incorporari ciebemnj ,
inhacvitacoiifcrmitate innocentiae, quantum poi»
fumus, &poft hanc vitam fimili beatituciine quantit
digni fuerimus, nec decet ad exteriora diftendi , ad
niulripiiciad!fiipari,quosabomnibus,vtvnumcum
Chriftolint, oportet recolligi. Quod tamen ecclefia:
fuae deus voluit effe tam ff U(5iuofum,nonomnimo»
do voluit efleociofum, quia dum inmyfterio,quod
non eft apparet, quod eft'occultatur,fideilu(5la pro^
ponitur vt meritum augeatur, dum contra hoc quod
videtur,credens quod non videtur, de credita intus
veritate,deruperataexterius falfitate, duplicem afle»
quitur gratiam. Cactera enim Chrifti miracula cum
fint infidelibus inflgnum, vt conuertantur, hoc foltl
fidelibusdatur ad meritum,vt illo erudiantur. Inii»
lis quae deus in extrinfeca materia fecit,roboratur fi»
des, in hocaute folo quodexfeipfo facit, fides exer»
citatur, vt viflaSC inuidia felicius coronetur, viffa
inquam ne comprehendat, fed inuidf a ne diifidat,du
exteriores quide fenlits, obiedla panis 8C vini ipecie,
colore,odore 8C fapore,ipfumquod fuerat, menti»
endo panem & vinum quod non eft nituntur aftrue»
re,interior autem intelledhis,ipfum quodeft corpus
fcilicetChrifti contemplans, nec comprehendere fuf»
fidens,non tamen defiftit credere. Hanc credendi fe»
cultatem fandli attendentes &cauences,de hac Sacra
mentali confedfioneaftruenda diu multum!^ labo»
iauerunt,quia non' ibIum inuifibile fed etiam inufita
tum efTe viderunt^^ admirabile, Vt inuifibiiis facer.

dos

14 * D. ALGERI DE SA.
dos.vifibiles creaturas in fubiiantiani fux carnis in^
uifibiliterconuertac.Si quod terrenum eft.cocleftefa
ciat,vt qui pro nobis tanta in feoperal.de nobis mat
iora permittat.Qyi enim aquam pro nobis figura»
te oblatam ficut & vinum pro fe oblatum, in veritatZ
& vnita tem fui fanguinis mutat in fuo SC noftro Sa»
cr amento .quanto magis nos lecum faciet vnum in j»
ternitatisfuacprarmiof Sed & in tanti myfteri} fide,
intrinfeci di exteriorum feniuum luflam fubinnuens
aitAuguftinusinSermonedeverbis domini;Quid
videtis in altari panis 8i calix e, quod etiam oculi ve»
ifrirenunciant,quodautemfides poftulat inilruen»
da, panis eft corpus, calix eftfanguis. Sed poteft ani-
mo cuiufpiam cogitatio talis fuboriri; dorain’ lefus
Chriftus nouimiss vnde carnem acceperit, de virgi»
ne Mariafcilicet nutritus eft, crcuitjfepultuseft.refiir
rexit.ccrlumalcendir.illucleuauit corpus fuum.vn»
de venturus eft iudicare viuos 8l mortuos. Ibi e mo
do ledens ad dexteram patris.Quomodo ergo panis
corpus eius, vel quod habet calis, quomodo eft fan»
guis eius^Ifta ideo fratres dicuntur Sacramenta, quia
in eisaliud videtur,aliudintelligitUr.Quod videtur,
(pecie habet corporalem, quod mtelligitur frudum
habet fpiritualem.In quo videtur innui,quafi qu*ra
tur,cum Chriftusin humana forma rationabiliter fe
geflcrit,vel naturahumana.vel potentia diuina,8(:in
calo vltp ad diem iudicij corporaliter manfurusfit,
quis corpus Chrifti huc deduxerit, velpanem noftrti
illucleuaueric,vc tam fubito in corpus CHRISTI
mutari poffit- Quod quia ineffabile eft, quomodo

corpus

GRAMEN. EVCHA. LI. II. 145

corpus Chrifti hicfiat.SC ibi maneat, adintelligeiuia
IpiritualemSifidetaliacogitantes reuocat, qiiiactfi
fciri non poteft, credi poceft.quia quod %'idetur, non
materialecorpus panis eftjfed Ipecies corporalis, qd
aute intelligitur Chriftus eft,qtii omnia quarcunque
vult in cceIo 8 i in terra poteft. Sk!^ dum exteriorum
fenfuum teftimonio non acquiefeit, nec interiore im
quifitionecomprehendens.de veritate tamc non titu
bat,fitperdeigratiamvtintaIifuoagone fides no*
ftraexerceatur.exercendo augeatur, augendoperfici
atur.perfefta coronetur. V nde Auguftinus in fermo
ne fuper Iohanne.69.Fides qua eorum, qui deum v*
furi funt corda mundantur, quod non videt credit.
Nam fi vides, non efl fides ,Credeti colligitur meritii,
videti redditur praemium.Eat ergo dominus, eat ne
videatur , lateat vt credatur, creditus dcfideretur,defi>
deratus habeatur. Qiiiaergoin haeperigrinatione
roftra,expeditlatereChriftumvtcredatur&:c.bene
igitur Chriftus fubSacrameto dedit nobis feipfum,
V t per hoc nobis & fidei meritum,& gratise fuat au»
geat beneficium ,dum in terrena quadam ,&prorfus
ftolidapanis Sivini forma,maieftatem fapientip ver»
bi dei fubftantialiter comprehenfam,incomprehcn«

■ fib ile credere & venerari non erubefcimuSiquarqua»
titate Squalitate fua ita eius excellentiae videtur in»
digna, vt nullatenus etia exiftimari debeat, nifi quia
ipfe eftdeus.quiomniaquaecunqjvoluitfecitin cce»
loSin terra,nifiquia etiam caro eius ipfa eft cui data
cft omnis poteftasinccclo Sin cerra,vtpoteftate ta»
b fitia vnitate pfona; in ccclo Sin terra, quandocuep.

quo»

144 D. ALGERI DE SA*
quomodocuncpfibiplacuerit.pacfideipfum Sacra»
mentum quafi diiiinum quiddam adoramus, quali vi
imm quidda Si rationabile alloquimur Si rogamus;
Agnus dei qui tollis peccata mundi miferere nobis:
quia non quod videtur, fed quod vere eft, Chrifium
ibi efle credimus.

Curfides tantoperc'exigatur in hocSacrarsiento
corporis Chrifti.

Caput, irii.

Vatritur autem, quare fides tantopc-
reexigatur in hoc Sacramento, quia
videlicet falfafide mudus pertjt,quan
do Adam plus diabolo quam deo cre
dere pra:fumpfit,dum in ligno Icien»
tiae boni 8i mali vetito plus Iperauit
diuinitatem aflequi,qu£ ab hofte promittebatur ,qua
incurrere mortem quam deus minaba tur. Sicut ergo
diabolus non vmbramin ligno inobedientix,led
ipfum verum Si vifibilem fruftum exhibens promi»
fit id quod non videbatur, fciHcet,eritis ficut dij, fic SC
deus non vmbram, fed ipfum qui in ligno pependit
obedientiae,in fuo vilibili Sacramento exhibens, pro
mittit vitam aeternam quae:non videtur ,vt dum in ea
re plus ei modo creditur quam hofti,vt dignum eft,
fanet hac ver a fide illa perfida fides ,contra olim plus
diabolo quam fibiiniufte creditum eft. Sicut igitur
non inligno vetito, fic nec in Chrifti Sacramento de
bet vifus aut guftus.fed fidei vigere iudiciu,quia ficut
pomum vifu decorum Si fuaue ad comedendum,ci»
busvitalisyidebatur,S{ mortem intulit, fic econtra»

rioia

SACRA. EVCHA. LIB. il 145

fjoSacramentumcorporisS^rangutnlsChriftivid^
tur cibus mortalitatis noftra:, cum vere vita sterna
fo-Quapropterverityrei media vera fides videtur ne
ceflaria.Adac.vt crederet mortem eife in pomp,& ita
vitaretmobis.vt in SacramentoChrifti vitam creda*
mus, ita eam affequamur .V tritp enim ex ie contra
rium vifui eifciftum parit, illud dumvidetur cibus vo
luptatis vitx mortem inferens.-ifiud dum videtur
cibus mortalitatis.vitamxternam exhibens. Sicut
igitur a Petro poft trinam negationem trinaconfel*
fio repetita efi ,fic ab homine vt faluari pofiit, pro pei;
fidafidequaperiit,vera fides exigendaeft, quiatan»
tum Sacramenta nec fine fide poteft incelligiinec nos
etiam per illud fine fide faluari

Cur magis confecretur in pane 8l vinoSi aqua
corpus 8i fanguis Chrifti, quamin exteris corporJi
^eciebus. Caput. V.

’ jV xritur item quare in pane vino

'magis confecretur corpus Chrifti, q
in exteris corporum fpeciebus.cuni
iribo mortalitatis non videatur aptq

(vita immortalis defignari.Sed Icien*

dum quia Chriftusin hoc Sacrameu-
to non fe hoc modo fignificari voluit, quo (e habet cu,
patre pernatiiram,fed quo fe habet nobifeu pergra
uam,qiua non fcilicetquod fit patris lapientia .fedqd-
fit omnium hominum vita,vt ficfuamcharitate no»
bis magis erga fe accenderet. Vita veroxterna.cun*.
in corporum Ipecieb’ nulla perfeiflafimilitudineex».
primi potuerit, nuUatamen apeipri quam illa, qua;.

K aliqui»

144, Di algeri de SA»

^liquomodo vita eft.quiahutnana: vitat alendte St
^etinciidat congruit, (^iacnim temporalis cibus 8£
Ipocus nofter vita atiernaefle non poterant nec debe*
Lant.ncmineeoi um SC fpecie C hriftus ie figniiicari
voluit vitam atternam,& non folum ccnfueta cibi fi*
imilitudine congrueret infumendo, fed 8l eademci*
feifimilitudine nobii^pficeretin fperando.duicj^ficm
(ibus &potus funt ndftra vita temporalis, quam diu
«jeo placuerit, (ic & multo amplius ipfe panis cccleftis
fit vita *terna,qHibusipfe voluerit.Et quid mirum ft
(reator creaturae conferre pofiit vitam aeternam, cii.
ciiamcreaturacreatursE retinere potuerit xternali*
ter ean^Sicut enim lignum vit{ in paradiib pofitum
eit,quo aet.erna!i,ter ho incorpore viueret, ftc C hrift*
in eccleria lignum vitat feipium pofuit.vt in fe treden
tibus vii a aeterna eflet,quod non folii fuit ipfius Chri
fii myfterium.fed Si fidei nofrrae magnii firmamen*
tum ,qui3 fi hoc creatura: non viueiid' fuit naturale,
vt corpori Vitam cternaliter retinera, quanto magis
ver o igno vitae viucnos creatoriChrifio eft omnipo
tenuaie,vi corpori & animae gloriofius cQ^erat at*
lernaliter vitaiii^Vndeetiamqui cibo&' potu ita yU
uimus . VI alterutra carere nequeamus .vtrunquein
Sacramento ftio effe voluit, nefi alterutrum deeifet,
cjuafi iroperfefto vkae figno, ipfetion plena, fed im»
perfedfa vitafignari videretur . Dignum etiam fti*
it , yteifdem Ipeciebus quibus alitur Screatur ca*
%o Si fanguis in quolibet homine na; uraiiter, confe*
(letur etiam in dominico homine (pirituali ter , non
l^lum propter commodiorem apeitudinem facra*

men

SACRA EVCHA. Llca II,

Mtntalis pofectionis.fedS^vt adiuuetur fides alb
quaeuidentia fimilicudinis, quia fi panis in carnem,.
& vinum in fanguinemeuiuflibet traniTormatur na
turaliter,qaamomagisfideusvohierit,^in'carnemK
fanguinemfuumtraiferturomnipoKrttialiter^ Sed
&alijs fpedebus nonpotait aptius fignificariinno»
bis vnitasfuar incorporarionis.quaroeis qua: in cont
munibus cibis &potibusfamiliarius& verius folet
incorporarinobis. Item ipfius «cdefiaftici corpori*
vnitas ad inuicem aptius fignatur.quia ficutpanis ex
mulcisgranis, vinunrex multis acinis, fic ecclef^
exvarijsperioBiscoIligitur. Itemquia pads&vi»
num proprie ^.pprius cibus potus e,n^efiiarum
fed liominumjideo C H R I S T V S vtriu%vfus
cft myfterio.vt finguliurisSi propria hominum cre*
deretur refetfiioxui etiam poft modumper ApoAo*
]os aquam admifceri voluit, qui communis potus eft
beAiarum 8C hominum, vt ad vnitatem tanti myfie«
ri) pertinere fignaret.non folumiufiorum.led &pec
catorum, fi poenitere vellent, confortium.vt quod fu>^
um eraMpfe per fe in exordio Sacramenti priusexe*
queretur,& nos quod no Ari erat myAerij poAmo*
dum adderemus.Item autem cibus mortalitaiis vide
ri voluit exterius in Sacraincnto,cum intrinfecus ve»
yevitateternafu.noArocontemperauitmyAerio.vt
quia eodem fuo Sacramento interius renouamur ad
vitam,nec tamen exterius immutamur ad immortali
latis gloriam, ita in fuo Sacrameto nthi>exferius im
nutare!, ficutSCinnobu nihilexterius innouaref.cla
k it tanca

14 * D. ALGERI DE SA*
tamen interiusidem hbcinnobis inueniremus,qiiod
deiplbaederemus, quiavitamdevita reciperimus.
Quia igitiu' nos necdum apparemus quod iumus^
ideo Ghriftus noluit apparere quodeft.vtfit defide»
rabi!ior,qui tunc qitidem apparebit quod eil, quan»
do nos apparebimus quod fumus, vtfic gloriofipr.
VndelohannesinepiftQlaiua.Fiiijdeifumus.nondii
apparefquid erimus. Cumautem apparuerit Chri»
ftus vita noftra, tunc & nos cum ipfo apparebimus
in gloria, Sicut ergo in Emaus peregrinis a fide, pe»
regrinus apparuit in Ipecie.fic nobis peregrinis in
mundi exilio, peregrina Sfextraneafibifpecie appa«
ret in Sacramento.vt quia quodde nobis exterius ap
paret mortale eft, mortalitatis cibusiple exterius vi»
deatur,cum tamen per ip(Um> qui immortaUtatis eft
alimonia,intus vere dCinuilibiliter mors aeterna fa*
netur.

Cur fumpto corpore Chriftinonftatim etiam
in carne viuamus aeternaliter, cum ipfum Iit vita a;»
ternai^ Caput. VI.

Vxritur etiam quandoquidem tan»
tum Sacramentum vita cit,cum Chri
ftus dicat.qui manducat meam carne
8i bibit meum fanguinem,habebitvi
tam aeternam, quare no ftatim etia m
in corpore per vim tanti Sacramenti
viuimus aeternaliter, cum iple non in futuro dixerit,
habebit vitam aeterna,fed habet prarfentialiter. Sed
fdendumquiaficut Adaediftum eft, quacuntpdieve

SACRA. fiVCHA tlB. It. 144

tfttim comederis, morte morieris, 6^ tamen eadetii
die no in,corporeied in anima mortuus eft.fic Chri
flusdicit:quimanducatcarnemmeam,habetvitatrt
xternam,nonquodin corpore iiadm ie ternaliter vi
uat,ied vt animam qux prhisin Adam mortua fuitg
corpUs.pervnitatem tanti Sacramenti refufcitatairi
aftruat.vtfcilicet reflo ordine, ipfaqu* peccando 5
deo vita aeterna, cft diuifa prius fuit mortua, per c6«
inunionem tanti Sacramenn, iterum coniun^a deO
& vnita credatur,& fit rediuiua. Quia enim peccido
Adama deodiuifuseft, ideo deus poftmoduin mo!f
tecorporaii,diuiduumeumfecit dfcipfo, vtfn cor*
poris animae diuifione cognofceret, quia ipfa eiiis
anima deoqai vera vita eft.non adhacfiflet.Quiaig^
tur mors exterior, morus intriniec* tam erat figuf a
quam p(rna,ideo'^ hinc terrendo, hinc monendo e*
rat quadam ipfiusCUlp; medicina, fi deus prius abftu
lififet poenam medicinalem, quamculpam mortiferi
incurabiles no redderet,quia ablata poena, magis c5
deleflaremur cu]pae,Sf ita culpa vigente Sfobilante,
nullus diuin* relinqueretur locus gratiar.Gum igi»
turculpamorsfitanimae, interim punienda erat per-
temporalis mortis molefiiam, & fic fananda per gra.
tiam.vt interim in regno mortis amaritudo paffiortS.
&IaborumpeccataexcoqUenspurgaret> Sfita gra*
tiacoeleUis virtutum germina, quo liberiuseo vberi
usinferens, nos vita: aetern!Ererormaret.Propterpec
catorum igitur exeoflionemfiC purgadonem non
erat interim mors temporalis auferenda,fed ^terna,
Ile aut immundi aut impuri tequiem obdneremus il*

K ii] liddf

D. ALd&RI DE SA-

licitamautinibelles aut immeriti .iuftitm; recif^
remus mercedem nobis indebitam . Npn eniift
cflet ditiina: diicretionis arquitati condignum , vt
vel Ibciata fibi peruerforum immunditia, luam fiu
fcaret puritatem , vel immerimrtim ignauiam re»
murerans, nullomagismerito homini quam lapidi
tantarfiiar gloriae jiargiretur dignitatem Ne itaque
peccati obilinatioe incurabiles iteremus, magna fua
gratia mortem non abftuli t temporalem ,n€ in »ter»
num morer emur-,vi tam « ternam diliuli t.vt maiori
etiammerito,maiorilpfri!ifturecipertm«s,quiapro
certo nifi ita eifcc, adfidem Chrifti omnes conuola»
reilt, tantummodo propter prarfentis vitae ar ternita
tem,&itadum tanfiefauritatis tempore non exer*
centur ad bonum, futuraeglorite Clviiiianis amit*
terent lucrum. Vnde etiam deus Adp miferkorditef
probibuit lignum vitar dicens:Videte ne forte fumat
oe l^ovitsc.quiafi illequi in anima perierat perii
gnuminobedientiw,viueretedamin carne xternali»
ter per conceffum lignum vit* ,ex toto periifet, diirt
carnearternaliter viuens,&in anima peccando setef
t]aIitermoriens,incurabiliseitet,vtdaemones,veleti
am poft hanc vita cum carne vi^futi seternali ter ma»
Iihemines;Mali etiam in corpore vitam aeterna ha«
bebunt, quam tamen magis mortem dixerim, quia
deo qui vere vita eft, non placebunt,^ ideo fine di»
uina gratia mifera erit aeternitas, quia aeterna tnif»
ria.

Cur temporalibus meritisaeternaretributio fiab
Caput. VII.

SA€RA. EVCHA. LIR fr. r4S
Vscritur iterum, quare «terhitas fe»
licitatisvel pccnaeretribuanirtempo
ratibusmeritis.reatus vel iuftiti^ Ad
quod rcfpondendifm rii,«^iadeuS
non temporalem actionem, led per*
petuam boni velinali reimunCTat vel
daihfiat voluntatem, quar fi in atternum, viueret,iti
'irternuihinruopropofitopermanerct, ideo^ iulte
xterriitatetn retributionis arternitati voluntatis ap*
pendit. V nde etiam cum, vt ait ApoftOlus. parfioneS
Huius temporis non fint condrgnar adituram glo»
tiam,quae reuelabitur in nobis,quia fi ab initio mu«
'di vfque ad finem .non modo -quis pro deo laboras
¥et,fed& paierctur, non tamen efTe condignum, vi
'hoc temporali commertioarternitatem mercaretur,
ne tamen malis diutiuslkeret peccare ad maioretn
fui pcEnam.ne etiam bonos in mundi exilio taederet
viuere,fi nimia fieret eis dilatio ad gloriam, breuia*
ftit deus humana: vitsc dies prOpter ele(flos,ne praui)
tum afflictione, vel nimio fuo labore deficerent. Sed
■& ne minutio temporalis laboris aliquid teterni pra:
tnij videretur difpendium, ipfius prarcurforis fui vi*
tam quo nemo maior ipfo tefte furrexi t. triginta du»
'Orum 8C femis annorum efle voluit, fui etiam ipfius,
■qui fuper omnes eft. eodem num ro confummauit,
Vt quia deus non curat ex quanto tcpore,fed ex quati
tb corde fibi feruiatur.perfeftioncm meriti non tein
Ipori afcriberet,fed virtuti.Ecce em in tantillo tepore
^Icnl obedientia patri feruauit,qd nullus ab origine
tniidi facere potuk.Etqs diuti^eo vixif!et,fitepis diil
k iu} turh»^

D. ALGERI DE SA.

ttirnitatem,& non virtutem meritorum perfeftibtS
fUfficere vidi^fet^ Sed Si quomod o Iohanne nemo
unaior furrexifiet.cum Abrahamifaac & lacob &
tefos qua plures in obfequijs diuinis diutius laboraf*
femonftrctur;Sed euidens eft pro certo ,quia edi pia
rts eo laborauerunt diutius.nemo frequentius & pa
rius,quitcmporeiuuemutisfusc inuentus eft intett»
tatione fidelis &fortis,quo caro fpiritui roagis^^ft re
bellis, in tantum, vt etiam Herodem incrtpafe norf
metueret in carcere,quia fratri fuo vxorem fuamprj
fumpniTet tollere.

Cur panis in carnem ,& vinum in fanguinem per
(econfecrentur. Caput. VIII.

Vatiitur quo®quare panis incar»
nem,vinD in fanguinemper fr cd
lecrem ,&illud per fe caro, Siillud
p fe fanguis dicaf ,cu in carne totus
Chfs,&in fanguie tot^Chrs^ftinti
credat,nec tnduoChfijfj in vtro
vn’ fol’Chrs. Ad qd refjsondef,
quia i It e mos inokuit in ecclefiaab ipfo Chrifto, qUi
corpus fiium 8l fanguinem confecrauit,6^ dedit non
ad diuifionem fubftantia; fuar,vt ilii duos Chriftos ac
ciperent,cuminvtro (5 vnum Chrifium acceperint,
fed ad diferetionem figura:, vt panis cum dentibus te
ritur, carnem Chrifii in palTione attritam, Sf dum vi
num in ora fidelium funditur , fanguinem de latere
Chrifti fufum fignai^t.Sed nec ideo corp” SC fanguis
per fe dicitur ,quafi corpus exanime, 51 fanguis effit*
fusSldiuirusdcoipore aedi debeat, cum verunque

CtlAMEN.feVCHA. tI.il. tfi

•fUiisfit ChriiP.inimOf talis.indiuifus, ftd in mchio
fiam paffionis eius ita dicitur, quia in ipfo Sacramen
to mortem Chrifti aitnuciaredebemus. Vndeetiam
aqua iii Sacramento admiicetur, non ibium vt capiti
fiio Chrifto, populum ecclefiafticum vniri fignificec.
fed etiam vt aquam qu* delatereChrifti cum fengul
ne fluxit .repraeientet. Dicuntur autc duo diuerfa Sa«
(ramenta panis 8^ vinum, t^antum ad diuerfas fuat
ipecies,cUm tamenfint vnum,quantuadvnamean*
dem fuam fignificationem. V nde Auguflinus facrifi»
(itim eccieliae dicicduobus confici, duobusip confla*
'fe,vno fcilicctSacrameto, quiapanis Si vinum idem
flgniiTcant.Sf vna re Sacramenti, quia corpus& fan*
giiis vnus eflChriftus.Alioquin no duobus, f^ qua*
tuor conflaret ecclefi:eracriflcium,eflent^ flcutduo
Sacramenta panis Si vinum,lic duc diftretc res, Sa*
(ramenti, corpus Si fanguis,quod efl impoifibile, cii
Chriflicorpus non iit exangue Si mortuum.Ideo e*
tiam corpus Si fanguis diuilim in Sacramento viden
tur,y t quia Chriflus pro nobis mortuus eft,nos qui
(orpore Si anima perieramus, corpus per corpus,S£
anima per animam redimens,corpus Si animam fii*
am pro noflra redefnptione in morte diuifa fuifle fi
> gnctur,du corpus eius in fepulchro iacuit,anima ve*
ro ad liberandas fandiorum animas ad inferna de*
fcendit.Cu igitur in tali mylterio corpus per corpus»
anima autem Chrifli fignificada eflet peraiiquam vi*
fibilemfpeciem, nihil inuentii efl in creaturis, per qd
vicinius & aptius reprefentaretur, quam per ftngui
non, qui e redcsjaiuinie. In quo etiam vcfignetur ani

K iiiq tna>

VHafiiii'

D. ALCERI Dfi SK*

inasnoftras&coTpora,aniin9r Chrifti SfcorporiV*
niri<^ Tonforinan debere, (imul corpus & rangtuli
futhitur a fKieMb’',vtfunipto corpore 8( anima ChrI:
fii,totoChrifio totus hofflo.inanimafi^coi^ore c$
liiuificettir.duin ipfa caro Chrifti, vt didhim eft,hore,
exanguis & mornia,(cd viua dC viuificatrix creditur.
V nde vt ait Ai^uftin’ nec caro line faiigu- ne, nec fan
guisfine carne iurecommunicacurJtrGelaflus Ma*.
ioricp Silohanni Epifcopis.Compcrimusquodq?
dam fuitipta tantuiricorporisfacri portiom.dcali*
ce facri cruoris abftineant ,qui procul dubioaut intet
gra Sacramenta accipiant,autab integris arceantur»
quia diuiiio vniuseiufdem^ myfteri}, fine grandi ^
crilegio non poieft prouenire.

CurcorpusChrifti magis confecretur in pane cl*
dido.quam nigro,velcuiurcu<^ coloris, cumfanguiS
conieCreturincuiufcun^colorisvino.

Caput viiit.

Vafritur autem quare in canciidOf^*
ne confecretur magis corpusChrifti»
quam in nigro, cumfanguis cofecri
cur in vino albo vel rubeo .vel cuiufi
cunc^colot is.Pane quidem cuiufcun*
9 annontefiue coloris perhibetur Hi
ri corpus Chrifti, (i neceffitas fuerit, ftd decet reue»
raeum candidiifimum efteSC mundiftimumll faeuh
tas non defuerit, qui traniTerri debetin IpIendidM»
mu corp* imaculaci agni.Sicuterh mucor d^VeiuftaS
in tali facrametcjpliibet ne irroget fumetib^faftidiu»
ficin eo nihil debet ee ^dfumedi minuat (UficUriunt

CU

tRAMEN. EVCfiA. tt. It.

Cur magis confecrcturcorpus Chrifti in pane a*
ftyitio.quam fermentato. Caput X.

Tem quarrirw, quare inasvinopanc
confeffeturChriflicaro «lagis ,quans
in fermetato ,vel fecato, cum fanguis
conferretur in vino (eu defccaco & pn
ro ,feu cum fece, vt mufeode racemis
ftatim expreffo. Quare igiair fexve!
fermentum in pane refutatur, cum recipiatur in vi«
110 ,q«o idem Saaamencum coffeiturf V t ergofupra
ditfeumed: panis vinum vnum Sacramentum eft,
quia in vtro($ vnus C-hriiius eft. V tr um ergo ex aiy*
mo an ex fer men taro pane corpus Chrifti confici de*
tear inter Latinos 8 C Grjcosmagna concertatio tA.
in tantum vt iHi iftos Azymi tas.ifti illos Fermentari
t>s quafi cuiuli ibet tiacrefis notent vocabulo . cum ta*
tnea in multis boniscatholicis videtur.nonfiteonrrjl
iidcmClirifiianam.feu azymum feu fermentatum (a
«•iffcetUr.cum quia vtrun^panis efi,&ficut vtrun^
Vitamrranfitoriam (ic corpus Chrifti dat aeternanij
tiimquia etiam quamuis Chriftus de azymo pane
corpus fuum fecerit.forfitan non quia resqu* fieba:
hoc exigebat fed quia cocna in qua hoc fanu eft, pa*
nem alium nonexhibebat panem tame fermentat»
non proliibuit.Quamuis enim in veteri lege prarce»
ptum c azymum paneinpalcha comedi,vtpereumfi
guraretur Ghriftusfyncerus&mundusfore,& nos
etiam qui manducaturi eram iis corpus eius, fimilitet
moneremur purgari ab omni fermeto malitiae &ne
gci{.figura tn tali in pane illo noindigemus^de q c»

iicm

D. ALGERI DE S A.

ntni Chrifti conficimuSjquia qui de figura veteri ad
veritatem tranfiuimus,a2yma& puram carne Cliri»
ftiinquocuntppaneconfecrato fumimus. Afttuunc
etiam quiaficut ad inuocatioem diuini nominis, quse
in nullo Sacramento adnuUari aeditur, fed Ibla peir
dei gratiam omnia in omnibus operatur, no obfunt
vel profimtlacerdotum merita, quo min" vel magis
fiant ecclefiaftica Sacramenta.fic nec color, nec (pecies
aliqua panis & vini obeft vel prodeft, quo minus vel
magis corpus Cbrifii fiat, dum tantummodo fit pa«
nis 8C vinum, quorum fubftantia, vt Chriftus prarce»
pit,in fubftantiam corporis Chrifti & fanguinis tra
featDicunt tamen Graeci Latinos iniufte azyma iiU»
lnolare,cum azyma veteris teftamenti fit,5i Chtiflus
omni vetuftate ablata, vtpote praefente veritate falui
tihuman? fuperflua,nonin azymo.fedfermctono»
tium teftamentuminfiituerit.Contendunt enim quia
nouum teftamentum non perfefte inftituiflet, niii o»
mnino vetus tam in azymis,quam in caeteris fuis ri»
libus deftituifiet.Deteftantur autem Latinorum ia»
crificia,quia in eis ipfosiudaizare reputant, immola»
do azyma.Dicunt contra Latini ,Chriftum in azymo
pane nouum teftamentum inftitniire,quiacum.i4.1u
na ad veiperum vetus teftamentum cotnpleuerit, 8C I

nouum inftituerit, fermentatu in cunftis finibus lif a
el inuenirinon licuit,qua propter quia cccna ipfa in
qua hoc feAumeft panem tantummodo azymu ex»
hibebat, azymo pane nouum teftamentum inftitUit.
Quod 11 Chriftus noniudaizando fecit, quis non eu
imitado iudaizare dixerit^Sed opponut Grxci,Chri

ftum

GRAMEN. EVCHA. LI. H.

fhjm fermentatum panem itiirabiliterfibi exhibuiffe,
ficut de quint^ panibus legitur quincpmiUia hominul
pauifle.EcontraLatini;QuiahocmiracuIumeumfe»
cifle non legitur, licetpotuerit, quod tame fecerit nui
Ia autorita te firmaiur,pratfertim qui eotenus ita lege
feruauerat. vt ex eaneciotavnumlbluere voluerit.
Quia enim natus ex muliere, faflus fub lege, debitor
legis exuterat,fi eotenus legem foluilfet, legem tranf
grediendo peccator fieret.caula^ noftra: ialuds pe»
riret.Nifi enim omnino innocens 8i mundus pro no
bis immundis & iniuftis occumberet, non aliens.fed
fua: culpae debitu moriendo folueret, S ( fic Adx pec»
cato non deleto .regnum mortis atternar non ceflaret.
Cum enim de obferuantia azymorum lex dicat, qui*
cunque fermentatum comederit, peribit anima illa de
Ifrael.iultam occifioisluxcaufam ludariinueniifent,
fi eum vt legis tranfgreflorem puniret. Qui enim ad*
uerfus eum tot falfos teiies fubornauerunt, prodito*
re ipfo quicocnat interfuit deferenre.tamiuftamcau»
lam non reticuiffet. Opponunt Graeci, quia etli ante
pailionem legis debitor fiut.poftrefurretflioaem le»
gi nihil debuit.quia vt ait Apo ftolus;Chriftus refur»
gensexmortuis.iamno moritur, mors illi vitra no
dominabitur ,quod enim viuit,viuit deo. Quoniam
igitur poft refurretflione non legi fed deo viuit, ideo
ipfe niliam legi debens, baptifmiim nouae gratiar.qd
ante non fecerat.in remillionem peccatorum.non Iu*
dacis tantii ,fed omnibus gentibus praedicari prae»
ftari inftituit. Vnde etiam aftruunt.quiaetiaftChri»
fius panem azymum confecrauerit, non tamen imfc

tand’ fr

D> ALGERI DE SA^

«andumfitmipfontcCcutcircuncilionem cum ba*
pcilinace, nec celebrationem veteris pafchae cum no*
«jovfurpamus.quamnisipfe vt mediator noui tefta»
■nenti ac veteris, illud complendo, iftud inftitueiido,
peragere Iit dignatus, quia antepaflionem quidem,
aliqua noui tefiamenti ac] veteris pro iiia dignitate
rite perfecit, fed poft refurredlionem offii legalis ve»
■uftatis vmbratica fuperfluitate refnota,folins gratig
veritatem omnibus inftituit.Dicnnt econtra Latini,
quia reuera hoc falubricer imitandum eft in ipfovqd
ccclelise lute faciendum tradidit,exeplo, teftimonio,
praecepto. Cum enim dixiffet panis quem ego dede»
ro,c3ro mea eii pro mundi vita,azymum panem be
nedixit,fregit & dedit, dicens; Hoc eft corpus meum
quod pro vobis tr3detur,&C addidit;hoc racite io me
am commemorationem. Cum ergo teftatiisftt azy*
mura panem corpus fuum fa;flum,Sfnneexc^tione
praeceperit, hoc in fui memoriam fadendu efte, quis
atteflantedeo no credat azymumpanecorpusChr»
iti fieri^quisad hoc ide faciendum non obediatprae»
cipi enti ,fub exemplo idem faciendif ,Si mortiferum
fciifec Chriftus fidelibus fuis fore de azymo corpus
fuum conftcere,ricut cetera peccata ne hoc faceremus
jnterdixiflet,vel fai tem facere nonpr^cepiftet.Nunc
autem cum dixa'it hoc facite,6^ azYmum non exce»
perit, qit is audet excipere quod ipfe non excepit, aut
quis audet prohibere, quodipfein Sacrameto fuo no
prohibuit^Sedipfe faciens,nos hoc ipfum facere pr{
cepic.Cum dicit, hoc facite, couenkmer fubauditur,
quod ego, quis arque competenter fubaudire aude»

at,f€d

CRAMEN . EVCHA. tt R m

» 1 , ftdnondc hocvndeegof Item fi mutaRdumeft
fermentato azymum, mutetur etiam quolibet abo y
quore vinura.Si enim vinum tecipitur.e ue azymum
refuteiur.cum ficut ex azymo, fic ex vino C H R I»
£ T V 5 vetu5parcha finierit, S^nouum inchoaue*
rit.8^ vtrunque nobis in Sacramento fuo aeque cele*
brandum tradiderit, ludari autem aeque vtantur iit
fuis ceremonijsvinaficMt& azymo^HocvtitpChri»
fius faciens, non fedt tantummodo vtprarceptum de
azymis in pafcha reruaret.ied etiam vt fermentarios»
quos pramidebat, reprobans,azymi tas approbaret,
?ut certe fietiam fermentarij approbarentur, ipie a»
aymita,azymita$ praeponeret Si enim diuina Sacras
menta per eas elementorum fpecies, quae digniore*
func,celebrare debemus,quem panem digniorem ex
iiiimabimus,quam eum quem 8^ vetus lex ad lignis
iicandam,8££u.angelium elegit adexhibendam dos
minici corporis veritatem.In lege azymus panis afs
flitfiionis dicitur, vt per hoc etiam nps, qui memoris
am paiTionis CHRISTI in Sacramento recolis
inus,animas noftras affligere doceamur.In gratiae*
tiam(vt ait ApoftoIus)non ferroentpyeteri.ied in a*
zymis fynceritatis 81 veritatis epulari monemur, vt
per azymum fynceri & puri efle debere fignemur.
Quid igitur adconfkiendum Chrifti Sacramentum
dignius quam ili ud,quod 8{ veritate 8C figura, falus
tem omnimodis operature’ Nec tamefiguris vtentes
iudaizare putandi rumus,quia licet in bocidem&cia
mus quod ludaei, non tame eadem caula facimus qua
ipli, quia non facimus vt ludaifnmm rcriKmus,& di

169 D. ALGERI DE SA»

ipH fuis figuris futura tantum portendant, non Cht»
ftum per azymi figuram qualerncun^futurumfigm'
ficamus.led potius quod fine fermento, ideSdnfeffi*
one peccati niit ille cuius corpus immolatur, repne»
fentamus,& notipfbs fecundum Apofiolum, vt epu^
lemur non in fermento malicix 8C nequitix,red in a<
xymis fynceritatis SC veritatis admonemus^ Cum er
go nos Chriftum non talem futurum vtiudxi, qui^
gurant futura 8i expellat, fed fuifle purum, vt Chri>
ftiani fignificemus &nos tales fieri qualis ipfe eft ,ma .
neamus in azymo,ffuftra nos reprehendunt Grxci,
nifi forte velint, vt quia vetera tranfierunt, in quibus
futurorum vmbrx neceflarix erant,nullis figuris v*
fantur Chriiiiani:Vbi cif quod ait Apoflolus:Conle
pulti fiimus cum Chrifto perbaptifinumin morte,
fi bapuHnus non eft nobis %ura mortis Chrifii S^fe
pultur(':'Sed forte non eifdem nos vti volunt figuris,
quibus ilii vtuntur infuis ceremQntjs,red fi eifde ve*
tatur azymum quia eo vtuntur ludxi in ritibus fuis,
ita etiam eorum vetetur fermentatum, quiaetiam eo
vtuntur ludxi in facriiicif s fuis. V nde in Leuitico: Of
ferretpanesfermentatos cum Iioftia gratiarum, qu{
offertur pro pacificis.Ite in eodemJnPentecofteof*
feretis panes primi tiarum de duab us decimis fimilx
fermentata; .Quia ergo nulla ra tio cogit vt azymum
a Chrifti facriiido repellatur.dignum eft, vt quod
Cliriftusinfiituit,omnis autem ecclefiaprxter Grx*
cam a primordio fui ex traditione principum ec<
tlefix,Petrifdlicet6C Pauli, celebrauit, indefinenter
conferuit, donec Chriilus ad iudicium veniat, ficui

ipfe

CRAMEN EVCHA. LI. H. i6i
ipfe infticuit.Si enim quia Apoflolus ait, vetera tram
fierunt,ecce omnia ftfta funt nona, credantur tran»
(i/Te omnia, Sfperijfle veteris teftamen ti inftituta,vbi
cft diledlio dei SC proximi, vbi fiint prscepta decalo
gi.vbi eii ordo Leuitarum 8i iacerdotura, dedicatio
aitaris 8i tempbYHxc omnia ab illis ad nos non deii
ciendo iedproliciendotranfierunt,Encarnia,parcha,
penthecofte.quadragefimam, quia in veteri lege
infiituta lunt,celebrare non defiftimus. Pon»
tiiices, facerdotes, leuitas, reliquosip
cccleQafticos ordines.adexem
pium veterum inftitui*
mus.&c^tera y*
plura in huc
modum.

FINIS LIBRI SECVNDL

V

j6»D. algeri de sacra»

mentis corporis 8C fanguinis Chriftt

LIBER TERTIVS.

Quod ranfb' quibufdam fuis autoritatibus vides .
tur adruere, harrecicorumfacratnenu effe irrita, 8C
noxia.

Caput, .1 •

E PECCATORIBVS
miniftris.fed tamen ecclefiafiic
cis, quod vera Se rata Sacrame
ta celebrent aftruximus,nunc
de extra eccleliam peccatori*
bus, haereticis icilicet 8C (chii*
maticis,quamuis non rata, fi fat
temvera funt qux celebrant,
videamuS,raaxime quia ianfli aliquibus in lods eafa
cramentaefie negant, potius ea facrilegia vocant.

Et quia de corpore SCfanguine domini, quod prx»
fentis c negocij, maior eft dubitatio de ip(o,ipro au<
xiliance,fed Si de ca:teris,pra:fens fiat dilp utatio. Po
fitis ergo autoritatibus, quibus fantdi haereticorum
Sacramenta deteftantur tanquam irrita, Si quantum *

ad ipfos noxia ,fubiungamus autoritatesSira tiones,
quibus adruantur ,quatum ad deum, vera Si fanfla.

JtMgufl. Augudinus; Extra catholicam ecclefiam veri fa»
crifici) locus non ed.Pelagius papa Viatori & Pan*
cratio inter eae ter a. A fchifmaticorumSaoificijs, po*

tiuS

SACRA EVCkA. LIB. Ut i6l

tJiis autem ftcrilegijs.abftinerf-debetis. Item idem
ad eoidem.Noneft corpus C H R IjS T I quod
ichirmaticusconHcic. ItemAuguftinusin £nclu'r:«
dio;Sed qur ad Chriftum pertinent cogitentur, no»
minerenus inuentiur Chriftus apud quoflibet hxre»
ticos,reautemipfanoneftapudeos. Item Cypria» «rprian.u;
nus;Conftae oleum vnde baptizan vnguntur fanifli»
ficarc 8 ( euchariiiiam apud illos fiferi non polte, vbi
^ nulla cft,8£ fides falla.vbi omnia per mcdacium
geruntur. Item Ambrofius in libro de initiandis ru» Ambrsf?.
dibus.Non fanat bapdlmus perfidorum, non mun»
dat, fed polluit, quiain harum diluuio aquarum ad
deum non approximabunt.Ite Hieronymus in Ag»
garo propheta.Ome quod fecerint hatretici, vel quod
mihi obtulerint, vel vota vel cactera, contaminata e»
runt inconlpetfiu meo. Quamuisenim fanfla videa»
tur l^iequae offeruntur, tamen quia traftata funt
ab illo qui pollutus eft, polluentur omnia.Item Gre
gorius in diaiogo.Superueniente pafchalis feftiuita'
tis dic ad Ermgildum perfidus paterArianum epileo
pum mifit, vc ex eius manu facrilega; coniecrationis
communionem percepera,atcp per hoc ad patris gra
tiam redire mereretur. Sed vir deo dile<flus, eius a le /

perfidiam dignisincrepationibusrepulit.ltem idem;

Cur non perpenditur quia beneditflio ilii in^ makdi»
ftionemconuertitur.qui ad hoc vt fiat hsreticus pro
mouetur. Item:Sacerdotium illic fufiincre non arbi»
tror. Ite Cyprianus; Ad hjc omnia accedi t etiam i llud
nulum,vc andftes diaboli audeat euchariftii facere,

L ii cum nec

j 64 d, algeri de sa.

cunee fanftificariillic oblatio poflit vbi ipiritusfan»
dius non eil.Et paulo poft;Faira altaria Si illicica fa*
cerdotia,5dfacri!egafacrificia,& omnia adulterata
fingentes, inter ethnicosSd publicanos computentur
omnes.qudsconftat acharitateatep vnitate ecclefise
catholicae receflifle.Ergo omnia qua: faciunt hxreti
ci, carnalia funt, inania 8C falfa.Non ftatim fufeipien»
da Sl alfumenda funt.qux iadlantur inChrifti nomi
nc.fed qux geruntur inChrifti veritate. Quomodo
enim perficere qux agunt, 8i impetrare aliquid a deo
poliunt , qui contra deum quod eis non licet mol^
unturt' Item Gregorius in moralibusiHaereticoriim
facrificia deo accepta efle nequeunt, nifi pro eis vni*
uerfalisecclelix manibus offeruntur. Item idem: In
vna nancp domo agnus comeditur, quia in vna catho
licaeccleHa redemptoris immolatur. His omnibus
autoritatibus videntur fantftiaftruere, extra ecclefS
abhxreticisvel fchifmatibus corpus Chrifti confici
non pofle, cum nec Chriftus nec fpirituflantflus, per
quem omnia fandlificancur,fitapud cos,5C ideo offe
rant (acrificia lacrilega , inania Si fal 'a. Ad hoc etiam
accedit, quod cetera Sacramenta forma fvtnt tantum
& figura fuorum effedluuinoipfa veritas, pofluntlp
apud hxreticos vera quidem dici quantum ad for>
mam .SCinania &falfa quantum ad eftedius gratiam,
quam apud eos non conferuntSedSacramentu cor*
poris Chrifti cum nullatenus fitfinecorpore Chrft
fti.fi verum eft apud haereticos, nullatenus eli inane
^falfum apud eos, quia vbicunqpeft Sacramentum
§i corpus Chrifti, ibi 8i Chriftus, qui non eft inanis

\tu> • D. ALGERI DE SA«
'meni3num;Sacrificia, inquiunt, impiorum cxecrado
cA domino. Etenim inique offerunt illa.Et poft pau>
ca:Sacrificia ergo impiorum cilTpfis oberunt, qui of»
ferunt impie. Nam vnum ide^ facrificium propter
nomen domini quod inuocatur, &iemper fanftum
eif.Sf tale vnicuique fit, quali corde ad accipiendum
accefleritltemidemin homilia fuper lohanncmo*
^hlagefimo:Vnde ifta tanta virtus eft aqug,vt corpui
tangat, Alcor abluat, nifi faciente verbot'Non quia di
citur,led quia creditur. Ite adDonatiftas;Si<iens a»
deft Sacramentis 8C verbis fuis, per quoflibet admi«
niftrentur ,5^ Sacramenta dei vbim re^a funt,8f ma<

Ii homines quibus nihil prorunt,vDi <5 peruerll fun^
id eit, intus Sd foris,Item;Ergo non foris,fed nec in»

IUS quifquam qui ex parte diaboli cft,poteft in fe vd
in quoquam macalare Sacramentum quod Chrifti
eft. Quomodo enim poifet maculare malus quod no
poteitconfecrare,velmeliorarebonusquod folusef
ficit Chriflus & nullus aliusfSi enimalius efficeret, ii
ad Chriifum non attincret.Sed quod bonii fine fum»
mo bono effe poffetc' Quamuis ergo omnia SacramZ
ta Chrifti dicantur & ecclefiae.non tamen itain eis ec
clefiaChrifto,quaf!par,conferatur, fedvt particeps
Chrifti gratia; aftruaf ,vt &folius Chrifti fint,qu3n» <
tum ad poteftatem qua fiun t:&: ecclefisc, quantum ad
f vtilitatem quam conferunt.& in eis, & ille fuam exhi
beat gratiam,Sf illa fuam fuppleat indigentiam. Sci*
ens eiiim lefus vel peccata hominu impedire, vel me»
rita non fufficere ad vitam.facramentorum fuorura
adhib uit gratiam, vt ecdefia quo minus habet in me*

sacRa. evgha. lib. iir. 167

irltis.diuiniscredcnsfiippleriSacrainentis.quatitoin
fua imperfectione eifet humilior, tanto in fuperabu*
dantia beneficiorum eius fieret perfeClior. (^od er»
go fuis Chrifti gratia referuaui t priuilegiis , nihil de
berevoIaitminiftrorummeritisveloificijs.fcdqHod
fuum ea,ita fecit^ibi libere liberum, vt nec eorum di
gnitatefitmelius, nec indignitate deterius, vt vel bo*
ni diuino operi fiiperaddidilTe videantur, tanqua dea
meliores, vcl mali minuere, tanquara contra deu for#
tiores,vel tanquamrintip(edeus,fuum omnino de#
putare quod omnino diuinum eft.Neergo iacrame*
ta ecclefiae bonorum vel malorum hominum^ fed ia
' lius dei efle aftruantur ,apud ornes indifferenter quS*
tum ad fe, vera 8i fanCla eife creduntur, vt cum apud
omnes ab eodem eadem iim femper, fic deus incom*
' mutabilis feipfo nunquam peior vel melior eit, fic
fua Sacramenta incommutabiliter apud omnes ea*
dem .nunquam feipfis fint peior a vel meliora.

Quod Sacramenta Chrifti pro meritis miniftro
rum fieri credenda non funt, ne pereat v nitu Sacra*
mentorum & ecclefia;.

Caput. III.

I enim pro merius miniftrantium s»
pudhos vel melius velpeius fieript*»
carentur ,iam non Chrifti gratite, ied
eorum meritis aicriberentur, dCcum
quilibet nunc peius,nunc mcIius,non
idemfeddiuerrumfit,iamnon ftaree
f nitas baptifini vcl corporis CHRISTI, quia ba*

' ^ L iij pufmi»

*4« D, ALGERI DE SA.

pdrmuj in his vel illis melior vel peior .elTet diuifus,
6C fimiliter corpus Chrifti diuifum.Si em a malo ma
la,abonobona,a meliori meliora fierent Sacram»
ta.nonne pro varijs meritis hominum, varia elfent
baptifmata.S^Chriflicorporatf Et fi multa corpora
Chrifti.ergo non vnus, fed multi Chrifti, nec vna ec
clefi a .fed multae, quod eft nephas.Et quia co ftat mul
tosChriftos non eile.de vnitate baptifmi& ecdefise
videamus.vtde maiori magis pateat.quod de mino
ri Sacramentoprobabitur. Aitenim Auguftinus fu-
per Iohannem homiliafextaiPer hanc poteftetem
quam Chriftus folus fibi retinuit, 6^ in neminem mi«
niftrorum tranfliidit.quamuis per miniftros bapti«
zare dignatus fit, pe rhanc ftat vnitas ecclefiae.quae fb
gnificatur in columba, ficutdiftum eft: V na eft coiS»
Canti.fi. ba mea.vna eft macri fu^. Si enim transferretur po«
teftasa dominoad miniftros, tot eflent bapdfmata
quodminiftri,& non flaret vnitas baptifini. Quam»
tiis ergo baptizent iufti vel iniufti , non tribuitur
faniflitasbapdrminifiilli.luperqucm defeendit co«
lumba.de quo ditflum eft:Hic eft qui baptizat in ipi*
ritu fanclro.Pett us baptizet, hic e qui baptizat; ludaS
baptizer.hiceftqui bapdzat.Namfipro diuerfita*
te meritorum baptifmus fandius e, quia diuerfa funt
m erita,diucrfaerunt&bapdfmata.Sed quomodo cij
baptizat bonus Sdmelior.non ideo ifte accipit bonu
& ille melius.fed vnum eft &arqualequod acceperiit,
(ic 8i cum baptizat malus, quod datum eft vnum e,
nec impar propter impares miniftros, fed par & x*
quale, propter hic eft qui baptizarSed ne putetur dit

dium

CRAMEN. EVCHA. LI n. X69

ftum de his malis, qui ve! ignorantur aut toleratur
ipfa ecclelia, ait Auguftinus ad Creiconiiim gram Augofc
ImaticumtSi qu^risqiiomodo baptizentquos dana*
uiteccIefiB,refpondeo,ficeosbaptizare,quomodoba
pcizantquosdamnauitdeus.antequamdeillis quic* .
quam iudicaret eccidia.lte fi inter bonos miniftros,
cura fitaliusalio melior, noncft melior baptifmus
qui per meliorem datur, nullo modo eft malus qui g
tnalum datur ,quia idem bapti mus datur, 8 C ideo in
ter diijjares miniftros dei munus ®quale eft. quia nS
illorum, (ed eius eft.Item id emin libro quinto de ba
ptifmocap.104. Eu am corde tardiores intelbgunt
baptifmumChrifli.nulIa peruerfitate dantis vel acci»
pientis pofte violari.Item idem in. 6:Illud in horni
neiufto,^ fn homine iniufto iemp fanflu eft, quod
necp alicuius aequitate augetur,ne(p alicuius iniquita
t e minuitur.Itemidem in libro tertio de vnico bapti
fmo.Catholicaecclefia protereano debet iterare ba»
ptifmum qui apud haereticos datus eft, ne indicare vi
deatur ipfcrum efte quod Chrifti eft, aut non habere
e6s,quod intus cum acceperint, amittere vti^ foras
exeundo non poftunt.Vnusigituridemip baptifin’
Chrifti eft apud oes,bonos Icilicet S^malos, damna*
tos & non damnatos,haereticos 8 C non harreticoSjita
vt per dilpares miniftros.munus deifemper sequale
fit, quia non illorum, ied eius eft, nec pei us nec meli»
us quantum ad fan^iitate.nec magis nec minus quan
tum ad veritatem, nona dante vel a ccipiente viola»
tum,non recedentiab ecclelia amilTum, non redeun»

U iterandum^Yt in quo nuliius momenti omnia ho»
t uii] minum

iio D. ALGERI DE SA#

nunu iudicantur merita, fola dei valere credatur gra
tia.Si enim pro meritis fuis ab ecclefia recededo pof>
fent amittere, pmanendo obtinere, quod ipfifibipof
' fent conferre vel auferreiipforum non dei videretur
cfle.Item quod recedenti efietamillum,redeunti eflet
iterandum,fierentlpduo baptirmata,quibusbisrena
iceretur ipiritualiter.femel natus carnaliter. Item S
quod fit apud haereticos non eft $acramentum,quod
cumiUisrefutatur,ipforumnon Chriftiefle iudicai
tur.Item annullatur apud cos inuocatio diuini nomi
nis, iteranda vt valeat d catholicis,fic% gratia dei iam
quafi per le impotens, quod valet hominum meriti*
debet, iam vbi non vult libera non gratuita, ftd me«
ritis hominum obnoxia.dum apud haereticos nihil fi
ne meritis.apud catholicos autem operatur tantum

S >ro meritis.Si ita gratiaiam non eft gratia. Vnum
gituridemip apud omnes in fua veritate crededum
edeife baptifma.vt catholica maneat in fua vnitate
ccclefia.Sicutenim vnus eftpaternofterquieftincoc
lis^ c Si fponfa eius mater noftra ecclefia vna eft qux
generat ,fic 81 vnum baptifma quo generat, quia licet
diuerfx fint aquae diuerfisIodsSi temporibus, non
tamen coniitetur nifi vnum baptifma in remilfionem
' peccatorum.quia tefte Apoftolo.vnusdominus.vna
fides,vnumbaptifma:Similiter&diuerfi baptiftj to*
patres regenerare crederentur, efifet regeneratio ge*
< nerationedetcrior.Generano enim carnalis ab vno
homine ccepiti ne contra fe humana propago erigei
retur.K a fe diuideretur per fuperbiam, fi non ab v»
no, fcd ab ifto & ab iUo melius Si peius hab uilTet o>

GRAMEN. EVCHA. LT. irr. 171

riginem primam. Qna multo deterius regeneratio
(piritualijsnon ab vnodeo,fedabifto?iabillo me»
lias vel peiusfieret, fi tot patresquot baptiftas habe*
ret.Secunda autem generatio ninii amplius conferes
quam prima, non cocleftis fed terrena, ficut&l prima
diceretur,fi[lii(pecclefi!c terrenis patribus renati, quia
Eli] dei non eiii*ent, nechxredes dei, nec coharredes
Chriftifieret.quia in regeneratione fua tanti patris
nobilitate 8i hxreditate orbati efTent. Ecclefia etiam
diuifa tot patribus, variorum fcluTmatum confufio*
ne periclitaretur, dumego AppoUo, ego autem Ce*
phx, egoautem PauUabomibus adulterinis filiis,
quafiin ditiifionem Chrifti perftreperetur. Et quae
rfet charitasvbinonefiet vnitas? Cumigitur radix
omnium bonoru fit dile*^ js etclefia fine dileftionis
vnitate omnium bonor.im pduareturS^ merito
praemio.

Quod deus preoofa Sacramenta in non preiiofis
fpeciebuspofuit,iion vt effent vilia 8C abieda.led gra
tuitx Caput. IIII.

1 E ergo ecclefia tot patres habere vide*

1 j3tur,quibus vnitatem fuamdiflipet,

I ^ ^ nobilitate ccelefti degeneret, o*

^ Sacramenta folius dei credun»

tur eiTe, quae quam gratuita, quam
vtilia, quamque magnifica fecerit,
ftudeamus perpendere, vt cum viderimus de quan*
tulisrebus, quanta ecclefia litae conferat, fi folius dei
fint ipla, &per ipfa operari manifefium fiat. Q*
(nnes Sacrament^es Ipedes natura vcl quantitate fqa

iatnui

vjt B, ALGERI DE SA«

ita nullius atflimationis funt in pretio, vt ad facram?
talem dignitatem nullo fuoaflurgere videantur prfo
uilegio .non quod dum naturali fimilitudine fua effe
«flus facramentalis praetendunt vmbram vel imagi»
nem.adfimilem fandis fpiritus gratiam percipiendj
magis accendunt 8i certificantfidem ,V erbi gratiasin
quatuorfpeciebuseccIefiacSacramenta magis confi»
ftunt.aqua fcilicet„oleo, pane 8C vino. Aqua licet o*
mnibusfitneceflaria, nulla tamen fuavenalitate eft
preciofa Oleum vero, panis, dC vinum in Sacramen*
to.itapaucitatefua effegiunt precij quantitatem, vf
nullam nili in fpirituali gratia fibi vendicare videan»
tur vtilitatem. Quod tamen no ideo fecit deus , vt qa
facramentafuafpecietenus venalitati non funt ido*
nea, magis vilia videantur Slabiedla.fed magis gra«
tui ta , vt dum in eis nihil videtur valere, nili quod fu»
«meft.omnesdeeis libifoli haberentur gratiar, qui
in fuis beneficijs noftram abilulit expenfam, negra*
naremur, fuam cotulit incomparabilem gtatiam vt
hilarius iuuaremur.Si enim in quibuflibetpnrciofio
ribusfpeciebus Sacramen tafua deus inftituiflet,quae
natura 8i quantitate fua ita eflentpreciola, vt miidus
totus non fufficeret ad ea comparanda, non quidem
Sacramctorumefletdignacomparatio, led ditficihs
& onerofa pauperibus ad ea fieret acceifio. Ideo% vt
gratiadei omnimodo eflet gratuita, in facramentali»
buslpeciebusnon quatliiiit dignitatem, led aptitudi»
nem Quia enim aqua extinguit,mundat 5^ candidat
prtc cjteris liquoribus, ideo etiam in baptifmate,car
flisinceuuaextitiguit, peccatorum Mtn originalium

quam

CRAMEN. EVCHA. LI. II. ly^

quam a^ualiunilabemabluic innocentfx candore
rcducic,& dum ficcccleftis patris imagine reformat,
filios adoptionisregenerat, Oleum vero quia athlo
tiseft congruum, incendio & lumini obnoxium vt
contra fpi rituales nequitias humana fragilitas forti
us muniatur oleo chrifmatis inbaptifmate & incon
firmatione perungitur vtficut datus fpiritus gemi»
nz dile(flionis,animamiideilluminet diledfionein»
namet fpe ccclefti muniat & roboret. Quia vero pa»
nis & vinum homini incorporatum, vitaeft tempo»
ralis.ideoChriftushocSacramento nobis tanquan*
caput membris incorporatus iit vita fidelibus. His
tribus Sacramentis baptifmus rite perficitur ,vt quia
in trinitads nomine celebratur trinitatis etiam fidem
fuo mini fterio atteftans per aquam deo patri nos re
generet per corporis 6(iranguinisfui communicem
filio dei ad vitam nos cocorpore^ per olei vniftioem
fpiritus fa.iifli virtute confirmet, vt qui in initio rege
Iterationis tanta dei gratia przuenimur.non defpe»
ternus ad vitz palmam perduci di cum eadem adniti
voluerimus.

Quod tanta funtdei Sacramenta, vt omnium h«
Biinum fuperent merita.

Caput. V.

Vius eft ergo tantam conferre gratfe
am nirifolius dei, qui in Sacramento*
rum excellentia ita omnium fuperat
merita, vtad eorum dignitatem vel
poteftatemafpirare omnino iudieS*
«rindigna^Quis enimdefilijsdia?

boli

174 D. ALGERI DE SA>

boli poteft regenerare filios dei, nifi pater de*? Qu»
peccatores iuftificare.nifi qui^ peccatis noftris mor»
tuus efi Chriftus? Et cum fpirituale fit quicquid in
baptifino geritur , quis hoc poteft peragere nifi fpirii
tuftanftus?Fruftra enim hoc in trinitatis nomine fit
erei.fi ad alium quemlibet a crinita tispoteftateirant
firet.N 5 ergo pr^fumat homo litum deputare, quod
foliusdei eft facere. Ait enim Apoftolus. DiuifioneS
gratiarum func.vnus autem dominus, qui operatur
omnia in omnibns.diuidens fingulispro vtvult.Vn
etiam Chriftus cum diceret, nifi quis renatus fuerit
ex aqua & fpiritu fantffo.de miniftris omnino tacuit,
quia de tanta gratia nihil ad eos attinere vidit. Vnde
Auguftinus fuper Iohannem:Sed di cit mihi haeretis
cus:Non habes baptiimum.quia malus dedit.Si mat
Ius eft inquam Chriftus, & malus mihi dedit. De of».
ficiali non dilputo. Fuerint qualeflibethomines.egp
dChrifto accepi.AChriftobapcizatuslum, egonot
ui quia docuit me columba quam vidit Iohannes.
Sinciuftiminiftrifivolunc.finautem, fecurummefa
cit magifter meus,dequo dixit Ipiritus eius: hic eft q
baptizat. Si fueritiuftusminifter, computo cum cii
Paulo, qui gloriam fuam non querie dicen5:Ego pl3
taui. Apollo rigauitjdeus autem incremetum dedit
Neque qui plantat, netp qui rigat eft aliquid, fed qui
incrementum dacdeus.Qui fuerit fuperbusminifter
cum Zabolo compucatur.fed non contaminatur do
numChrifii Spiritualisenim virtus Sactamentiita
eft vt lux,S? ab illuminandis pura excipitur, 8C fi per
irruQundosaanlkns non coinquinatur. Cura ergo

tefteApo

CRAMEN . EVCHA. LI. III,

Kde Apofiolo ininiAri non (intaliquid, Addens qui
operatur omnia in omnibus.quidipfi cum nihil fmt
qui in dei Sacramentis operantur cum folut deuso»
peretur omniafV nde item Auguftinusfuper Iohan*
nem.Baptiimus talis eft, qualis eft ille‘enVuius po*
teflats dator, non qualis cA ille per cuius miniftetiV
Hm datur.

Quod laico vel pagano baptizare permittitur.

Caput. VI.

Tergo minifttis auferretur merito»
rum iaiflantiaiConceduntilneceiTefit
laico, nec abnegSt pagano baptizan»
di gratiam, quib” line officio, fme rae»
j rito non tantum quid permitteretur,
{Tfiomlnummerita vel officia ad baptizandum ne*
eeirariaviderentur.VndeGelafiuscapitefeptimoiDl^ *
aco«!ab% epifcopovel prxfbyiero baptizare non
audeant, nili pr«di<fhs forte officqs longius conftitu
tis,fi necefiitas extreraacopellat,quod K laicis Chri
ifianis facere pferuntp conceditur. Item Ilidorus.Si

quis per negligentiam ordinetur ante qudmbaptize
tur, debent ab cobaptizari.&ipfe vlteriusnon ordi
netur.Romanus enim pontifex non hominem iudis
cat qui baptizat, fed fpiritu dei fubminiftrare bapti*

fmigratiam.licetpaganuslitquibaptizat.ItemNicoKffo.EaptP

lauspapa ad confulta fiulgarorum cap.104. A quow
dam vt audio ,nefcitis vtrum ChriAiano an pagano,
multos in pa tria veAra baptizatos afleritis,&quid in
de fit agendu confuIitis.Hi profefto,fi in nomine tti
«fi tatis, vcl tmin Chfi noituRC,ikut in Anibus Apo*

ftoloruTii

X76 D. ALGERI DE SA«
ftolorumlegimus.baptizatifunt.vnum quippe idJlj
eft.vt fanftuj exponit Anibrofius,coftat non efle de
nuo baptizandos.Ne tamen exiftimetur talis bapti»
fmus ee imperfeftus, ait contra Auguftinumde vni
co baptifmo libro quarto.Potcftdici alius alio do»
ftior.alius alio magis velminusbaptizatas dici non
poteft.

Quod fanguiniseffitlione.velfolafide baptifm»
compleatur. Caput. VII.

£d ne fibi etiam attribuant officiales
laicum vel paganum faltem vicem fu
am expleuifle attendant, gratiaipdei
italiberam.vtnullis hominum meri
tis«vel officijs’aftri(5Ia,quando vult,
quomodo vultjcuicuntj vult.feipiam infundat.Cum
enim conflet fanftos vel fuo fanguineyel fola fide ba
ptizari.quid hic officiales fnis attribuent meritis, vbi
uullis funguntur miniiierijst' Cutn ergo deus Une il»
lis baptizet , patet quia hic folus eff qui baptizat. V n»
deAugufiinusde vnico baptifmo libro quarto: Ba»
ptifmi vicem aliquando implere paffionem,de latro»
neillo,cui non baptizato difhim eft.hodie mecum e»
ris in paradifo,beatus C yprianus non leue documen
tum wumit.C^odeuam at^i etiam confiderans, in»
venio non tantum paifionem pronomine Chriili,
Id quod ex bapufmQ deerat pofle fuppkre,fed etiam
fidem ,conHer!ionem'cp cordis, fi forte adcelebrandii
myfleriumbaptiimiin anguflijs temporum fuccur
ri non poteft. Net^ enim latro ille pro nomine Chri^
fti crucifixus eft,lcd pro meritis fiicinorum fuurum*

acg»

CRAMEN EVCHA. LI. III. X77
ne^ quia credit pafllis ei^ieddupadtur credi t Qua ti
tum ita<5 valeat etiam fine vifibili baptifmi facramc»
to, quod ait Apofto!us,cordecredituradiuftitiam,o^
re autem confefiiofitad ialutem,in illo latrone de<
claratum eft. Sed tunc impletur vifibiiiter.cum niyfte
rium baptifmi non contemptus religionis.ied articu
lus necemtatis excIudit,S{ ficut in illo latroe quod ba
ptilini (aeramento defuerat, compleuit omnipotens
tis benigni tas.quia non fuperbia vel contemptu, fcd
necefTitate defuerat.Sic infantibus qui baptizari mos
riuntur eadem gratia omnipotentis explere creden«
da e(},quod non ex impia vo!untate,(ed ex artatis in
digenua,nec corde credere ad iuftitiam.nec ore cons
fiteri polTunt ad falutem-Baptiimus quidem poteft in
efle vbi cordis conuerfio defuerit,conuerfio autcors
dis poteft quidem inelTe non percepto baptifm o , fed
contempto non poteft. NetpvHo modo dicenda eft
conuerfio ad deum, cum dei contemnitur facramen
tum.Itemin libro iententiarum Profperi; V er us bas
ptilmus conftat nontam ablutione corpotis,quam fi
de cordis.quemadmodumdodlrina Apoftolica tra»
ditdicensiFide mandans corda eorum. Et alibi.-Sal*
eos &cit baptifma.no carnis depofitio fordium, (ed
confoentiat bonae interrogatio in deum. Eccecu dos
minus dicat in euangelioiquicredideritSCbaptizatus
fucrit,faluus erit, dCfola fide fine baptilmo faluatur
homines, vt latro:& folo baptiihiate fine fide, vt pus
cri.fedtunc tantum cum non contemptusreligionis
ledarticulus necefiitatis alterum excludit. Vndeifis
dorus de officijs, libro fecundo capite vicefimo tertio

M Paruuli-

178 D. ALGERI DE SA*
Paruiflialioproiitente baptizantur, quia adhuc la»
qui vel credere nefciunt.ficut f gri.tnuti vel furdi, quo
r um vice alius profitetur, vi pro eis refpondeat dum
baptizatur .Item Auguftinus de libero arbitrio lib.
JiuguS. quarto: Illud pcrfcrutari homines folent, facramen»
tum baptifmi Chriftiquid eis pueris prolit,cumeo
accepto plaerunt^ moriuntur, priufquam ex fe quic»
quacognofcerepotiierint. Quainrefatis pkreiieijf
creditur prodefie paruulo eoK fide, a quibus cofecra»
cius offertur,&hoceccle(!a: commendat faluberrima
autoritas, vt ex eo fentiat quifquis quid fibi profit fU
des fua,quandoin aliorum quoqj beneficio. qui pro»
' priam nondum habent poteitatem commoda fit O
ineffabilis deigratia,quEcvb! alterutrum deeft necef
litatis articulo,& fidem praruenisfacramenti myfte»
rio 8C facr amenti vicemcomplesfidei merito.vt nui»
Iis legibus tenearis aftri(51:a,ne quantum inteeft falu*
tis aeternae aliquatenuspatiamurdifpendia. Ne tame
fit mirum.quod fine minifiris deus per fe, quod fuu
eft operetur. quid in vtrot^ legis SC gratia initio fece
Kiim ir. rit videamus. Ait dominus ad Moyfen;Congrcga
mihi feptuaginta viros, Sf ducis eos ad tabernacula
fcEderis,5^auferamdeipiritutuo,tradam'qj eis Non
dixit, auferes&trades.fcd auferam &tradam.Quod
ne forte ducatui Moyfiimputaretur.duo exhisgde»
feripti fuerant, ad tabernaculumnonvenerunt,& ta
A&u,a. Mofenon ducenteficut 8C caeteri fpiritum acce»
perunt. Similiter & in nona gratia,cum folebat tan»
tumdariper impofiiionem manus, tamen adhuc lo»
quente Petro cecidit ipiritus faniftusfuper omnes, gs

txgo

SACRA EVCHA. LIB. III. 17»

etgo diuinam gratiam fuis imputet meritis vel offi»
(ijs,cura in legis latore, in Apoftolorum principede
us adeam prout vult diftribuendam neutrum horu
afliimplerit.

Quodficutinbaptifmate, ficin conficiendo Cliri
fiicorpore,nihilabonomagis,niliil amalo minus
fiat. Caput. VIII.

V ia igitur aftrudlum eft ad officialia
merita baptifmi gratiam non attinci
re, videamus etiam dcChrifti corpo»
reS^ fanguineconffciendo, quamuis
vbiconftatde minori, fatis etiam de
maiori videa turSacramento.C orpus
enim Chrifli SC fanguisnon folnmpar baptifmoeft,
fed 8C fundamentum eius 8i compIetio,adeo vt ficut
Eua de latere Ada: dormientis, fic 8i ecclefia produi
fta credatur de latere C H R I S T linmortequii
clcctis,quia ficut illa inde generata, fic ifta inde rege*
nerata. Vndem/rifice fua profluxerunt Sacramenta,
aqua in regenerationem.fanguis in redemptionem.
Vnde lohannesin epiftolafuaait; Hic eftqui venit
per aquam & fanguinem lefus CHRISTVS.
Non folum in aqua ,fed in aqua SC fanguine. Etbe*
nerepetqt, quia nihil profuillet aqua fine fanguine,
quia non folum abluit,fed 8C redimit, fed 8C quia re»
dimit,ideo abluit. VndeinApocalypfi;Hifuntqui ,
venerunt ex magna tribulatione, & lauerunt ftolas ^
fuas, 8C dealbauerunt eas in fanguine agni. Ne igi»
turetiamdehocminoriSacramento aliquid fibi v>
furpet miniilroruni arrogantia,quid fanfti inde ien

M ij tiant

j8o D. ALGERI DE SA*

tiant attendamus. Ait Auguftinus in libro decorpo*
redominiJntra catholicam ecclcfiamin miniflerio
corporis & fanguinis domini, nihil a bono magis,
nihil a malo minus perficitur facerdotc.quia non in
merito confecranus, fed in verbo efficitur creatoris,
SC in virtute fpirituflandli.Si enim in merito facerdo
tis, nequaquam adChriftum pertineret.Nunc autem
ficut ipfe e qui baptizat, ita iple q per fpiri tum fandf u
hanc creaturam efficit carne, & tranffudit in fangui»
nem.Credendum eft enim quod in verbis C hriifi fa
cramenta conficiantur. Cuius enim potentia aeatur
prius,eius vti<^ verbo ad melius recreantur, Cum er*
go Auguftinus ea quae prius creata iiint, dicat iterum
inSacramento creari,fi hoc homines pollent fecere,
conflaret eos efle feffores corporis Chrifti,& ita qff
creatores efle creatoris fui,quod eftimpoflibile. Ait
enim £ufebius£mifenus.Inuifibilisracerdos, vifbi
les creaturas in fubflatiam corporis & fanguinis liti,
verbi fui fecretapoteftate conuertit.Item Ambrofi»
us;Vbi accefleritcofecratio,de pane fit caro Chrifli.
Confecratio igitur quibus verbis efi,3^ cuius fermo
tiibusc’Domini Ierut'Ergo fermo Chrifli hoc confw
cit corpus.Item Auguflinus in homilijs; Ante verba
quando offertur panis dicitur, vbi verba chrifli de*
prompta func,non iam panis,fed corpus Chrifli ap
pellatur .Si ergo inuifibilis fecerdos corpus fuu ver*
bo conficit, quomodo fitvelin verbo vel in merito
ahcuius vifibilis fecerdotis^Cum vero nihil ad vifibi
lem attineat racerdotem,quomodo id a bono meh*
us,a malo peius conficiatur fecerdote^a quo nuUate*

i8fr D. ALGERI DE SA^
legam faciamus iniuriam.Item Auguftinus in libro
de baptifmocapite.ijy.Qui feipfos a fpcietatecscte*
rorum feparantes.vnitacis vinculum rumput.fi nihi|
iaciuntquarin vilitate acceperunt, in omnibus fepa*
rati funt.Si vero nonnulla eadem feciunt, nofein ei*
ieparauerunt, 81 ex ea parte ecciefiar conneftuntur.
In Sacramenti faniflitate , qua contra nos nonfunt,
pro nobis funtdn fchifmatis vulnere, quo cum C hri»
fto non colligunt, ipargunt. Cum igitur ex catholi«
ca ecciefia fint omnia Sacramenta domin!Ca,niillo ex»
cepto,etiam apud haereticos, qui ex ea parte ecclefiae
connecluntur. qua ea rite celebrant, quis dubitet Sa*
cramentum facrifici) diuini vbicuncpfiat,intra eccle»
fiam non efle.cum fit deecclefia^Sed tamen fcieiidum
clf, quia cum apud eos etiam cum facrificium Chri»
ftifit de ecciefia quantum ad fui veritatem, locus ta»
men ipfius non eft his qui funt extra ecclefiam quan*
tum ad eorum vcilitatem,quia cum filius hominis a»
pud eosno inueniat vbi caput fuum reclinet, nec ipft
Chriftus,necfpiritufifandiusapudeoseftper gratia,
qui tamen apud omnes eft,Sf nufquam deeft per ma
ieftatis fu* praeientiam.

Qnod Sacramentotenus (acerdotium apud hae»
reticos maneat ominointegrn. Ca. X.

iterum opponunt , quia facerdotf»
um non fubfiftit apud eos.E t quid po
teft per eos cofecrari,qui ne^ pro m«
rito.neqt pro officio aliquid agunt?

t enim.ait Ambrofius de Sacramen
tis,cu feriptura teftetur,quod ad Hie»
roboaia

SACRA. EVCHA. LIB. III. ig;

f 6bda m preces ignis deicendit de cocio, 8C rurfus prc
cante Heiia ignis tniifus eft.qiii facrificiuni confum»
pfit.non merita perfonarum confideres, fed officia fa
cerdotiim . Apud harreticos autem nec merita fimt ,
nec officia. Ait autem Auguftinus in libro qux«
ftionuni veteris teftamenti ; Per quod oftenditur
fpiritum fandlum gratiarum, no perfonam fequi di»
gni aut indigni.ied ordinem tradi tionis.vt quamuis
aliquis boni meritifit, non tamen poffiit benedicere
nifi fuerit ordinatus, vt officium minifterii exhibe*
at.Cum igitur non merita fintconfideranda. fed fal*
te m officia , quia nemo po teft benedicere nifi ordina»
tusfitvtofficiumminifterij exhibeat, quomodo be*
nedicere pofflint haeretici, vbi non fiibfiftit minifte#
rrj offiicium.quodrecedendoab ecclefiain oculis do*
mini amiferunt^Sedcontraait Auguftinus inGeneli
ad iitera.iniibro de bonoconiugali legitur hoc: Etfi
aliqua culpa quisab officio remoneatur facramentcS
dni femel impofito no carebit.guis ad iudiciii perma
Hente.Ite ad Parmenianum.C^od quidam dicut baf
ptifenu que accepit non amittetqui recedit abecclefia
fed ius tn dadi quod accepit amittit .multis modis ap»
paret fruftra & inaniter dici.Primo.quia nulla ofte*
diturcaufa.cur i}le qui ipfum baptifma amittere nS
pot.ius dadipoifit amittere. Vtrunqjem iacrametii c,
SC qda cofecratioe totu lioi dat, illud cu baptizatur,
illud cu ordinatur, ideo non licet a catholico vtrun <9
iterari-Nafi quadoextpfa parte venieteSetiappofiti
rf) bono paciscorrefto fchifmatis errore fufeepti funt,
<tfi vifwa e opus ee vt «ade officia gerere t quae gere

M iu] bans

x 84 D. algeri de SA*
bant nonfuntrurrusordinatij&dficQt baptifinusin
cis.itaordinatio manfit integra, quia in praccilione
fuerat vicium ,quodvnita te pacis correAum eft.non
inSacramentis.qusevbit^ iuntipfafunt.Item idem
ad Donatiftas; Sicut vrgeri videor, cu mihi dicitur,
ergoharreticus dimittit peccata, cum iuxta tebapti»
zat.fic&egovrgeocum dico.auarus religiois fimu
lator .peccata dimitti t?Si per vim Sacramenti, ficutil
le 8i il!e:fiper meritum fuum .nec ille nec ille.lllud e»
tiim Sacramentum 8i in malis hominibus Chrifti eS
cognolcitur.in corpore autem vnicae colubat irnma*
culata’,nec ille nec illeinuenitur.Item idem: Cum tl«
tum valetbaptifmus per hominem contemptibilem,
quantum per Apoiiolum d atus,ita nec illius nec illi«
us.fed Chrifti ^cognofcitur.Scd quia ius dadiba»
ptifmum tam laxum eft Sacramentum, vt edam lab
cis II neceftarium eft concedatur , videamus & ordina»
tio hxreticorum integra(vt diAum eft)in dando ba<
ptilmo,fic etiam integrain Chrifti corpore confecra
do. Ai t Hieronymus ad Luciferianum: Sicut hic eft q
baptizat Chriftus,ita hic eft qui fanfdficat. Et paulo
pofttOro te,inquit,vtautfaaiiicandi ei licentiam tri
buas,cuiusbaptifma probas,aut reprobes eius bapd
Ima, quem no putas efte facerdotem.Neqf enim heri
poteft,vtquiinbaptifmate fandius e,fitad altare pec
cacor. Quia igitur qui haerefi vel fchilmateab eccle»
fia recedit. facrorum ordinum facraraenta non amit<
tit,quae vbicucp linc,ipla func,quae ipie quide ficu t eda
ccclefiafticus peccator non per meritum litum, cum
neuter in corpore vnicte columbic inueniatur, fedg

GRAMEN. EVCHA. LI. III. i8^

vim ipforumfacramentoriim ficut ille ille admfc
niftrat, iacerdotium omnino integrum apud h^reti
cos,quamuis ad iudicium manet,cum vt ait Hierony
musarquefitcis concedenda licentia facrificandifics
ut& baptizandi.Itemcum Auguftinusaftruat rece> Angaft.
dentem ab ecclefia.ficut baptifmum, fic nec ordinem
dandi baptifmi pofle amittere, quia vtrun^ facrame
tum quadam eonfecrauone homini datum, non eft i
catholico iterandum,quod&vfu comprobans eccle
fiaflico.chcit, quodex illa parte venientes, non funt
rurfus ordinati, vt eadem officia gerant que gerebSt,
fed ficutbaptiimus ita ordinatio eis manfit integra,
quisdubitethaereticisintegram iacrilici) efle adrab
niiiratione ,cum 5^ amiifa creditur iteranda fit, quod
eft nepharium,Siip(um iacerdotium nonalio modo
fu integrum. nili tam in baptizando quam in facrifii
cando non imminutum;’ VndeLeo ad Mauros epb Lcopapa.
icopos.Maximum quo^ ex laico licet reprehenfibili
ter ordinatum, tamen Ii Donatifla iam non eil, ab e«
pircopaIi,quam quoquomodo adeptus eft.non repei
limus dignitate. Item ad eofdemiDonatum autem Se
iacenfem ex Nouatiano vt comperimus cum fua ples
be conuerfum,ita dominico gregi volumus prarfide
re.vt noti dogmatis damnet errorem. Eccehis harre
ticis Leone annuente,ordinatio redeuntibus non eft
iterata.fcd manfit integra, quae cum epifcopalisfue»
nt,quis eam neget integram in facrificando,cum in-
tegra conceifafit etiam in facerdotesconfecrando.

Quod etiam falutare fit facrificium haereticorum

fimundecommunicetura catholicis. Ca. XI.

^ M iiiij Quod

i86

D. ALGERI DE SA»

Vodipfc Auguftinus manifefttap
probans apud haereticos tcftaturfa
crifidum nonfolum verum effe
fanftum /ed Sl falutar«,ita in dial®
gofuo fcribens ad Petilianuni. Pe»
tilianus dixiuSiquirquam carmina
facerdotis memoriter teneat, nunqd

inde facerdos eft.quia ore facrilego carmen publiai
facerdotis^AuguftinusJta dicis iftud,quafi quaera*
mus quis fu verus facerdos, nonquod fit verum ba
pt!fma,vtenimqiusfitverus facerdos, oportetvtnS
folo facramentOifed iuftitiaquo^induacur ,ficut feri
ptum eft;Sacerdotes rui induantur iuftitia. Qui aute

folo facramento facerdos eft,quamuis ipfe non fit ve
rax,quod dat tamen verum eft , fi non det fuum, fed
dei Si Apoftolusnefciocuiusalienigena: teftimoni»
um, quia verum comperit,eitam ipfeatteliatus e,cur
liosapiid quemlibet.quamuis inuenitur peruerfiis 81
fallax , non difeernimus propter vidum quod ho»
mo habet, veritatem quam non fuam,fed dei ha»
bet,S: dicimus ,facramentum hocverum eft ,ficut
ille ait ,tcftimonium hocverumeft^ Item;Vosau»
tem nccefleeft femper erretis.quam diu propter ho ^

min um vida dei Sacrame ta vioIatis,aut nos propter

dei facramenta,que in vobis violare nolumus.etiam
veftri fchifmatis facrilegium affumereputatis. Iterru
Saul non habebat innocenti3,& tamen habebat fan»
ftitatem.non vita: fHK,fe d facramenti dei.quodSdn
malis hominibus faucum eftJtem nos dicimus taje

cuiouefierifacrificium, qualis accedit vtonerat,3c q»
* * lis a^cccp

CRARIEN EVCHA. LT. III. 187

I<Sacciditvtfumat,&eosdeiacrificijs taliu mandu*
care, qui ad illa tales accedunt, quales 8 C illi funt.Itai^
fiolferat deo malus, &acc!piat bonus, tale cuicp eft,
qualis quiftpeft.quiaS^ illud fcriptu cft:Omnianiun
da mundis. Per hanc fententiam veridicam 8 C catho*
licam,omnes vos Optati facrificio noneftis polluti,
fi afla eius non placebant vobis.Nam vtic^ panis illis
us,panis luftus erat.fub cuius iniquitatibusAfi ica to
talugebat,led panem luftusonibus vobis commu*
nem,omnium veftrum malum rchifmatis facit. Item
ad ParmeniaaumJn omnibusquar Aionibus intelli»
gendum admonemus,qiiia fcilicetomnia facramen»
ta cum obfintind igne tra(flandbus,prolunc tamen g
eos indignefumetibus.ficut verbum dei. Vndedidiu
eftiQuae dicunt facite,qux autem faciunt.facere noli*
te. Cumergofanifii omnia facramenta quiaChrifti
funt,um apud haereticos quam catholicos aftruant
vera efle di fanfta.Sf eadem etiam munde vtentibus
falucaria,quia omnia munda mundis; teftentur eti*
ani nihilominus eadem polluta, quia traffa funt ab
illo qui pollutus eft in anima, follicite attendendum
eft qua diferetionefint catholicis iiimenda, nehjrefis
nefariam aacoritatein ecclefia obtineat,fi in facrame»
tisfuis haereticos 8icatholicos,nullaebgedi velfper
nedi ratio diicernat. Ait Apoftolus:Harreticu hoiem
poft prima & fedam correftione deuita,fcies qd hui»
ufmodi delinquat^prio iudiciocodenatus.QScum
de omi haeretico femper rpiritualicer,a liquando etia
corporaliter fit obferuandu.in praelatistamc. & eis
qui paceecclefue perturbarepoiTuntidifcretiuseiia»

gendum

Tttun.

T iiam.

i8« D. ALGERI DE

gedum.Cum enim canonice ftatutum fi paftor

a fiide exorbitauerit.fit priusa fubditis lecrete corrb
gendus,quodriincorrigibiUs,quodabfit, apparue«
rit.erit accufandus .quomodo interim a fubditisfuis
cfi vitandus, quamuisApoitolus cum huiufmodi.nec
cibum fumereiubeac.cum ordo canonicus ne accu«
fatus perhibeatur a communione.nifi ad iudiciu ve«
nire diftulerit interdicatc" Vndefciendumeft.quiafi
non corporaliter .faltem fpiritualiter ne ei conienti»
ant.debentimitari.ficut&Auguftinuspaulofuperi»
usaic:Optatifacrificio vos polluti non eilis.fi faifia
eius difplicebantvobis.Ecce iftifciebat: Optatum ee
f:hifmaticum,fed quia non confentiebanteius com«
munione, impolluti erant.De quo etiam, quia pacem
eccleiix perturbare poterat.ait Auguiiinus ad Eme*
ri tum;Non reprehendimus,fi eo tempore ne multos
iccum excommunica tus u aheret.&communioem
veftram in fchilmatisfurorepraeciderettOptatum ex
communicare noluiftis. Cur ergo Auguftinus.Opta
ti communiorem ad tempus toleratam non reprehe
dit.nifi quia peius fcandalum.quodilleinferret eccle»
fise.vitarivtiliusduxit.VndeitemAuguftinusjQui*
bus mali placent in vnitate communicant malis ipfi.
quibus aute di(plicent,6^eos emendare non poliunt,
nefimul cumzizanijs eradicent fiftriticum.nofadlis
eorum, fed altaricommunicant.ita vt non Iblum ab
eis non maculentur .fed diuinis verbis laudari mere*
antur, quia pro bono vnitatis tolerant quod pro bo
no vnitatis oderunt.Quod cautiilime obferuandum
cft.maximein hxreticorumSCfchifmaticorii faaa*

mentif

GRAMEN. EVCHA. LI. IU. iS.?

me mis.Quamuis enim perferorum fitfine macula
in conuerfatione tolerare malos, difficile tame cft ex
cmplo illorum, 11 incircunlperum Ut, non corrums
pi csteros.Eleazarus enim in Suillacarne comedens
da llmulationem edam occidendus reipuit, quia edi
non flbi peccato ,alij$ tamen fulpitionis exemplu nos
cere dmuit.Vnde Ambrofius ialubriterconfulesait: Aaifates.
Si qua eft ecclefla,quat Apoilolicae veritads fundame
ta poflideat.ne quam dbi labe poflit ingerere, deferc
da eft. In canenda ita^ prauorum maUcia, fuaefras
ternx% faluds attendenda eft neceilitas, vt & prauos
tolerent boni,neeccIefiatdiflipentvnitatem, Sapras
uos etiam corporaliter fugiant, ne vel confenfu vel
opinione.fuam vel fraternam negligantfalutem.

(^omodo foluatur illud quod ftnfti de impro»
bandis harreticorum facrificijs dicunt.

Gaput. XII.

Struftum eft harreticorum Sacrame*
ta,quiachriffifunt,catholids fi dis
ferete vtantur efle vdlia.quae tamen^
certo fdendumeft.iplls haereticis, vel
i eorum complicibus noxia efle SC laes
dfera.Quia vtaitAuguftinus ad Petrum fubdiacos
num, tantum valet ecclefiafiicae focietads communis
tas adfalutem.vt etiam bapdfmo no faluetur.cui ibi
non datur vbi oportet vt detur. Vnde in Aphricano
confilio capi^.In ecclefiaomia Sacramenta falubris
ter 8l vitaliter accipiuntur, quae perfeueratibus in hae
teli, magnam damnationis poenam conquirut, vt qd
in veriute ad vitaro effet erfet luminofjus, hoc in

erros

S9® D. ALGERI DE SAt

errore {ic tenebrofius at^damnofius.Eadem crgoft
cramenta vbi^ vera & ftnfta, in ecclefla accipiuntur
filubriter, extra ecclefiam damnabiliter. V nde etiam
Auguftinus faaificium Optati, quod mundum mun
dis aftruxerat, panem luftus vocat, quia eos cotamb
nabat ,quib us extra ecclefiam veri facrificij locus non
trat.Qiiod etiam a fanftis execrabile domino dici»
tur, non refpeflu ipfiusquod fanflum eft,fed refpe»
diu illorum.qui ar que damnantur, illud, illicite facri»
Hcando SC Tumendo, ficut aliquid deo exelrahileper»
petrando. Vocant etiam fanfti illud facrilegium pol
lutum, inane, &fairum.Sacrilegium igitur ideo .quia
ficut aurum verum quide eft in arca furis ficut in the»
fauro regis,fed tamen facrilegum, quia a fure ilbcite
vrurp3tum,fic 81 illud illicite ab hxreticis pollutum,
non quod in fe i ta fi t .fed ficut dies Ixtus dici tur, quia
Ixtos facit; ita ipfum quia magis polluit, facrifican»
teni reum conftitiiendo, quam mundet iuftificando.
Inaneautem & falfum, quia effedlum falutis, quem
videtur promittere non confert quem conferret,fi ri«
te fieret. V nde &. deus dicit.Maledicam benedidlioni»
bus veftris,eas priuando frudlu falutis.Quod autem
diciturmoneft corpus Chrifti quod fcliifmaticusco*
licit,quia apud huiufmodi euchariftia confici no po»
tetnnon ita intelligendum eft, quali corpus Clirifti ef
fcntialiter verum.in facramento non conficiat, led qa
cum in altari ecclefia corporalis 8C confacramentalis
fitCnrifto,vniuerfum corpus Clirifti, caput fcilicet
cum membris non conficit,qniacum extra ecclefiam
fit,reipfumChrifto 8C eccleTiz in vtriuf^ facramento

noti

CRAMEN . EVCHA. LI. III. 191

fton vnit.Cum enim altaris facrificitlfignandoipfius
ecclefi* 8C Chtifti vnitatem. vniuerfiforporis Chri*
ftifitSacramcntum.non conficiair ibi Chriflns, vbi
non conficitur vniuerfus.Et ideo non fit ibi eiichari
ftia , vbi vnitatis totius dominici corporis non admis
niftratur gratia.Vnde Auguftinus;Hatretici quarriit aagu*.
diuifionem.cum panis ifie indicet vnitatem. Et alibi:
Quiaccipitmyfleriumvnitatis.&Jnontenet vinculu
vnitatis.non myfierium accipit pro fe, led teftimoni
um contra fe.Nec Chriflus igitur, nec Ipiritufianftus
apud eos eft per gratiam, qui tamen vbicp eft per ef»
fentiam. Vnde Hieronym’ in Amos propheta: Odit ICera«i -
deus facrificia haereticorum, & a ieproqcit.Si quoti
€S in nomine dus congregati fuerint,deteftatur focs
torem eorum.&claudit nares fuas. Quod dicit huma
no more loques, non quod de’ fanfta fua improbet,
fcd quod eorum propitiationem non recipiat. Haec
igitur,& fiqua alia a fanifiis contra facramenta hae»
reticoriun detcfiabiliter ditfta reperiuntur.non ita
exponenda funt, vt veritatem vel fanftitatem Sacra»
inentorum,cum omnia omnino C hrifli fint, impro
bent,ied in malitiam damnationem illprum, qui
illicite vfurpant, redundent.

Caput XIII.

Vaefitur autem,cum folennia verba,

SC inuocatio diuini nominis tant^ vir
tutis fint, vt omnia ecclefiar Sacramen
ta perficiant , fi in ipfis ex induflria
vel negligentia proferentis aliquid
erroris vitium fonet, vtrum etiam

ttrrte

jf* D. ALGERI DE SA»

tunc Sacramenta rite perficiant . V nde (ciendum
eft,quia qui tacendo vel male proferendo quod dee
bent in foknnibus verbis perfidepeccant, eorum Sa»
cramentaita damnat ecclefia, vt ea vel pro nullis re»
putando iteret, vel pro imperfeiflis coniummet,ita ta
men, vt quat in eis verfa funt, agnofcat & approbet.
V'nde Auguftinus in libro de baptifmo cap.* j 7 . Qui
feipfos a locietate caeterorij feparantes.vnitatis vine
culum rumpunt, fi nihil faciunt eorum quar in vnitae
te acceperunt, in omnibus leparati runt,&ideo quem
fibi fociant,fi ad ecclefiam redierit,debet omnia quae
non accepit accipere. Si vero nonnulla eadem Sciunt,
nonfe in eis feparauer unt,df ex ea parte ecclefiae con
netflun tur ideo fi quis eis fodatus ad ecclefiam ve«
nire voluerit.in eo ftnatur, vbi errauit, vbi vero Ia»
nus conne(flebatur,non curatur,fed agnofcitur. Lai»
cos igitur a Paulianifiis,qui nome trinitatis refutat,
non dicam baptizatos,red aqua lotos, ecclefia omni*
no baptizat. Arrianorum vero exterorum harreti
eorum baptifina,quia nomen trinitatis inuocant, no
iterat,i^ cum poem'tentia 8C manus impofitione con
fummat.Sciendum enim quia fide omnia Sacramen»
ta complentur, quia, vt ait Apoftolus, corde aedicur
dd iuititiam,ore autem confeifio fit ad falutem. Item t
Augutiinus:Vnde tanta virtus aquar, vtcorpuStan*
gat3{corabIuat,nifi faciente verbo? Nonquia dici»
tur.fed quia credi tur.Conftat ergo quia cum in Sacra
mentis conficiendis. Si dicendum fit, Si credendum,
vtruntp fyncere fieri oportet, maxime ne mens in fide
titubet, edamfi.lingua per incuriam infemone er»

CRAMEN. EVCHA. LIB. III. 19}

ret Exteriora enim noftra non adeo penfantur a do
iniiio.quantum cordis intima, qui in omni negocio
magis examinat, non quid, fedqua intentioneveiiTc
defiat VnAuguftinusinepiftolaIo.hannis,cap. 7 . Si
pater tradidit filiiim,S^ filiusfeiprum, Tudasquid fe
titf Fa Aa eft traditio a patre, fafta eft a filio, fctfia
aluda-Vnaresfafta eft. Sed qua: res difcernit eos?
Quia hocfecitpater&filiusin charitate, ludas autc
i a proditione. Videtis quia non quid faciat homo co
lideradii eft,red quo animo 8i volutate faciat. Ite idc
in homilijs fuis:T u es Chrift* fil rj dei viui. Hoc dixit
Pecrus,S? audiuit,tu es Simon Bariona. Hocdixeruc
& da:moneS,8C audiet unt.obmutefcite.Vna vox eft,
fed dominus interrogat radicem,non ifore. Ite Hies
ronymusin Ofeatdlli offeruntpane facriJ^umS?c.
qux fiverefiant holocaufta interpreter ,cti aucfcictia
deireliqnnt,ifuftracapicefideitrucato,CiEteramem
braiehabereiaifiat.Patetigiturq in folenibus ver>
bis vel reticedo vel admifcedo hfrcfim inducut,facra
metum corii vel veritate vel vtilitate multatur, tefte
Ambrofio i n libro de initiandis rudibus.Qi^iia fcdm
Apoftolu,quicquid ex fide non eft , peccatu eft,S? ipfis
qui faciut,^quibus faciunt, non folum non prodeft,
fed d?ad iudidum eft.Si autem vel incuria,vel neglis
getia, velignoratia,ali 4 ua erroris verba inferuntur,
non ideo facrametum minus fieri crededii eft, quia vt
fupra ditftii eft, deus interrogat vere fidei radice, no
locutiois florc.V nde Auguftinus de baptifmo lib. 6.
Si nonfan^ificaturaquacu aliqua erroris verba per
imperitiam precator effundit, multi non folum ina<-

N li.tcd

J94 _ D. ALGERI DE SA.
li.fed boni etiam fratres in ipfa ecclefia non (anAifk
cantaquam.Multorumenimprecesemendantur q«
ddie.fi doloribus fuerint recitatae ,6^niulta in eis re
periuntur contra catholicam fidem. Nunquid fi ma»
nifeftetur aliquos eife baptizatos,cum illx praeces di
tfrae fuiifent,iubentdenuo baptizari? Quid ita? Quia
plaeruncp precis vicium fuperat precan tis afTeAuS.df
quia cun^a verba illa euangeUca, fine quibus non po
teftbaptifinusconfccrari,t3ntumvalent,vt per illa fic
cuaaientur.qiKtcun^ in prece viciofa contra regula
fiidei dicuntur ,quemadmodu d^monium Chriili noe
mi ne excluditur .Ita fi quis preces aiferat contra regu
lamfidei, arbitrans quod bonae fint, non tame quod
in eis peruer fum efi.euacuat illa qu^ ibi reff a fun t,fed
ab eis potius euacuatur.Item Zacharias papa Boni»
facio epilcopotDetuleruntnunci} tui, quod fueritin
eadem prouinciafacerdos,qui latinam linguam pe»
nitus ignorabat, & dum baptizaret nefeiens latinee»
loqui, linguam infringensdixerit; Baptizo te in no*
mine patria 8i filia & fpiritua fan^a. Et per hoc tu a
reuerenda fraternitas confiderauit rebaptizare. £ed
lanftiilimefrater fi ille qui baptizauit no errore|indii
cens authaerefimjledpro folaignorantia Romanx
locutionisinifingendolingu»n(vtfuprafati fu»
mus)baptizans dixit, non pofiumus coufenti
re Yt denuo baptizentur ,&c. DkA
fed minimu quiddam.

FINIS.

D- GVERNE’

RI CARTHVSlANI OLIM CO'
Ioniae, de venerabili Sacramento miflaruc]^
valoreparadoxavndecim,quefuperioribus
non incongrue videbatur adcjaieda, propter
rc3 tpdicet Hilo elTent pro temporum
conditione inferiora, fententia;
rum grauitateSf authorita
te non dil&milia vide
bantur.

PROOEMIVM.

Euot” gda presbytercoqueft*
mihi fiiit.sp circa venerabile fa
crametu euchariftij quafdam
difficultates haberet: qmrunt
folutioem ^cilem 3C planam
inuenire no potuit, prout fuae
fimplicitati congruebat, 8C i
i pluribus alijs (imile audiui.Et
vt veritate fatear, idipfum mihi pluries accidit in ipo
primordio presbyteri) mei, quare etiam multas in>
quietudines6^rcrupulosincordefenciebam,qua:nii
hilominus dono dei poft informationem patru meo
rum 8C fcripta doftorum.qute diligen tius perlegi pe
nitus abieruc,itavtqui nimis anxio corde folebam
primum accedere ad canti facrameti celebrationem,

N ij polita

r9« D. GVERNERI CARTHV.
poftea cum maiori confidentia ad ipfum feftinaui.
Et qui propter huiufmodi turbationes internas hor
rore 8C tedio affliiflus, maluiiiem me ad presbyteri)
ordinem non fuifle promotum,, aut certe occaflone
legitimam habuifle rarius ce!ebrandi:de poftmaxi»
mas egi gratias ptjfnmo domino meindignu pec«
catorem ad tam faluberrimum flatum vocauit.^ to
todeliderio aefluabam ad quotidie celebrandum, fi
canonicum impedimentum non occurrifTet.Hxc , vt
FiiU.jfi. pie {pero,fuitmutatio dextere excelfi mecu.&T g> fimi
lepredifto presbytero amico meo contigit ex par»
te intellexi,^; forte alijs pluri busideeuenire poflet:
quare vifum eil mihi fecundum defideriumipfius a»
liqua ex didlis authenticis colligere plano Hilo, pro
qualicuntpconfolatione cordis eius, donec clemens
dominus leiprumilli oftendat.K confoletur eum ple
ne ,illuminetf];, Terminos autem difficiles SC allegati
ones fludiofe vitabo,ne impedimentum afferant in»
telledl:ui,tn in margine fingula loca annotabo quan*
tum vifum fueric,quia fimpiicitati leruimus.

PARADOXVM PRIMVM.

Rimo igitur firmiflima fideelltene
dugj totusCIiriftusfitin hoc facra»
mcnto,ille idem qui natus eft de vir»
ginc.pafTus in cruce, qui fedet ad de»

xterampatris,quivcnturusell iudi-

care yiuos 8i mortuos, veriffime in hocfacramento
continetur.

•IPerfona autemChrifliin tribus fiibftantijs exiftit,
Icilicetdiuinicaie, animaS^ corpore. Vnde fequiturQr

in

De ve., sacra, et mis. va. 197

inhoftia conftcrata reaKtjr eft fpfe filius deiiniua
propria perlbna & filius virginis Mariar , id cft, ve*
rus homo vnitus diuinitati in eadem perfona. Vbi efl
diligenteraduertendum,$panisnonconuertiturin
diuinitatem ne^ vinum, fed neepin animaChriiti,(e(l
panis in corpus Chrifti.Sf vinum in fanguinem fran
fubftanciaturfiueconuerdtur.Etquia diuinitas cor
pus afifumptu nunqua depofiutadeo vbicuncp eft cor ^
pus Chrifti.necefle eft & diuinitatem eius efle. Simili *'

ter quia Chriftus amplius non moritur.ideo anima
ei’ femper eft realiter corpori vnita, vnde iequitur ^
ex reali concomitantia vbicfKp eft corpus vel fanguis
Chrifti,g> ibi fit diuinitas & anima Chrifti.Et quia
Chriftus impaflibilis eft, ideo corpus 8l fanguiseius
feparari non pofliint. Vbicun^ ergo eft corpusChri
fti.ibi neceife eft gi etiam fit fanguis Chrifti.Econuer
fo.vbi eftfanguis Chriftiibi eft etiam corpus Chri*
fti ex reali concomitantia. Ex quo vlterius patet, $
fub vtracp (peciehuius iacramenti totus Chriftus cos
tinetur.Nam fub Ipecie panis eft corpus Chrifti ex v|
(acramenti,fang«is autem ex reali cocomitantia fic*
utiamdiifliim eft deanima & diuinitateChrifti.Sub
ipecie vero vini eft fanguis Chrifti ex yi facramenti,
corpus autemChriftiexrealicocomitantia.Pateter» '
go ^ in hoc benedifto 8i venerabili facramento, to*
ta noftra falus continetur. Nec huiufmodi conuerfio
cftita mirabilis S^extranea, gsUon credi poifit,quia
habemus plures manuduifbioes adhocinnaturalib*
quae ante oculos noftros continue cernimus, ex quis
bus infiimitas noftra multum iuuari poteftfi aiten*

N ii) tecort

D. GVERNERI CARTHV-

te confidere tur. V idemus nan(^ quod ex puriflimo li
gno vermiculus generatur .fimiliter ex panno , lana,
ferico.pane alijs quafi infinitis; quae vritp fiint vak
de mirabilia;quamuis aiTiduitate vi luerunt.Quis vn»
qiiam ifta crederet fi oculis no vidificK” Si igitur tam
mirabiliter hate vilia omnipotes deus inceMnter tri
finutare non dedignatur ^incredibile nequaquam eft
5pad prolationem |verborum ftcramentalium traG
’ fubftantiarepane^vinumincorpus&Chriftifan»
guincmfacilime poilitiVelitc^. Similiter fi confidere»
tur quomodo pupilla oculi cum fit parua totius cali
latitudinem in fe recipiat, tunc incredibile non appa*
rebit qjper occultam virtutemfpiritufianfti in parua
hoftia totusChriitus cotineatur. Solet etiam 'daricxs
emplum de ipeculo, in quo maximx quaeip res relu*
cent:8ifi integrum fueritfemel tantura.fi autem ft:a»
^lumfiierit.tunc in fingulis partibus ipfius. Exquo
inanuducimur q> aptjd pmrqpotentiam creatoris faci
limum eft, vteda inqualibet^artehoftiae totus Chrb
8us contineatur.SimiJiter ^ fole.qui cumfit vnus.to
ttiin mundum illum inar8ccalefacit.Si hoc potuit iL'a
iumma maieftas ita ordinare,etia poteft facere' quod
in diuerfis mundi partibus hoc facrametum celebre»
tunSi tamenin omnibus iliis hoftiis non plures Chri
fli.fed vnus Chriftus contineatur.Si igitur hacc& a»
Ka plura bon^ voluntatis homo diligenter aduertai;

S«£l«. 45, plena fide in gratiarum aiffionem furgere merito de
bet ,deuota mente laudando diuinam lapientia, quae
tot mirabilia vltraomneaeftimarione humana quo
tidie ance oculos noftros operatin ta immefk creatu

ti.X

DE VE, SACRA. ET MIS. VA. j

ra,& nihilominus pauca quxdS abfcondit a fenfibus
noftris vt occafionem merendi beatifica viSonem ha
beamus. Vere per omnia fidelis deus qui vtrobitp no
ftramfalutem operatur, per manifefianos eruditSi P£tf.i4£^
prouocat.peroccuita nos exercet Si adiiiUat, Etvt
•fareuitertotu dicatur.ipfe benediftus dominus Chri
■ ftus lefus qui eft plesia merces beatorum ipfe quoti*
dianarefeftio vi3torum.O quis audeat tantum do^ De eonfe,
minum manducare^Et tamen hoc quotidie facimus, difl.:,».
nonnoftraprxfemptione, ied fuatam clementi di» Hoc eft,
gnatione.Dehac fuaui materia multa funt feripta,

-■ denota Si magnifica /anftorii doif orum.Ted nequa*
quam fufiiciunt tantae rei dignitati, eo quod nulla ac
attira myfterium tanti lacrameti ad plenum laudare
fuificiat.Satisfitcuilibetdeuotolimplicifacerdoti 3» .

• corde credat Sioreconffteatur iuxta praemifia,domi
numnoftrumlefumChriftumveruradeumSi veru
hominem inhoc benediifo Si venerabiliSacramen ca. in '
tocontineri,nonquidem localiter fed facramentalit CiinfttN
Simiraculoie.Quid aiithoc fit,null’’ huan’ aut ange»
lic’inte!!eci’capit, fed fyncera fides fecureidpofTidet.

JParadoxum fecundum,

Ecundo efi aduertendum $ faluator
nofter hoc venerabile facramentua»
propter tria inftituit.Primo, vt habe
remus memoriale diuinaecharitatis.

Secundo holocaufium fummx maic

ftatis. Tertio, fuffragium noftrae infirmitatis. Et
iecundu haec tria etiam tripliciter nominatur. Quan»
tum ad primum dicitur comuniotquo ad fcdmdf fa»

' N ii^ criS

Titiim. J.
rjii^ip.s.

Epiie.i.

Vt 3 Uf.

Mar tif.
Lucx. tt
iXoraj.

Ihix. 14.
G<ae.).

200 D. GVERNERI CARTHV.

crifici'] .qad leidiiidf viaticu.^fPrimo igit hocfacrj
mentum eft memoriale diiiina: charicatis vt.C grati
fimus creatori Sfredemptori noftro qui propter ma
ximamfitamcharitatemcum nonefiemusnos crea*
uit,& cum perditi eramus per fumm am condefcenfi»
onemSi humiliationem & amaram paffionem not
rccuperauit.In his duobus diuinaebaritasoflenditur
aliiflimc.ita quod altiusdemonftrari non potuit.No
enim indiguit noftri;fed vt nobis fuam deitatem co»
miinicaretadeo nos condidit &:redemit.Ecce facra»
metucomuniois.benignifTimusipfedeustomunica"
uit nobis fuam deitaiem.S^ nos communicamus ilU
nohram humanitatem, Si vtru^ nobis in hoc facta
mento reliquit in fui memoriam dicens.Hoc facite in
meamcommemorationem. V erum quia iffa charit
tas in paffioe&morteChrifti, magis hominibus ap
' paruit, ideo vfitatius dicit memoriale dominicae paft
fionis.qusc tamen paffio ex illa charit j te proceffit.Di
citur etiam communio quo ad nostquia inuicem vni
mur per hoc facramentum vt fimus quaedam fpiritu
alis communitas quod diciturecclefia, id eft conuoca
tio hdelium.DehacduplicicomunioncHtfaepe men
tio in canone ficut eif illudtV nde Si memores Sicx.
Etillud.Pro ecclefia tua fandfa.Etillnd.-Qui pridie 5
&ccumfimilibus.i|Pro intelligentia horum eft a*
uertendam vt origo Si fundamentum horum plenh
us fciatur g> omni creaturae rationali neceflarium eft
huiufmodi gratitudinem charitatem ha bea t ad fo
umereatorem alioquin beate viuere non poteft. Pa<
tetde Lucifero Si angelis cP.SC dc noftris primispa*

r«ffl

DE VE. SACRA. ET MIS. VA. loi

rentibus.qui quam cito a dcorecefleruntin damnas Roms.j.
lionem corruerunt. Sed quia angeli irremediabiliter
ceciderut,idfO;P illis hoftiarelidia non eft.HoIesans Hebrx.w.
tem ex mifericordia dei gratiam confecuti funt; quia
non ex malitia peccauerun t.&ideo data fui t illis fpes
ad priftinampoiferediredignitatem.fi diuinis mo«
nitis acquiefcerent.Fuit autem voluntas dei vt homo
poft lapfum de offenfa diuina doleret, Sipro fuo pec
cato ad tempuspetnitentiamagereteumfirmo pro»
pofiio amplius non peccandi, & g» iuxta fuam poffi»
bilitatem nihilominuscreatoremfuumcoIeret& fu*
per omia amaret, ac pro beneficxjs gratias ageret hu
militer &Iongam‘miter cum bona Ipe expeftando,
donecdiuinapietasipfum plene ad gratiam recipe*
ret. Verum cum homines voluptati vanitati fe tra
derent vix pauci reperti fuerunt qui iuxtabeneplaci*
tum diuinum hanc viam arefiam tenuerunt, vnde co*
tigitvtpene tota maflahumanigeneris perierit QS
videntesfanftipatriarch* &prophetacinftin(flufpt
rituifanfli facriiicia quardam inilituerunt tanquam
exteriora quardam ligna per quae populum rude ab
idololatria reuocarent ad cultu veri de^ SI ad propri
am iniirmicatem SC ignauiam cognofcendam,& hr*
miterfperarentflbi faluatorem futurum, cuius meri
to omnes eleefii faluarentur ,& g> ifta credere Si obfer
uare eifet neceil^ium ad falutem .De his fuerut Abel
Noe, Abraha.Mofes Si plures ali) amici dei.qui hui»
ufmodi faaificia tanquam memoralia diuina: chari
tatis ftudiofe obferuabant, Si alijs leruanda traclide»
tun^Sed quia ifta omnia tuacuanda per Chriifi palfi
N iiit) onem

lid D. GV ERNERI C ARTHy#'

■ onem erantideoclemes deus, hoc memoriale nobi*
reliquit, ne fimuloronibus ceifantibus, in priftinana
ingratiudinemlaberemur.&percofequenscumc*
teris damnaremur.Quis enim poifet faluari poft taa
tam charitatem 'exhibitamfi ingratus eflct, quando
nemoynquam faluari potuit etiam antequam exhi^
beretur falte in fpe.nifi gratus extitiflet domino deo
pro hoc quod eam futura promifit.De hoc funt mul»
ta feripta veteris ceAamenti.Quicquid enim illi crede
bant & venerabantur futurum,hocn0S credimus ac
veneramur faifhim.Ex quibus clare patet quod ma»
xime neceflariafuitinAiiutio huius facramenti pro»
pter memorauonem diuinorum berreficiorum.Sfp»
cipue redemptionis noftrte quar aliter fieri non pota
it Quamquam enim alia memorialia quae habemus
in fcripturis.in ierm6ibus,in pifturis &fimilibus vd
lia fint, tamen efficatia non funt ad conferendam gra
tiam ficut hoc ^crametum benedi£fum,ne^poimnt
rcfi'enare aereaspotcitates.quae infatigabiliter mili*
Uux. It. tantcontraeccIeiiam.Vnde&pauidis difcipulis do»
t jian.ts. minus ait: Nolite timere pufillus grex &c. Et iteru;
tH*:*., ti. .Confidite, quoniam vici mundum. Item:Ecce Satha
nas expetiuit vos , vt cribraret ficut tri ticu ,(cd ego ro
gaiiipro te Petre ,vt non deficiat fides tua.SC maliqn
conuerfus confirma iratres tuos.8^ alia piurafimilia.
In quorum omniit conclufione iam afcenfiu-us in coe
lum,(umniamconfolationem nobis reliquit dicens
£ t ecce ego vobiicum fum omibus diebus v% ad cS
fununationem feculi.

«Paradoxa Tertii

tei>

DE VE. SACRA ET MIS* VA. «j

J -iV-- — i ' eft aduertendu quad hoc facra»

etiam inftitututn in faaiff
cium.vt fcilicet haberemus aliquod di
^^jgnummimusquodfummae maieftat!
r r^^^^-^^^i efletarceptum.Ouoditerum fuii ma«
xime neceifarium.-quia enim.vtdidtii
eft legalia facrificia iam inChrifti paffione euacuata
erani.fi tunc nouum inflicunim non fiiifiet.ecclelia (i*

ne (acrificio reman(iflec:quod omnino indecens St
periculonitimum fuiflet.Primo, quia nulla vnquam
tepora fuerunt line facrificio.liue ante iege.fiue fub le,
ge.quatominus tempus gratiae fine ritucclebri per»
manere no debuit, (^od autem lacrificia legalia per
Chrifium fuerint euacuata, patet-quia fuerunt tefti»
•Ronia futurorum quae in Chrifio SC per Chriftutn
funtimpleta.Vndefiquishodieofferret agnum pa»
fcbalera more Judaico, mentiretur ipfbfaiflo,quiadi
ceret vel fignificaret aliquod futurum ,quod iam efiet
^ifhim, videlicet Chriffi paffionem. Exemplum da»
lur de fpeculatore in turri qui fi daret fignum de ad»
Hentu regis futuro poftquam veniflet , argueretur
mendaci]. Quare patet omnia legalia facrificia hodie
fore mortifera. Quod etiam eadem rcinftituenda per
Chrifium non fuerant tanquam in memoriam prae»
tentorum fic patet:quia cum tempus gratiae fit dignj
as quam tempus legis Mofayca: vel etiam naturae:
ideo debet ha We digniora facrificia St digniora fa»
crameta, fed hoc nofieret fi eadem reinftitucrentur.
Pari modo patet $ etiam nihil aliud pure naturale
debuit infiitui quod eratin communi vfuS{ poteftate
... apud

M4 D. GVERNERI CARTM».
apud homines tanqua dignius, quia lex praccepitdj*
gniora que<^&preriofioradco offerri.Reftat igitur
^ Chriftusdominusfponfcfuic immaculatas ecck»
(if aliquod munusdignius &lupernaturale debuerit
conferre tam in facramentum quam in lacrificium.
^Et hoc eft illa fuperadmirandiflimapoteftas ecclei
fif miniftris coUata, tam fuper corpusChrifti miiiku,
idefl populumfidelem.qliiper corpus Chrifli veru,
id eft.hoc venerabile facramentum & pretioflim la»
crificium;quac poteftasSi lacramentalimul & facrifi*
cia comparantur propter fuam dignitatem ad illa le
galia SCnaturalia ficut dies ad nofle.lux ad tenebra^
rex ad miniftrum, dominus ad feruu.vmbra ad fplc»
dorem.Secundo quia periculoliflimum fiiiflet fi eccle
fia abfqjfacrificio manfiflet.Quod &fic patet.-quia nili
ifle folennis ritus in ecclefia eflet, fides periclitaretur,
quod ad oculum patet in illis terris vbi diuina no ce«
lebrant.eo q>ibi vix aliqua aut nullafides fpirat.Exe
pium datur de exercitu qui abfip duce perito & ligno
bellico puta vexillo, vel confimili citius Iblet profler»
ni diipergi. Eftquasdam pia opinio qux vult dicc
rei^nifiiflud venerandiflimum facrificium in eccle»
fia fuiflet, totus mundus iam diu inidololatria lapfiis
fuifiet.Quod fic conatur aftruere,quia cum populus
communis ex fui imperfeAione 8i carnali inclinatio
ne pronus fit ad noua inuenienda 8i vana leiff anda Ii
nulla legittimad^confuetudinaria obleruacione co»
biberetur, verifimile c ^ d*mones qui maxime fiint
ambitiofi ipfum denuo in priftinum errorem dii»
fuetudinw reduxifient SC in varios ruperflitiofos X

facri»

DE VE. SACRA. ET MIS. VA. xof

facrilegos ritus reuocaffcnr. Hoc fatis eft probabile,
quia iatn adhuc fide plena ftantein diuerfis regioni»
bus vix per ccnfuras feueriflimas hatc infelicia malefi
da poflunt extirpari cohiberit^.quantomagis fi cuili
bet permitteretur facere quod fibi bonum videretur.
Infupercum maxima pars fideliii literas nefciat, nec
fe fpiritualiter occupare fciat fi nulla corporalia ex er
(itia haberet, mifleria fidei iacrofan^a, aut minima
aut nulla putaret.Tneft etiam homini appetitus quida
auidiffimus di uiniratis.vt necp quiefceret neq; conten
tari pofifitnifi aliquo modo deum fciatS^colat.aut a»
liquidioco dei preftatiffime veneretur, Ucet erronee;
quamuis idipfum errorem non putet,idcirco diuina
(apientia clementillime humano gcr.eri hoc dignifli
mum facrificium prouidit,in quo libere totum fuurn
afieflum tranffunderepoteft fine omni hatfitatione,
quia in ipfo continetur verus deus quem latria cole»
re debet, & hcK cum magno merito.Gaudeamus igi»
tur in domino quicunqj vere fideles fumus, tatam
gratiam digne cogitemus, quoniam ipfe eft qui nos
creauit &redemit.nobifcum quotidie SC quodamo»
do fe in noftra poteftate tradidit captiuum. Nec eft fi
ftio in eo vlla. Vnde fortiflima fide eft tenendu g» ve»
raciternoftereft.&quia ditiflimus eft.pofTumuseum
exatflionare 8C tadiu in vinculischaritatis tenere.do
necnoftram paupertatem diteuSC quia preciofiflim’
eftpoftumuscumeo mercari quicquid volumus aut
pro debitis noftris ipfum lacrificare. Nofter enim eft
quia veracifTimus 61 pijflimus eft,no poteft nobis ne
sare qwcquidab eoiufted^ pieexigerimus.Tantum

affifta

»c6 D. GVERNERI CARTHV.

aifiAamus nobifipfis & faciamus quod in nobis ei:,
Kipfe proculdubio facietquod in (e e. Studeam» nos
digne pratparate vt pofllm’ digneipfum aeterno pa»
tri &ribijpflacfpiricuiranflo, infpiritufanflo iaai»
ficare.Quativtitp valde mirabilia funt, fed non minus
vtilia.Etdeiftofrequenterfit mendo in officio mi£
fj.ficuteftilludJn yjirituhumilitatis&c.EtinSeae
tis communiter Sl aliquando in CopIendis,& in Ca
none pa- totu quali. Etin fine mifij; Placeat tibi SCc.
cumfitnilibus. Totiusenimofficijfolennitas, adra^
donem facrificijperdnet Gonlecratio autem Si fura
ptio ad rationem facramenti,holti3 nan<^ bcnedifla
reprefentat Chrifti pafiionem.C eremoniar autem iU
lae qua: in officio miflj fiiit modum paflionis; Si amt
bo Ipetfiant ad facrificium.Sunt etiam ali» confidere
dones in hoc facrificio quae multum pukhrx Si de»
«otaraffignantur a quibufdam.vtfcilicetcunfia quj
CttRiST VS hicin terris geffit in eodem reprefenta
ti videamur.Nam quia hic indpit aliquid ene quod
no fuit.in hocreprefentatur Chrifti incarnatio Si ni
du!'as,Siquiailludadtempuspermanecin altari in
lioc prefen ta! Chrifti couerfatio.Et quia hic definit ee
qd fuit.in hoc replentaiClifipaifio Si mors amara,
primu fiipcofecrationeSip referuationeetp fumpd» |
One .De qb^pFa dici pofirt q huic breuitati cotrariat
f Paradoxum quartu.

Vartoe aduertedfi qj hoc venerabile
facrametuinfticutum eit in fuftragiii
noflne infirmitatis propter quod ira
dirar fub fpedebns cibi Si potus, cor/
poralis

de ve. sacra . ET MTS.197

lporaIis,vndeomn«n effetflumquemcibusS^ potus
inaterialis facit quantum ad vitam corporalem, fdli
cetgjfuftentat, auget, reparat Si deleflat, hoc totum
Eicit hoc facr amentum quantum advitamlpirituale.

Si ideo dominusdicit:Caro meavere eft cibu5,& fan
guis meus vere eif potus.£t fleut vita corporalis non
f)Oteftfubf 5 ftereab% alimento corporali;fic nec vi»
ta Ipiritualis abfqj cibo ipirituali.Pro quo eft notan
dum vcpleni” intelligaturifta materia fuauiftima Si
faluberrima,quod noftra Ipiritualis mors eft caren»
tia diuins gra tiat ,in qua omnes cocipimur Si nafei»
murpropeer peccatum primi parentis iecundu quod ^
Pfal.dicic; Ecce enim in iniquitatibus coceptusfum. Ep),«,t,
EtApoftolus.Oniesnafcimurfilijirat.Siabhacmor Kom.g
te liberamur per baptiiinum,in quo confertur nob is
gratia dei, Si extunc vocamur lilij dei, amici dei Si hae
redes regni ctrleftis: Si ifta gratia vocatur Si eft vita
Ipiritualisanimar qua nemo poteftab ea tollere, nec^
aliquo modo ea perdere nifiiple velit. Hoc ali ter fo»
let diefnif) p piff m mortaIe,9^S ea pdiderit tuc adhuc
«5 d } defperare,ga pot ea recupare p facrametu per»
niteutix.Si quocunq; modo anima renafotur,!] vult
viua permanere, oportet eamiblicitam comunione
denuoin mortecorruaqquiainfinita pericula Si ho=
ftes capitales habet, tam intus g etiam foris.infup 8 C
ipfa adhuc infirma Si debilis eft valde,ficut illi qnex
uiter nafhintur vel ab aliqua mortali infirmitate co»
taaluerut indigent maxima cura8iroIidtudine,ncc fc
iuuarepoftuntdoneccrercat Siplenefanent. Hocaut
totu fpiritualit iicri habet p hoc facramentu dignifti»

»o8 D GVERNERI CARTHV.

mli eucharifti* p qd ala veracit effici? gratiofa, fcr«
ti5,6^ fana tacua percibii optimum. Et datur excplu
de illo qui lemp comedit carnes, quia ille efficitur car
nalis : aut qui fcmper bibit aquam, ille efficitur a»
queustficquifemper coir<edit& bibit Chriftii in hoc
facramcto,ille efficitur perfeflusChriftianus, crefces
quotidie in gratia, donec tadem perficiatur in gloria.
Habet autem ifte cibus fpiritualis hocvltraomes a»
lios cibos 3 ) omnino non mutaturtfed mutat fument
teminfe per gratioiamvnionem.ficutvnitur nutri»
mentum nutrito.Et iftaniuriiio fpiritualis eft prin»
cipalis efferius huius facramenti; quantum eft ex vi
facramenti nec alteri communicari poteft,iedtancu>
modo habet ei qui facramentum digne fumit,vtc[a
re poteft de cibo corporali qui non prodeft nili man
ducantiipfum.5ed quia iftud Sacramentum habet vl
tra omnia alia facramenta,quod non folum eft facra»
metum, ftd etiam facrificiumtideo habet lingularem
quadam efiicatiam vlnra rationem facramenti quod
alijs communicari poteft,nec alicui prodeft nifipro
offer t au t facrifica tur:Quod fimili ter a d oculum clare
patet de quacun^ alia oblatione qiip proaliis fieri po
teft a quociicp&illilblivelillis prodel^ro quo vel
quibus offertur. Et vtrunt^ cedit infuftragium no»
ftrae infirmitatis tam facramentum qfacrificium De
quib us aliqua adhuc annotare expedinquia multum
funt necefraria& plurcs inueniuntiir presbyteri mi»
nusbene informati de his;quod vtic^ valde eft peri»
cuiofum,necp exculitri polfuntdehuiufmodi ignora
tia.cumhatcfcire teneantur, 8C terribiliKr minatur

eisdo»

DE VE. SACRA. ET MIS. VA. m»

cisdominusdicensJgnoransignorabinir. Ofc?

l|Paradoxutn quartum. i.Cor

Vinto Igitur eftadumcndum.gdla
ut iam difium e(i ruchariftia fub rati
onefacrammtiprodeiliili tatum qui
eam digncfumit,S£ operatur in ani<
ma fpiritualiter.quod cibus Si potus
in corpore materialiter. Nota g> cor.»
poralia habent limilitudine ad fpiritualia. 3C ideo a«
nimalis homo qui no poteft percipere ijjiritualia.tra
henduseft per corporalia Si ifta exteriora ad ipiritu»
aUa ad interiora, licut trahitur c$cus ad manu. Si Ma
cft ratio quare omnia iacramenta per fenlibilia quse
dam traduntur, in quibus tamen diuina gratia occul
te operatur ,ficut Iaera Icriptura resipirituales nobis
delcribitperfimilitudinesrerum lenfibiUum.vtficve
niamusin cognitionemipiritualium.Ifta eft ordina»
tio diuinar iapientiae.quae vnicuitp rei prouidet fecu»
dum modum ilium, hoc enim maxime ad fapietem
pertinet, vtlcilicetprimodiligentcr examinet illuni
quem vult informare quid feit Siquid nelat,quaten*
per illa quae icit, ducat eum in cognitionem iliorum
qux nefcicSimiliter qui vult aUquem prouocare ad
amandum le,dat libi aliquodmunusinquo maxime
ille delegari foiet cuius amicitiam deUderat.Sicfalua
tor nofter videns hominem errare in confiderationc
Siappetitu creaturarum, Sf nimisaUenatu a fuo crea
tore ^ falua tore, propoiui t fibi Ipecies no tilTimas SC
grati(limasSCneccirarias,quas nullo paiffo ignorare,
coatemnere velobUuifci pocerk.fub quibus inuifibt

O iem

»1» D. GVERNERI CARTHV.

km gratiam SC (piritualia chariTmata ablcondit, per
qux facilimehomo adiuuatur, reuocatur& admo»
netur ,vt fuum creatorem 8C faluatorem agnokat SI
«X corde diligat, nec ab eo vnqua recedat. Harc eft ma
gna gratia quam ipfum facramentii venerabile ope»
ratur in eo qui illud digne fumit; vnde Si euchariftia
nuncupatur, id eftbonagratia. Primoigiturcaufat
in homine cogni tionem dei magis Si magis, quia no
denouo,alioquinqui nullam Itaberet cognitionem
dei,grauiterpeccaretfi accederet. Et hoc repraefentat
nobis Ipecies illae facramentales.fcihcetpanis&vinL
nihil enim nobis notius cib o potu ,quib us quo ti»

die vefcimur, nec de re aliqua fic foUicite inquirimus,
iicut de qualitate eorum qux intra nos fumim^.qa ex
his dependet vita noftra.Et fic filogizandfi eft de ifto
cibo fpiricuaii.quod notiftimus efticitillis qui ipfum
digne Si frequenter fum unt.Sigenerat folicitudinem
illamiandlam in anima.vtfemper illum amplius fri
recoDCupifcant.Sifobrie acreuerenterdifrutiant qd
8iqua!eSi quantum fit quod irajflant,vnde5iob hoc
dicitur panis vitae Si intellecius.quo iufti hic in via Si
Eecie }(■ jll>ci'’P*t*''3cibaniurSiilIuminantur.Eccefuperius
’ ditfrueftquodhocfacramctumreprsfentatmemoria
diuinitatis.hic autem fuperacidicur quodetiacauiac 4
notitiamdiuinitatis indigne fumetibus: Hoc autem
nopoflet nifieflet panis viuusSCintelletfrualis de ccc
io delcendes.Haec enim tam excellenter magna liint,

Hatt tt. yj. nemo Chriito inferior operari praruaieat.quia
nemo nouit patrem nifi fiims ,Si cui filius voluerit re
tjdare. &cundo caufat hoc facramcntui» in anima

gra»

DE VE. SACRA ET VA. MIX »nt

Sratitudinetn line complacentiam quandaminter d<
um 8C fe.vc mutuo libi complaceant ac le inuicem diV
ligant Quod iterum Ipecies iftgfacramentales no»
bis indicant. Bonusnanque cibus gratus eft homini
valde &diligibi!is,&prouocatappcutum& dele»
ftabiliterfumitur.Pariformiter ifta fpiritualis refe*
dlio.qaia optimaeft.ideo gratiflima c.maxi me pro»
uocataffedtum humanum ad amandum deum. De»
Nsautemdiligitdiligetesfe.quarerequiiurquodma
xima delecflatio generaturin fumptione hac fpiritu»
ali.propter mutuam charitatemadinuicem.vnde do
minus dicit Qui manducat meSCiple viuet propter I®»» «
me. Tertio,hoc lacramentum noiiram neceAitatem
Kindigentiam fuppletlpiritMaliter.quia fuftentat 8C
roborat noiiram infirmitatem,aiiget noiiram par»
uitatem,S£ reparat noiiram mottalitatem.Ethaec fi»
militer clare repraefentantur per Ipecies Sacramen»
tales, quiapanis Sl vinumcorpus lalTum fortificant
ad laborandum.paruulumnutriunt ad incremetum
Sl famelicum refocillant contra mortem, fic iiiud Sa

cramentum primo fulientatne deficiat: fecundo ro»
boratne fuccumbat tertio nutrit vt crefcat: quarto,
pneferuat ne moriatur, vndc Sl dominus dixit: Nid
manducaueritis carnemfilij hominis,Sf biberitisei*
fanguinetn, non habebitis vita in vobis.Quarto hoc
facramentum caufat vnitatem in ecclelia,quia qui di*
gne illud fumit charita te ampliore cofequit ,qu{ oia
ncit efie communia E t hoc etiam in f^ciebus facra»
mentalibus palam offenditur, quia ex multis granis
vnuspanj£confi£i(ur,d{ex multis racemis vinum co

O ii Atii

Acta.^^

» 1 *

D. GVERNERI CARTHV.

fluitificexmultisfidelibusvirtutehuius Sacramenti
tue», n. vna ecclefia conftat.vnde dominus dixit.Ego in me»
Uuguft. dio veftrum fum.Item Auguftinus: O facramentum
pietatiSjO fignum vnitacis.vinculum charitat^s. Ex g
busomnibusconcluditurg) hocvenerabilefacrame
tumeftmultiplicisgratiaccollatiuumr&cxipib ha»
bet virtutem gratiam conferendi, quia autor omnis
gr atite lefus Chriftus dominus nofler in eo contine»
tur, qui ficut in mundum vifibiliter veniens, contulic
inundo vitam gratiae, ita in homine facramen tali ter
veniens vi tam gradae operatur, & eundem effeflum
quem paflio Ghriftifecit inmundo.hoc iacrametutn
facitin homine.Nec aliquis habet gratiam vel habe*
re poteft ante fufcepdonem huius racramend.nifi ex
aliquali voto ipfius, vel per feipfumficHtadulii,velvo
to ecclefix ficutparuuli.Et hoc iterum eft valde mira
bile, quia nemo debeat accedere nifi habet gratiam,
& tamen nemo habet gratia nifi per illud quod non-
dum accepit. Tanta fiquidem eft efficatiavirtutis
huius facramenti,quod etia ex voto ipfius aliquis gra
tiam confequ!tur,per quam fpiritualiter viuificetur.
qua accepta is digne accedit vt gratia augeatur, & vi»
ta fpiritualisperficiatur, vt fcilicet homo perfeflus fit
inChrifto perconiunftipnem ad deum. Hoc autem
habet afius facramentalis fupra adiu virtutis, quod
in omni adiu facramentali digne peradlo aliqua no*
ua gratia adiualiter infunditur, non autem in omni
sdlu virtiitis.-quamuis tamen omnisadius virtutis fit
met itori us.8i hoc eft valde no tabile. V nde patet g> fit
falubrefarpiusconfiteri 8i celebrarecarterisparibus

DE VE. SACRA. ET MIS, VA. hj

eo g> toties quotiesnoua gratia infunditur. Sed for»
te dicat aliquis fimpiex facerdos. Ego communi mo
re foleo melibenter preparare ad celebrandum.8^ ta
mennunquamfentiohuiufmodigratias.ergotimeo
g» femper indigne accedo. Cui refpondendumefl:,gj
adhuc mirabijiuseft quod non folum prxdifiaegra
tix fibi conferuntur, imo fi bona voluntate facit ^ in
fe eft , fufficienter Ce preparado.tunc quoties celebrat
tones confertur fibi a vero deo qui no mentitur arter
nag!oria,quam tamen omnino non ientit.Ecce nii»
rabile fuper rriirabile. Pro cuius intelleflu eft fcieti
dum, 3 > hiceft multiplex raod’ loquendirquidam di*
c unt quod non eft de ratioe facramenti quamdiu per
fidem ambulamus, gi huius gratis ientimen ta habea
mus. Alij dicunt $ non eft ex parte facramenti, led ex
parte noftra.quia forte adhuc minuspurgati fumus
a fecibus paflionum&tumultu venialium. qupafiua
lem refeftionemfpiritualisdulcedinis imp^iunt.li*
cet non tollant augmentum gratis velcharitatis.Et
datur exemplum de cibo corporali cuius fapor facili
ter impeditur propter imperfe^ionem linguc.nihi»
lominus sque bene Valet ad nutriendum. Ali] dicunc
3 ) tam ex parteptesbyteri fufficienter le pr jparantis,
quam etiSex partefacramenti interna deuotioaftua
liter merito fentiri deberet.prout etia in plurimii c6»
tingit.red nonnunquani clemens dominus ex magna
mifericordia tollitfenfibilem deuouonem a cordib’'
clefior um propter bonum ipforura.vt amplius pro
ficereftudeant.autfuperbiameuitct.autiocopurga»
torqillicccUtquod hic debita confolationcad tem<
Q ii) pus

S 14 D. GVER.NEM CARTHV.
pu5priuatur,aut quod ChnTio vicem rependant,
flui in oblationequapro eis in cruce fecit, dereli^us
fuit in tam amara pccnalitate. Quid ergo mirum fl
presbyter qui Chriftum reprseientat varijs tentati»
nibus exerceatur in oblatione eade propter hascau*
fas aut alias, quae diuina pietas eleff is fuis expedire
nouit, varie donaipfis non neceifaria difpenrat,ne>
que turbari nimium debet qnafi ei non placeant ope^
ra iftafanfla, quae ex bona vo[untate,Iicet arida, pro
cedunt, vnde credendum eft quod tunc amplius me*
retur,f5cut ibiet exeplificari dehis qui proprijs ftipe»
dijs militant ,vbi pro optima regula datur d fandfis
doftoribus,vt celebraturus non tantum interroget
S fibi deuotus appareat, recoile^s 8C tranquillus,
quantum (i praecepta {cruaueritdei,&leruarepropo
nit,(i quid in fentimentisfuauibus ei additumfuerit.
diuinae largitatigratias agat,neque proprijs meri*
tisafcribat.paratuscarerequandodeoplacuerit.ln*
fuper fciendum quod nonnulli magnam habent de»
notionem Si continuum, fed nelbun t aut non aduet»
tuntfe habere deuotionem,licut communiter con»
tingitillisqui femper in deiicijs viuunt, putant fe no
deliciofe viuere,quibus expetlit valde, vt aliquando
aduerfis tangantur, quatenus vexatio tribuat eis in»
ts telledum vt grati fint,fimiliter plures bene viuunt 8C
tamenputantfe non bene viuere propter aliqua ten»
tationem vel timoremfuperfiuum.Sic contigitohm
Galads.quibus per increpationem ApoftolusdiciC
CurrebatM bene 3{c. Ex quibus elicitur vna Ipecies
hunuliucisquodnouiuxiaproFriK*’’ (itunationem

SACRA. ET MIS. VA. *ff

<Jebet q* feipfumfacile iudicare an deuotusfit an no.
Vel vtrum bene viuat aut non, (i bonae voluntatis fu»
ttit, fed femper deo gratias agere quod tam pie eum
fefpidt fupra quam meruit, & non amplius dereli»
cius eft.ficut forte peccata praeterita exigunt;q fsc fen
tiunt.non paruanideuotionem hjbet.Hitc ditila lint
proqualicimcp confolatione illorum quinimiafera
pulofitate vexantur, quandononltabentdeuotionS
lenfibilem trahentem eos a d celebf adum.Dixit qui»
dam notabile verbiJ. Quando non ientio deuotione
tunc amplius feftino ad celebrandum, vt acquira mi»
hi deuoticem.veluti frigidus feiUnarcfoletad igne
vtcalefiat.Eftetiampro regula tenenduquodquan»
tumcunque largiter communicans percipit effefius
1'uius venerabilis facramenti,tameftmperquamuis
hicinfragili carne viuit, imperfedferefeflionehane
funiicS^lTabetinfuturo,autrcilicetin flatu gloriar g
feifle reficietur;quod autem diftum eft quod etia ef»
fecfus huius facramenti fit collatio gloriar, llc patet,
quia iam communicans fa(5lus eft vnumcum Chri»
fto,ergo eftfflius dei per adoptionem, ficu t ille per
nacuram:fi ergo filius SL harres.Quod autem no ft a*
tim introducitur hoc non eft ex parte facrameu, fed
cx parte fui.quia adhuc vinculo carnis hic tenef , quo
foluto,fiperfedtevnimsfueritChrifto,fempiternanis
gloriamfinemorapercipiet.Vtautem perfefte vnia
tur, debet quamdiu viuit fimulcompati Chrifto quo
tidie crucem portando , quatenus psftea cum ipfo fi?
nulgloriiiceiurvt Apoftolus dicit.

^Paradoxum fextum.

~ O iiij Sexio

Roma.

Rcina.

M* D. GVERNERI CARTHV

Exto cft aduertcndum $ funt plura
ali} indirc^li «ffe^lus ipfi’ benedidbe
«ucharifiix.quos digne communicas
Irf^ra^Sconfequiturperquandam concomi»
tanciam ad effc ifiumpr i ncipaletn ,qui
encytus etii nulli ait) communicai i pofTunt, fed tans
tum manentinfumeteracrameniuricut effcAusprin
cipalis. Huius ratio fumitur etiam ex fpeciebus facra^

mentalibus Si vfu earum:quia b onus cibus Sf potus
principaliter quidem bene nutriunt &c.ad bona au»
tem nutritionem iequitur communiter bonus color

tn facie, pulchri crinesincapite.cutis lenis in corpore
toto,& alia rimilia.Sicin pnefenti cft (imiliter dicen»

dum, quia enim per hoc facramentumhomo magis
vni cur deo per augmentum charica tis,reftat ^ effici»
atur amicus dei fpecialis Si ftcretusacfamiliaris.vn
quicquid talis amicitia fokt generare inter homines
fuo modonacuraii,hocroletiftud facramentum be»

neditflumcaufare inter deum& homine modo fuo

gratiofotamicorum autem ide eft velle& nolle, igif
no Iblum illas magnas gratias fupra taAas Chriflus
confert dignemanducantire,quxruntfimpliciter ne
ceflariead falutem.verumetiam alias qux iunt debe»
ne efte quae ipefbantadquandam decentiam iiue or>
natum anim* .Siponuntur communiter tres,fci!icet
dimiffio venialium, relaxatio reatus pocnx.&prxfer
tiatioa peccacisfuturis.Exhispluraaliain inom'h't
pulchernma pullulant, quibus Chnfti rponfa,id efti
anima deuota ornatur, nemacutam vel rugam con*
trahat, fcd vc ftt to» ipeciofaficut lilium inter (pinas*

Expri»

DE VE. SACRA. ET MIS. VA. «7
Ex prirno aanep fequitur cj) ille decor vultus quem tu
inultus venialium fineintermifliotiefulcarefolet ve» ^
limus nolimus per huius (aeramenti efficatiam reui Caa i
refcit.Peccata enim venialia decolorant animam^ 81
fiiicam reddunt, ac Chriftoeiusrponfo minus grata.

Ex fecundo anima dccoratnr ficut crinibus pulchris,
iponia enim quae crines no habet.fcabioia & immu*
da repHtatur.-fic anima quSdiupiirgabilia habetchri
fto perfefleconiungi non poteft.Scideo ipfe eam per
hoc facramentum perfefte ab omni reatu petna: mu»
dat.Ex tertioanima vefti tur ac tegitur quafi cute le»
niilima .placidiflimadf ferenifnma.Spofa enim fi pel
km habet rugofam, rigidam 8C vicerofkn .afperna»
bilis eftific animaquadiufubiacetvarqs concupiice»
tijs&paflioibusac alijs modbusturbuletisinChrf
fti amplexus non admitti tur, & ideo eam per gradi
huius (aeramenti a fomitepurgat, 8 ( a malis inclina
rionibiis refrigerat &pracleruat,ne iterum inprifU»
nam turpitudinem corruat,quatenus ei ingiter adhae
reatiam munda ta,dccorata,praereruata.<^3doigi*
tur fentimus nos rarius peccatis venialib’ iubdi,car*
naiibus motibus agitari.paifionibus vrgeri,iracun»
diae freibus fuccendi.indignadone inquinari, fufpi»
cionibusfatigari,impatienciie vicio rotari, iuuenili»
bus denderijs inflammari .iudicijs temerarqs inquie»
tari,caeterislpquoddianisindilcretionibUs&derc^
bus fubfterniituc gratias agamus corpori 8( fangui*
ni faluacoris noftri Ieru,quoniam fuum ciFeflu ope»
ratur in nobis, dC quia per haec omnia I upra dicla^
atouciur homo in amicum dei, fpeciakm fecretariii

O iitij ac£a

^a D. QVERNERI CARTHV«

ac fiiniliarnn; ideo plura alia Ipeci alia fecre ta ac h*
miliaria dona nonuqua digne communicans conf»
quif,qu{ mihi ac mihi fimilibus penitns ignota funt,
quare amplius aliqd de his fcribere verecudi^hibet.
Hoc tamen addendum eft, cuod pro charis fuis aut
alijs pro quibusvolunt fiducialiter intercedere po&
funt,&crebrofariIimeexaudiuntur.Item quod effi»
ciuntur omnibus fuis inimicis fortiores, iuxta illud
Chrylbftomi;Vtieonesflammsinrpirantes, fic ab il»
la raenfa diicedimus.terribileSeifc fti diabolo, fcili»
tet virtuteChrifti.Sed forte dicataliquis;Si tanta prg
ftantur presbytero dignecelebranti aut aliter digne
communicanti, mirum eft cuod prohibetur cuidam
propter leuemautnullamculpaabftinere a fumpti»
one tamfalutarisfacramenti.Sf quod etiam hici ra»
rius admittuntur.Dicendum quod hoc fit ad pr«auc
dum periculum conteptus fiue paruipenfionis quod
accidere folet circa quotidiana, &idcoinftitutus eft
debitus modus, locus tempus S:c.ad prouocandum
affe^um humanum vt reuerenter fe habeat circa ta»
ta myfteria , etiam fantflis angelis pauenda.E t tamen
fciendum quod ipiritualirermanducarequotidiepof
funt.imofarpius qualibet die videlicet defideiado c6
munionem ipfam humiliter dicendo fic: O domine
quam libenter iam celebrarem vel communicarem 1!
paratus efl'em,fed quia hoc mihi iam non licet, rogo
clementiam tuam vt ad me Ipiritualiter venire digne
ris.SC famelicam animam reficere & fimi lia proutde
uotio dederit traffadocordetenusinftitutione hui*
IIS Aeramenti S^cauiiuD eius, fiulicet Ctuifti pafifio*

neni

de ve. sacra, et mis- va. «♦

nem; Hoc modo communicare.femper efifecurum,
omni loco 8C tempore & frufluofum ,Sl quandoque
ampliorem percipit ctfe(flam,quain fi iacramentali^
ter communicaret Jicet regulari ter loquendo ipfa ia
cramenti fufceptio plenius inducateffetflum facrame
ti quam folum defideri um ipfius. Vnde confulcndum
eft deuotis Si abftraftis peribnis, vtad min’ femelin
hebdomada communicent. Nec eit laudadum quo«
rundam paftornmexiftimatio.qui taliudefideria re«
pellunt. V titp facramentura medicina eft, nec requiri»
tur ance fumptione fumma perfe^io, qua ipfa deuo»
tarumpciopaulacimintroduciulicetin primitiua ec»
clefia quotidie fideles communicabant.Nonvaletigi*
tur huiufmodi quor undam paftorum duritia.
Paradoxum fepcimum
Epumoeftaduertendnm quod fient
fupradiiflum eft, hoc faaamencum fi»
mul eft Si facrificiu m S^facrametum,
fed rationem facrifici) habet inquan»
cumorfercur;racionem autemfacra»
menti inquancum fumitur.Et ideo ef
ftwhim facramenci habet in eo qui rumic,de quoiam
aliqua diVla funt. Eifetfi um autem facrificii in eo quj
oifertvelfn hispro quibus offertur. De quoiam re»
ftant aliqua hic fubiungenda Et vc veru fatear, quan
tum conijcerepofTum vix apud paucos antiquos hec
materia reperitur explanata. Sed moderni dotff o»
resieflicet lan(liusThomas,Albertus,Bonaue:itura
fifqu/damali} pieniusipfam diiuddautrunt.Rafio
*ft ( trt cuidam placet) quia eccafio Ce non prsebuit,

tunc

D. GVERNERI CARTHV.

tunc propter fenioremdeuotionis quam fideles ha»
buerunt in illis diebus, qui non afpirabat ad facrame
propK*' rationem vtilitatis.ftd charitatiS.In his
autem dieb’ nouifliinis abundate iniquitate,& refri»
gefcentecharitate. amplius quacriit homines qugfua
funt,propter quod prodidolorrnulti presbyteri re»
periuntur qui paratiores funt celebrarepropter vtili
tatemfacrificij.quam propter fiiaufiatemfacramen»
ti, vbi tamen caeca mente nimis decipiuntur. Si enim
diuinam charitatem prarponerent, vtitp temporalis
i6 copiofius proueniret. Et ficut non omnes

euangelium enunciantpropterfalutemaudientium,
ij fed propter queftum.ita non omnes iacriffcant pro»
pter honorem diuinum.fed propter commodum^
prium.Eccequantamalafacitcupiditas adhuc,
cp olim fecit inuidia Cayphas.Pilat’, & lynagoga i!»
lafathanj.vtChriftiim filium dei benedicfum vede»
remSC impie occiderent; hoc deinceps operaturin va
fis perditionis vl^ nunc, vt eundem in hoc veneran»
diflimo facramento mercationi exponat ac indignis
manibus iacrififcarenon expauefcunt. Et vtbreuiter
ad propofitum veniamus.fertur nonnullos fuifle ita
hac miferabili lue cupiditatis cxc 5 catos,vt indiiferet
oblationes 8C eleaemofynas aut redditus fidelium fu»
iciperent,nec quicquamamplius praeter folita fuffra
giaproipfis facerent, dicentes haec vel fimilia verba;
Capiamus quicquid venit,vna miifa melior efi quam
aurum totiusmundi,fuificitiemelcelebr3repro orni
bus.Fuerunt 8( alij qui dixerunt modeftius quidem,
fcd non minus impie fecerunt. Dixerunt nanc^, pro»

mina*

DE VE. SACRA. ET MIS. VA. *«

nictamus quidem eis quotcuiu^ miiias petierint, nos
tamen no obligamur eis:quia miflar emi no poifunt,
alioqnfimoniaci efficeremur. His & aiijs modis vat
riis ritum ecclefiar fiibuerterunt-Quod videntes fan»
(fli dotflores occurrerunt abufioni 8C ignauif ifiines
pharif, materiam hanc declarantes ad liquidu, ne fo»
lita obleruantia pig matris ecclefe (qua ipirituflan»
ftusindefineiiter5(ineffabiliterregit)obliterarerur;
Si fundant fe communiter in hacconfuetudinefole»
ni quam ecclefia obieruauit iemper vfcp hodie.applis
cata ratione Imius termini facrificium cum allegati»
onibusfcripturarum & autoritaubus antiquorum,
Si quibufdam exemplis fide dignis. Si vt introitum
habeamus ad plenam huius mere notitiam inquiri
dam.<|Eft primo notandum g> ITcut effeflus euchari
ftif fub ratione facramentifuraiturexipfislpeciebus
facramentalibus.itaeffeftus eiufdem inquantum eft
facrificium accipi debet fimiliter ex aliquo corporali
Si nobis notiffimo principio fine operatione exterio
ri,per cuius fimilitudinemducamurincognitionein
fpiritualium.quod eft commune omnibus faaamen
tis Si facrificqs. Sicut enim aqua laiiat fordes corpo»
ris.itabaptifmus qui per aquam exhibetur lauat ibr»
«lesanimae.id eft,peccata:8i ficut panis Si vinum nu«
trit corpus, fic facramentu altaris fub ratione facra*
menti quod fub Ipeciebus panis Si vini cotinetur.nu»
trit animamipariformiter ficut munus vel opus gra»
tum placat hominem cui impenditur, ita facrifidum
altaris quod in Ipecie muneris Si corporalis operati»
onis perficitur, placat deum cui offertur. Sacrificium

enirti

»» D. GVERNEM CARTHV. ‘

enim dicinirquafi facrumfa^um in honore folideA
debitum cum aliqua ibiennicate ad eum placandum,

& hfc eft propria acceptio huius ter mini, ficut in pro
pofitovtimur eo, generaliter tamen facrificium pc»
jj&i. »f. teft dici quicquid fita d honore dei liue fpiritualiter,
fiuecorporaliter,!iixt3il!ud;Sacrificiumdeo fpiritus
contribulatus &'c.Et ficut duo funt modi manducan
di,fcilicet facramcntalis&fpiritualistficetiam funt
duo modi facrlficandi.fcilicetfolennis fiue exterior q
non debet nifi vno modo Heri.-ficutde {aeramento db
tftum eft, alius eftfpirmialisfiue interior qui. omni
Tob,-f. loco tempore fieri poteft iuxtailIndtOmni tempo»

^ , re benedic deum. Etil!ud;Op0rtetfemperorare&

nunquam deficcre.ItemtBencdicitedominoinomni
loco dominationis eius&c Applica corequenter lic»
utfupra; Quomodo fcilicet pnmus modus eft cum
periculo, quia poteft indigne fieri, fecundus femper
fit iecure, nihilominusipfumfacrificium realiterex»
hibitum cum debita cordis compundlione perfefti*

KS eft &rplusimpctrat.Et ficut confecratio non poteft
fieri nifi per facerdote.fic nec immolatio.Fideles au»
tem vtrunqueparticipant.Ecce iam habemus funda
mentum fiue principium ex quo viterius procedere
pofiimms.Docemurnancp per ifta exteriora 8^ cor» *
poralia.qualiter interiora 8C fpirituaiia ordinare de»
bemus.& hoc valde eft nobis connatHraIe& fuaue,
quia omnis noftra cognitio a feafu initium habet.
Vndeficut ad oculum videmus quod qui eftin gra*
tia alicuius principis illi folet propinare aliquod cha
Tum munus vcl exhibere aliquod gratum obfequi»

, am

DE VE. SACRA • ET MIS. lij
■m,vtin gratia «uspcrtnaneacacinagis creicat.Et
fi ita fit ,&ille princeps virtuofus c.tunc ab amico fuo
gratanteriftar£Cipit,quiavidet bonam voiuntatem
cius, ^ multa maiora illi reddit & maxima promite
titin futurumJnfupcr fialiquidipfi debetlibtntcr di
mittit 5C totum relaxat quicquid illud eft, propter fer
iientem amoremquemin eoconfiderat,prouidet ei
etiam deomnibusnecelfarijSiSC ab inimids defendit;
nec quicquam ei negat, quxeunq; iufte & pie defidera
Uerit-Ei quanto crebrius liuiufmodimHnera velobe
icquia prefliterit,tanto charjor efficitur vftp ad perfee
ifam amicitiam. Quod ftalteraliquis eadem munee
ra & obfequia preititerit,cum minore tamen ftudio
placendi, gratius quidem eft, minus tamen impetrat
&. min’ ei dimittit fi debito obnoxi’ teiualSi tertius
adhuc minus diligit,minus etiam impetrat.Si quari?
yltra hunc adhuc in minore amidtiafuerit.etiam Ce*
eundum hoc recipiec,Sf fic de omnibus alqs pari mo
do erit indicandum. Princeps enim virtuofi magis
affetff um penfatit quam donum . Nihilominus tac
men propter innatam fibi probitatem neminem al^
nantur ,quatumcu!ique etiamparum obfequq aut di«
leffionis impenderit, nec eos quos aliquomodo be»
neuolosconfiderant etiam fi nihil habent irremune*
ratos abire finunt. Contingit etiam nonnunquam ^
amici huius non polfuntvenire ad pnefenuam prin
dpisitagtpernuncios mittere oportet qu* libenter
ci^pinarentttuncli nuncius bonus &fi'deliseit, muf>
tumconfert ad gratiam impetrandam: fi malus nihi
•mlnusprinceps propter charicatem mktcntis gra*

«4 D GVERNERI CARTHV.

lanter recipit.Si autem infidelisfiierit nuncius 8C fur,
& nonreprarfentat.tunc multiplex damnu ficpemies
tens incurrit, quamuisgratiam prindpis no amittat,
fur tamc fiifpcdium non eifugier. Similiter & malus
minei us offerendo gratum munus ,ali)S gratiam, et li
fcrpfi quandoc^ patibulum procurat, dicente princi
pe,munusreferuate,{cdportitoremruipcndite,quia
impius eft.Per hate aurem (imilia oportet nos deueni
re in cognitionem eorum qusc non videmus aut non
intelligimus. PoteifasenimSf ftatus huius mundi
adeo eft exemplatus ab illa fliperna curia, cuius con»
ditor 8C gubernator deus eif. Applicando igitur
paradigmanoitrumad materiam pr{ientem,dicim*
quod princeps virtuoiiis dominus deuseif .amici ei”,
qui nondum ad ^ciem eiusperuenire poilunt.boni
funtChriiiiani. Quorum quidam perfciffi funt.qui^
dam imperfetfli in charitatermunus tamen quod oife
runteum grato obiequio.facriiiciumaltariseif cum
operibus mifericordiae Si ali}Svirtutuexercitijs.Nus
cij qui illud deferuntfuntpresbyteri, qui fiin charita
te funt, multum profunt propter m-ationes 8<;df uota
defideriadi non & tamc celebrant. tunc alijs profunt,
& fibijpfis nocent.fi celebrare negligunt pro his quo
rum debitores func.tunc tamfibijpfis quam etiam il
lis multipliciter nocent Et quia in icruicio tanto indi
gneSf infideliter agunt, certa damnatioeis pioueni»
cc a iufio iudice, tufi in hac ,vita mifericotdiam con#
6quantur;

f Paradoxum oiflaunn.

O<fbiU0

DE VE. SACRA. ET MIS, VA. uf '

Ctauo eft aduertendiiin pro amplio*
rideclarationeprcmiflbrum.gjquam
uisecclefia nohabetnifi hpcvnufacri*
aciiim.tamen melius prouifaeft qu3
olim fiiitfynagoga quar plura habu*

it.EE hoc propter tria quj in donarijs

placatiuismaximeattedifolct.Primopropter ipfius
preciolitatem & dignitatem. Secundo propter ipfius
vtilitatera 8^ commoditatem. Tertio propter ipfius
eificatiam 81 virtuofitate.Harcnanq} reddunt quod*
libet munus acceptum 8i per conftques placatiutim.

Primo iftud venerandum iacriiicium prfciofius & di
gnius eft quam omnia facrificia legalia, quia in eo co
tineturverusfiliusdei&filiusvirginisMaria; Chri* Apoc.tj.
ftus lefus.rex regu 8C dns dominantiu, 8i paflio eius
repientata, quare no Iblit e gratu propter deuotione pfjj.
afferetis, ficutilla.ledetiagratilTimiijppterfcipfum,
ne^ vnq de ifto dici potuit facrificiu 8C oblatione no
luifti aut no placueru t tibi SCc.ficut de illis feriptu le*
gimus. Sedo eft co modius &vtilius q oia illa.Hoc pa
tet.Na ritus eius modeftiffimus eft fine orni grauita»
te jmudiftimus fine omi impuritate, facillim’ fine o*
mni difficultate,fimpliciirim’ fine omi curiofitate,ec»
ceg comodueft.Dremcomodiiqficumododatum. Commodi
Vfus eius etia vtiliflimus eft, ga cu fit minime peiofi»
tatis q ad materia,8^ minime difficultatis quo ad ex*

«rcitiu,ac minime folicitudinis qadpparatione,tn o*
innibus illis anfert q ftierut valde ptiofa ,operofa8fcu
rto(a,qreetiadicutgraue tuguqdnopotuerut por»
are patres illi, licet coueniet ftierit impofitu durg cer AiSu.tf .

P uici

»6 D. G VER NERI CARTHV.
uid.Reuera nopoffuntfiddescoqueridehoc facriffe
cio 8; dictre: Quid te tatis iponere iugu grauiifimu
in humeros nros qd nobis^deile no pot(rit:led ma«
gisgras toto corde agamus dho pijflimo,q fuauifili*
mu memoriale munus peculiare ac folatiu fpecia»
le nobis in hoc facrificio reliqt.quo falubrit vti pofi
fiimus ad oia q nr^ faluti expediut.Tertio ifiud facri
ficiu veneradu.eft maioris efficatij 8C virtuofi tatis ad
placandu SC impetra du g tota illa gradiflima cogeri
Roib».3. eslfgsbuviftiraaRi.hoc ApoftoP aperte dicitadRo
manoS:’Qui etia^pprio filio fuo no pepcit.iedj nobis
Hieb-f’ olbus tradidit illii. Quo no etia cu illo nobis oia do«
nauit: iple natp cil lachrymis 8C clamore valido olfe«
rens iemetipfum exauditus e^ruareuerentia,8ffa<
dluseftoibusobteperatibusfibicaulafalutis, qre il
nihil danatiois aut defperatioisfiue punilanimitads
aut defidetiae eft his q funt in Chrifto lefu. Harc fune
nobis maxime cofolatoriad^iocunda.Quadiu em in
hac lachrymaRz valle fumus, no fic fum^oipotetes aut
oifeietes ficut fumus oiuoletes.Multafigde volum*.
fed pauca fcimus.Sl adhuc minuspoffumus.Etideo
fi no haberemus informate 8C adiuuante inter tot SC
tanta pericula, nihilreftaret nifi defperare; fed in hoc
fumme cofolamur g aligd pofiumus p gratia bonse
volutatis facere, per qd meremur illud adipifei qd ex
nobis no haberemus fciremus aut polfemus.Hoc aut
fit per huius falutaris hoftisc immolatione.NloIag
iufte autpie a deo poifumus petere, pea pofiumus er
ficaciter impetrare. De hoc nullo moefi dubitandu,
liogn no haberemus rc^a fide; ficut em fatrametaef

DE VE. SACRA ET VA. MIS. li/

liciutqd(ignificat,itaetiafaaificia efficiiitqd figniff»
cant,^priu autefacrifidoRifignificatii eftqj deusp ca
placaf.Igitfi rite exhibent veriflime deti placat.deum
honorificat.deii ad clementi^uocat .&nobis qd pe»
dm’ impetrat.Quod (i a!ia minora facriiicia hoc po
tueritt.quato magis iftiid excellctiflimu q nullu aliud
nedu eft, fed nec eife poterit dignius. Sed forte dicat
quis;Qu 5 eft dignapparatio ad ritefacrificandu^Rn
def 3 > eade q eft rite comunicandii.Si vis digne facri»
ficare,ftude digne comunicare,S{ec6tra nihilominus
vltrarationefacramctihochabetfacrificiu (peciale,

$illis^ qbus offertimpetratcotritione Ii in mortali
bus peccatis fint.du tn ipfi no ponat obice grae.facra»
mentu aiit femp obeft indigne fumetib*. ^Qu^ritur
ctia q fint illa Ipedali^p gbusfolet ecdefiaftcrificare.
Rndelg»^ illis qbusfolet orare.vt clare patet inofS»
cio Miffat 8C in Canone, vbi ofones &edtit,8f facrif!»
ciu fubicquit. Et ite» orones qdam wpponun! quali
ip gratia» aff ioe 8C confirmatione illo»,q ia colecutt
iiimus.Oramus aut comunit loquedo^ duobus, fci'»
licet^ bonis confequedis,S^ malis remoucdis.Inlil
per oramus vt bona collata nobis multiplicen? 8f c5 _ ^ „

feruent.Bonaautfuntduphcia,fcilicetcorporalia 8C dapctro-
rpiritualia,(iue teporalia 6f{ternalia,aut exterioraSC daa isa,
interiora,quat oia nobis d dno dari petimus.Corpo»
ralia funt lanitas^lperitas,pax,teporatus aer.ff uft*
terrg,domus,veftimentu,cibus,potus,8foiaaIiaqug
adhuananeceiritate,vtilitateachoncftateptinct,pro
qbus orat ecclefia 8C facrificat,quia nopoilumus fine
hisviutreinhoc fragili corpore, iuxtailludSapietiSi

P q Oa

I

ai8 D. GVERNERI CARTHV.

Pro.}. DavJflui meoneceiTaria.Bonafpiialia funtduo.fcili*
cet gf a 8C gloria. Ad gratia ptinent ocs virtutes, do»
na lpirituflan(fii,&: aliafimilia.Adgloriaptinetvifio
dei,focietas fandloaz Siglorificatio corporii S^c.Scdo
petimus^ malis remouendis, qiimtin duplici diffe»
retia.ga quoddae malu culpae .vtpfta & vicia, qdda
pccnae.EthocdupIiciter.autartcrnae.vt infernus; aut
tcporalis.vt multiplex afflitflio, infirmitas, bella, pe»
llilentiae,cariftia:,purgatoriu 8C fimilia,pro gbusoi»
bus amouendis & mitigadis,& auertedis fanffa ma
ter ecclefia orare Si facrilicare folet, Si ad hoc habet
aptiflimas preces Si colledlas,&:informatioes in offi
do fuo per circuli! anni, femper concludedo in Chri»
fii nomine, quia etia femper exauditadfalute. Qui ali
ter pe tit non fideliter orat.fed gen tiliter poftulare vi
detur ,6^ fi exauditur magis cedit fibi in periculu qua
fuifragium.Ex quibus patet gi quateuntp per hoc fa»
crificium impeiramus,fecure accipimus, quando etii
advotu no exaudimur, tunc nequaqua acftimare de»
bemus nos repulfos.fed conftanter tenere, hoc meli*
nobis efTenegatum.Ethafceftvaldemagna gratia,
quando non datur quod obefTepofret, ficutpius pa»
ler, puero cultellum tradere non vult ne fe Icdat.
^Paradoxum nonum.
Onoeftaduertenduquafitfalubre fa»

I cras hoflias immolare, qd ex ia diftis
I clarepatet. Vn cofulendii eft vniuerfis
1 fidelibus cuiufcunt^flatus aut coditio»
;nis,fiuepeccatoribus,fiueiuftis,gidili»
'gen^cureypfefieri millasfi pofTunt,

linon

DE VE. SACRA. ET MIS. VA. iz,

fi no habeat faccrdotc aut folatiij fuftetadiipfum.tuc
libentaudiatdiuinacu bonavolutate&fufficitdno,
dicentes hscautlimiliatTudnemiiericordiaieq vni
uerfa fcisangfiat, tu nofti cor meu glibef tibi hoc di
gniifiniH iacrificiu placa tioisimmolarefifacultas ad
effet, led ga mihino dedifti vnde hoc poffim idcirco
cu pia fiducia offero qd habeo, bona videlicet volun»
tate, rogas immefamclemctiatua.vtaffeftr^effeiflu
falcipias,& mihi in his periculisaut tribulationibus
fuccurras, aut tali vel tali a mico meo viuo.fiue defhn
«fto&c.proutrespoftulat&deuotiofiiggellerit.&li
hocinfidefecerit.impoffibileeftnoexaudiri.qm de*
gno mctithoc illi dabit g» poftulat, aut qd illi nouc«
rit melius, tmmodo alfit fides, oia erut plana.Miru
eft g» hii anu cor ta tardu e ad fide.vbi tot habet pigno
ra diuinx legalitatis, Icilicet fcriptura veridica, m ar*
tyres,c5feflores innumerabiles, quotidiana experici»
tia, ac bnficia magna oibuscomuni a. De hoc in^phc
tis dns plurimu coqueri t,g> cu oibus modis qratoc»
cafione bnfaciendi nobis, tn vix reperif aligs g plene
audeat le illi comittere,& hoc plurimu ipli placet, $
bn de ipfo lentiamus,8i fiducialit ad ipfum curram'',
fiueirvpfperis,fiueinaduerfis,In,prperisgratiasage« ,
do,8i ftfti Iobexeplo,acalioR!antiqKiufto»hofti»
aspaciffcas offeredo.htec aut fimilia deuoto corde di
cedo:ProfiteorcoratelargifIime creatorvniuerlbia Oratio.
3 » de manu tua cudla q habeo mih^uenei-unt, idcir»
co de tuis donis offero tibi facrificiu laudis p manus
facerdotii tuoRt, humiliter gratias ages bonitati tug,
acfupplicaSjVt doceas me icatcporalibus vti, quace<

P ii] nus

D. GVERNERI CARTHV.
nus per eamerear peruenire ad aeterna SLc. In aduer«
Oritio. poliulado.ne deficiamus, ita dicendo aut limia

lia:Dne clemctiflime tu nofti $ no eft in me tata for*
titudo.vt me de his periculis eruere pofTem, idcircod
bi offero facrificiu iit ud gratifilmu, rogas tc vtmihi
fubuenire digneris in his 8C in omnibus, ac demetet
liberare, quatenus hoc bhficio tarditas mea^uocata,
nullu aliu pter te qrat cofolatorc Sf^tedlore. In huc
modii aut colimile poterit qs dirigere intetione fuam
pr o le aut alijs in oib<’ iuftis pijs cauHs ,6(1 ab% da
bioiditietauxiliii in tepore opportuno. De hoceul
gplurima funt exepla,qliter gda a varijs piculis fut«
pleruaci,qda liberati ,qda plura bona confecuti more
antiquow patrii.Refert B.Gr^<d€qdacaptiuo cuius
vincula toties ibluebanl in carcere,quoties^ eo falu*
taris hoiiia ab vxore immolata fuerat. Ite de alio q*
da in r upe coclufo.g mirabilit paflus fuit g plures di»
es.virtute huius racrificij,qd lingulis dieb^^p iplb taq
mortuo vxor fua obtuli t,q tade viuusextraAuscun*
fla enarrauit:limilit nonulli perculTi funt a tonitruo
fulmine, illis th pferuatis, fuper quos facerdotalis
venit oratio, vel in fine miif^ benediAio. Altj in mari,
influfiib'’,in bellis ,in gegrinatioib’ ac alijs euetibus
profecerut,hui’ facriftcij ope adiuti, vbi ali) dana 8C
pericula plurima pertulerat. Sed qs finis effet, ficun*
fla narrare velle,q de hac materia Icripta t eperimus.
Quicu(]^eflec aliqd magnu opus inchoare,fiue aliquS
grande caufam traflare voluerit, femper in fui auxi*
liu & confiliu,querat fuffragiu huius benedifU faert*
ficiiiCu plenafide.6C diriget falubriter in oibus. Hoc
- hab«

DE VE. SACRA. ET MIS. VA. tji
habemus lingulare in hoc facrificio. gicSftantfffima
fidepolTumus ad ipfum orare, lic aut fimilit dicendo;
O tu lates veritas, o tu te<fla maieftas.o tu occulta bo

nitas.tibi humilitreuelocaufaui tnea.exaud^piciiis,
certe teneris ex^miiTo, vt qd nos ad fidendu 8 C oran«
dit prouocas, fiiuuare& audire nolueris, abfithoca
te.Et qa fic iuflifti.vt in te Ipem noftra ponamus, tc%
patri oiferamus.qmquicgd ab eo petierimus in no»
mine tuo, fiet nobis.Eccequodiuffiftiiuxta modulu
noftru facim*. T u igiipjjfilme faluator reddere ne dif
feras qUo4pmififti.etc.prout vniflio docuerit,in huc
modupluresian^iiabeomiradaimpetrarut, clama **Tohatt. 4 ,
tes in fortitudine quafi vim faciendo, milericordiii
fimo domino plurimuplacet.iuxtaeuagelica parabo
lam de iudice iniquo.g nec deii timebat, nec holes re»
uerebat, tamen propter moleftiam vidug viftus fuit.

^Paradoxa decimum.

Ecimo eft aduertendu, g. facrificiu ve
nerandii altaris vitra ia di^,etia hae
bet vim fatisfafliua,3uf effeftu pci) la
tisfa^tiui,quia licut pecunia fatisfacio
mus creditoribus nfis,itaper oblatfe
one huius lacrifici) iatisfacimus deo pro multis debi
tis noftris.Sum^ aut qdruplicit deo debitoreS,primQ
ga nos creauit.fcdo ganos redemit, tertio ga vita xa
ternam promifit.quarto quia multiplicif eum oifene
dimus.Et fi pro qlibet ifloiu nofipfbs ei totalit daree
«nas.quid aut quantu eft^Ecce hab emus ad manum, jg,

cui fiducialiter dicere pofiumus: Domine vim patior
nide pro mc^tu fufficispro oibusS(fingulis,teipfuai
P iiii tibi)pS

ij» D. GVERNERI CARTHV,

ti bijpfi facrificamus itio qda mirabili, teipfum pa tri
tuo ctrpirituif(R:orcddimu.y) infinitis debitis noftris,
vn fi hoc pfefto corde fecerimus fatis eft, nec vl tra a
nobis aliquid requirel.Sed quia vera perfeftio pau»
cifTimoReft.ideo^iriformatioe&cofolatioeitnpfe»
ftoR necefle eft hic aliquid plus annotare. V n notan»
du gi fi fatisfaiflio debet eife iufta. tunc oportet gi fiat
de proprio .alioquin nihil valet. No em polium de a»
lienis bonisfatisfacere creditoribus meis. Et ergo fi
debemus per immolatione hui’ lacrifici) iufle fatis»
facere deo, oportet dicereg» illud facrificiu e noftru.
Si bn dici? mirabilit dicit, ne^ angeli id dicere au»
dent quo nos ,ergo mirabilit,(ed tn verillime df .Si g
rif q iure,rndet g» ne^ iure creatiois,ne(^ iure redem
pti6is,aut emp tiois,aut aliquo alio iure commutatio
nis ciuilis vel canonice, quia fecundu oeshos modos
ipfepolfidet nos .velim’ nolimus.Ne^emipfumcre
auimus aut redemimus.ledipfenosiqre oportet di»
cere.gj iure donatiois.&hoc ve» eft.ga gratuita cha»
ritate leipliim donauit nobis.Ecce mirabile, poflide»
mus polTeiTore noftru. Dedit feipfum nobis qui crea
uit nos. Ad hoc aut nobis aliquid datur vt fiat noftru,
8ia nobis habeat.Habere aut dicimur illud q libere
polfumits vti velfi- uivt volumus.Et ergo conftanter
tenendueft.g» pro debitis noftris iuftiftimedno deo
latisfacerepoilumusper illud lacrificiu, quia veracit
noftru eft. Et quia dignilTim u eft, ideo no e nobis for
midandu quali non pollitfulficere.ell em pdofillima
resq vnqua fiiit aut erit.Qu6 aiitpro debito creatio»
nis^redeptiois aut multiplitis grati^ fatisiacitnus deo

DE VE. SACRA. ET MIS. VA. tjj
per ipfum qli gratias agendo ex cliatitate perfefta, p
quafitpienapofleflio eius/upra dictu eft.Sedga hoc j-ncg a.
raRtefteo^ nonfitliomo fiig terra, g no peccet falte lacoj-
venialit,& in muttis offendimus o&;ideo nunefequi
turaligddicedudequarto debito, videlicetmultipli*
cis offenff.Eft etia tiipra dicfiii.quo p hocfacrificiu im
petratgracotritiois.perquadeletur mortalia.Simi»
literqu5remittimtvenialia,5fllcreftatfoIii dicendii
de iatiffadlioe poenali^ peccatis q ha bet fieri per hoc
facrificiu.EtvtpIaneiftud intelliga?,itewdat exeplu
deprincipe virtuofo.iufto fit pio, g alique crimino»
fiim homine ad gratia fufeipi t ex pietate, vt non occi
dat^ut meruit.fuperadditetiaei vifliifit veftitu.St
alianecefiaria, nihilo minus tn ex iufiiuaimpomtei
aliqua peena ad tep'’,qua fuftinere ipliim oportet, nili
aliude habeat vniatiffaciat.ficutidns deus demet pec»
catore propter poenitetia ad gratia fufcipit.fii eigra
tia pferuatiua largit, ne iterum in ptla corruat,Stalia
dona plurima, tnfatisfaifiionepcenale ab eo regrit,
exigente iuititia,qua hic aut in fiituro iplum etia fol
uere neceffeeft,nili alius fatisfaciatdiuinaeiuftitiar^
eo.Pariformitiicutidem princeps dilettos Si fideles
feruos fuos pro modica offenla no abijcit,tneos cor
ripit fii caftigat.ita diis deuseIeflosfuos,g ia in gra»
tia func,jppter venialia no damnat, tn iuxta quantita»
te delicti eti^ minimis,aut in purgatorio punit,fi la
tisfacerenegligut,eo 3 )nullu malumanebitipunitu,l:c
nec vllu bonu irremuneratu. Prouidit aute (alua tor
nofter ecdeliae fuae de multis adiutorijs, fii operib us
fatisfaflorijS gfacilifpofliint abynoqgi fieri in hac

P iiiq vita

1J4 D. GVERNERI CARTHV,

vita,per q grauiflime illx pcrnx 8C horrcdi illi cruda
tus purgatori]', aut minuutur vel abbreuianl, aut cer
te totaliter excludunf,ncutrunt ieiuniii, oratio, eleae»
niofin{,peregrinationes,indulgentiar, & cartera fimi
Iia,S( iuper omnia miilaru celebratio,in quibus hoc
digniffimum facrificiu oifertur,quod rationepafTio»
tiisChriftiquamreprelentat.eftfummeexpiatiuum
debita; poenae ,hic aut in futuro exoluendar. Et Itcpa
tet q» facriiicium iftud benedifl:um,non folutn placat
fed etiam impetrat, 8C nedum impetrat, led etiam fa*
tisfacit Nam placat diuinam maieftatem, vt culpam
dimittat, prouocat diuinam maieftatem, vt gratiam
conferat,inclinatdiuinamiuftitiam,vtpa:namremit
tat.Et merito,quoniam cum fit gratiifimu,ideo ma»
xime impetrat, 8^ cumfitpreciofiflimum,ideomaxi*
me fatisfacit-Sed forte dicat quis,fi ha;c ita funt, qua^
reergo vna miilanonfuffidtad deletionem totalis
poenae omiumfidelium, aut certe cuilibetvna proo«
mnimoda ablutione debita; pa;na;,etiam quit^cuni^
Dicendum ad primum, quod quamuis meritum paili
onis Chrifti pleniilimefiifficiat, tamen diuina fapie«
tia ita ordinauit,quod quilibet debet aliquidfacerqp
feipfo,ficut €ua in naturalibus aperte videmus, quod
omnia viuentia fiollicita funtprofui conferuauone
BCfaluatione, quamuis deus xquefadliter vniuerfis
prouideret, ne^ indigeret huiufmodi cooperatione
creaturarum, tamen hoc non facit ne vacua fint o»
pwafapientixipfius, ita etiam meritum Chrifti co*
{)iofiimnum,nonprodcft alicui nili d reapplicauerit

pnfi

DE VE. SACRA. ET MIS- VA. *jf

per Bdcm Si charicacem. Ad fecundum dicendum,gi
certe vna mifla fufficeret vni ,imo fugriifficeret,quan
tum eft ex parte facrifict),fed quod plerune^aliter co»
tingit, hoc eft exparte liominisfe non fufficienterap
plicantis, faciedo quod in le eft. Et datur exeplum de
principe thefaurum fuum aperiente, pro liberatione
populi rui,at^dicente:accipiat vnufqui% quantum
liti fufticitiSi redimat ie, quod fi tunc aliqui fiint nes
gligentes.autcompediti.manebutcaptiui no tamen
hoc venit ex parte principis vel thefauri, fed exparte
ipforum,quia non volunt aut non poliunt thefaurii
attingere.Sic dominus lefus dicit eletflis fuis.ecce tra
do vobis meritum acerbilTimf paftionis meg,quo e*
gonon indigeo, ftudeat quilibetinde accipere quans
tum fibi fatis eft, 6^roluat profe,vtliberepoft hac vi»
ta euolare poflit ad me,quia hoc mihi gratiftimu eft^
alioquin tanta poenalitasSf labor meus inanis cifeL
Sed quidam funt impotentes, fcilicet illi qui in pur*
gatorio funt, nec fe iuuare pofTuntjideo necelfe eft vt
per alios huiufmodi meritu eis applicetur. Alif vero
funt negligentes, qui fciUcetdum viuunt tempus va«
neexpenduntjfeipfos negligunt, neque vtdeberent
fibi prouiden t in futiu-um ,ideo non mirum fi eis pre
dum Chriftian^ redemptionis non proderit pro ex*
piatione debita; pccnar. Qui autem perfeiflefeappli*
eant penitus liberant.Harcvero applicatio vider de»
pendere ex ronefacrameii ficut (iipra difiu cft,quia^
ptrfeAe comunicat , pfefle facriiica t. Perfere a ut co»
Rium'care,e Chro penejlc (oiugi,8Cg manet in Chri

*}6 D. GVERNERI CARTHV.

fto.debetqueadmodu Chfs ambulauit S^ipfe ambu
lare.Fr uftra nanq; appellamur Chriftiani , (i imi tatoa
res no fumusChn,& iuftu eft vt illa manfuetiidinem
&humilitate eligat ieru^qua fetflatuseft dns,& ideo
t.Pet.t. Chrs dicit ic erfe vi 3 , vt fua couerfatio fit forma difcia
pulis.Qui fic Chf m {equutdigne.Si pfefte facrificat,
nec alia purgatioeopus habet, qa ia funt vnu cil ipfo.
Iohan. 14.. Chfs em liix eit,peccatii tenebra.hoin medio ftatEt
quia nulla poteft eflefocietasluci ad tenebras, ideo
quadiu homo habet aliqua peccata, etia minima per»
fefteChrifto vniri non poteft, & quanto amplius re
loiian ts «fl^ritab omni peccato, tanto magis appropinquat
lo.ii. Chrifto,Si econuerlb.Si aut nihilhabetde luce, tunc

i. Cor. 6 . 1 ad Chriftu non pertinet. quia in tenebris efl , & mor»
talibus grauatus.neqjpurgari poteft, fed inxternum
damnabit, fi p poenitentia renatus nofuerit.Sed forte
dicat adhuc aliqs;Quid mihi,pdefi: celebratio miflar,
qn oia q ia ditfta funt poflTum ipetrare a deo.fiue effe»
itum facramenti.fiuefacrificij.per nuda oratione, di»
centedomino:QU5cun(5orantespetitis,creditequia
accipietis, ergo videtur g» ois exercitatio exterior ma
gis impediatg promoueat eftedlii orationis. Similis
inftantia pofiiet fieri contra omnia racramenta,& ex
iVlir». ercitiacerimonaliaecclcfiae.RndeturgjteporeB.Au»
Mar.it'. guftini fiiit ifta obietfbo vehemet p cathecuminosSf
Lucsc. It. haereticos replicata contra fideles. Vnde &quida fue
r unt qui dixerunt;Quare deberemus baptizari .cum
baptifmus no profit nifi credetibus.ecce iam noscre*
dimus 8C bene viuimus, qd aqua vitra nobis coferre
poterit^NonnemuIti baptizari pefiimeviuuntfSimi

liter

DE VE. SACRA. ET MIS. VA. *37

liter SCquida moderni hsretici de fecia V ualdefiu.di
xerutcontraiftudvenerandiffimu facramentu
elTet curadu de ritu eius, nec ei afiurgendu.vej aliq re
uerentia exhibenda.quando quis interna lentiret de»
tiotione,quia magis pro tiic deberet vacare internis
Ipeculationibus.quaoccuparefecu exterioribus. Et
alia multa friuola fanefidei contraria confinxerut , q
per ecclefiam damnata funt His & fimilibus dicendu
eft illud ApoftoECorde creditur ad iuftitiam.ore au
tem fitconfelfioad falutera.Itaenim diuina fapietia
ordinauit,g)nu/lus de communi lege internam gra« Romj.!
tiam confequiturfine exteriori profeflionelacrame»
torum,ad minus in voto.Huiufmodi autecxcitashp
r eticorumcontingit ex hoc.gj non valent aut no vo»
lunt plene intueri myfterium fcripturarum.fed hinc
inde quafdam particulas rapiunt, 8C pro libitu contu
maciter exponun t,& damnabiliter le 8C alios decipi»
unt. Nonnead minus debuiifent aduertiile.quibus p
didia verba Ghriitus dixerit:Quicquid orantes peti»
tis fiet vobis Nunquid hoc dixit hj reticis & calunia»
toribus autcotemptoribus facramentorfid Nequag.

Nonne fi tales affuififent dixiflet, Ve vobis fcribe 8C
pharilei.qui deuoratis domos viduarum & pupillo» "
rum.fimulantesorationemlongam.qmno quod pe Lucx.‘ic!
titisfiet vobis.fediudicium maiuSKternx damnati» Mat.ii.
onisaccipietis^Sedquibus dixit verbum bonumSf
fuaue:Quodcunqppetitis orantes fiet vobis^ Dilediis
difcipulisSi Apoftolisfuis.quafi diceret:Vos qui fa»
citis voluntatem patris m ei qui in coelis eft, vere & no
fiAeoratis,|ideo quatcu^ in tali oratione petitis lient

vobis

xjS D. GVERNERI CARTHV.

vobis.Vosinquamquinonfupcrbitis contra me &
facramenta tnea/ed humiliter fubmittitis capita ve«
flra diuinar ^pientix meg .petetes eo ordine gratiam
quo ego volojcilicet per vafa 8C inftrumeta ecclefix
immaculatx fponfac mesc, vos&omnes quicunt^ hac
fyncerita terne rogant, exaudiam. Et hoc certiifime t
tenendum ,g. nulla deuotio aut oratio deo accepta c,
nili virtute huius venerabilis facrameti. Similiter nui
Ia oblatio vel fatisfaftio grata erit nifi ratione huius
(acriiici} digniHi mi.Tgi tur qua ndo facultas adeft
deamus libenter communicare &facrificare.Quando
non adeif tunc bona voluntas fufficit domino. Necp
Gat*‘ oblatio Abel,Melchifedech,Abrahac,Mofi8i aliow
Ge.i&ty. omnium placuifTet dco.fi non ifto modo intetionem
Hxo.ij.js fuamregulaflent.NecvaletobiedUo illa qua dicitur
quod plures fanfd martyres 8C eremitae fuerunt, qui
pene nunquam communicauerunt.&fine facrameti
tis obierunt, & tamen perfeclififimi fuerunt, quia o*
mnesilliidipfumin maximo voto habuerunt, q«

tundam votum etiam diuinitus impletum fuit,ficut
legitur de fantifa Lucia,& Maria Aegyptiaca alijs
mulus. Vndeob hoc.fantffi patres in teftamentisfu»
is communiter pro vtilifiima doiffrina reliquerunt,

^ nemo ita deberet confiidere de iuismeritis.aucvitz (
aufleritate,fiueairjsgratijsquibufcun^,vtfineracra*
2 £i<« 4 . metismoriauderet,qneahaberepotuiffet.Etreuera
oia meritahiiana funt velut panus mcftruatg fine me*
rito ChriEt oe robur mebroiu, baculus eft ar udine*
«s,fine robore capitis. Quare & Ip hic mos in ecclefia
fuitv%hodie,g)inarduis negotijs,&: vbiimminet
per^a fiiortiSifidcles fws virib’ no cofidut, nifi mu

DE VE. SACRA . ET MIS. >59
niat fe hui» viuifici facrameti pceptioe.Hoc cotidie ad
oculu ccrnim»in notabilitinfirmis. 8 ; mulierib»pre
gnatib» .in^feflioc ta in tnonaftica g militari, & in a»
lijs caulis, fcj cleflioe principii, aut reformanda pace
terra!5i& fiFibus.Ex qb» oib»apparet g ftolida fit ai»
fertio illowharreticoRt.g fe putat taIib’no egere, pro»
pter fantaftica fua ac deceptoria deuotionc.Nos aute
fideles no nris meritis aut adinuctioib» cofidam»,ied
humilit capiti nro adhaeream’ ,infanflf matris eccle
fiat laudabili cofuetudine pleuerem’,vt ab oi culpadf
pQenaliberati,adxterna regna perueniamus.

^Paradoxum vndecimum.

Nndccimo eii aduertendii, g>hocla»
crificiD venerandii inquantu eii fatis»
fatffiuu^ debita poena, hic aut in fiitu
ro exolueda pluSjpdeftilli vel illis ,,p
quo vtlgbus offert fpeciafiter galijs
pro quibus oratur in mififa gnaliter
c*ieris paribus, quod ideo dicitur, quia poteft efie®
ille pro quo celebratur ipecialicer fit minus idoneus,
propter modicam charitatem quam habet, Si plura
peccata quas commifit .Si alius vel altj pro quo vel
quibus generaliter oratur.fint magis idonei, Si in ta
Ucafiiplusifii iuuanturquamille,redfifunt omnes
paresin merito, tunc plus participat ille quamifii.
Et datur exemplum de aliquibusfedentibusad men
fam, quibus candela accenla ponitur, de qua plus il»
luminatur qui propius iedet,ruTi forte habeat obicu»
ros oculos,alioquiniu qclariores oculos habent,etiS
fi longius fedent.plus participat Datur etia exeplura

de igne

»40 D. GVERNERI CARTHV*

deigne a quo citius calefiunt.qui iuxta ipfum fedent,
§ qui remotius. Sed fi prope ftdentes fint nimis frigi
di.di logius fede tes fint paru frigidi, tunc ifti ci tius ca
lefrunt q illi.Et ergo dicitur cteteris paribus, ne^hoc
cft de ratione facriffei) ,fed illorum, quia minus per»
fedlele applicant.Plus nanepinfatisfaftione attendi»
tur affeftus offerentis g quatitas obIationis,propter
quod dominus dixit de vidua paupercula, qute obtu
lit duoatra,Q) plus omnibus mifit in gazophiiatium.
Eft etiam aduertendfi g; vna miffa plus prodeft vni,
gduobus vel pluribus fimul, quemadmodum pro e»
odem peio nequeunt arqualiter redimi pauci & mul»
ti captiui. V nde fi quis pro centum florenis teneretur
in vincub's,ftatim illis folutis ab folueretur, ^fi alter
^quinquaginta fociatusfibi eflet.tuc impediretur ad
minus vnius liberatio, &fic dealijs.Siceftin propo»
fito.Si forte anima alicuius per vnummenfem debe»
ret puniri inpurgatorio, nifi^ ea vna mifla celebra»
retur,& fi tunc presbyter dirigeret intentioem prin»
cipali ter pro duobus tali ter obligatis, tunc nullus eo
rum ftatimliberaretur,feddiuinaiuftitiavtri%diui
derct,defalcando cuilibet medietatem. Et notagice»
lebrans debet in his cautus eire,di!igenter penfare cui
vefquibus legitime obligatur. SC fecundum hoc mif
fem applicare.ne alicui fraudemfaciat.qaipleinqua»
tum eft organum ecclefia; reprefentans Chriftum.ha
bet autoritatem applicandi valore miffar vni vel alte»
ri.autplunVaut paucioribus, gj fi nulli Ipecialiter
eft obligatus.tunc fua libertate vtipoteft ficutpi3£iie
rit.nihilominustamefrmper manet frmper manet

genera

DE VE. SACRA. ET HIS. VA.

generaliter obligatus parentibus, pnelatis, actotiec
clefiac cuius membrum eA,a quaetiam ordine 5^ ho*
norem habet, ne^iddreo facerdotium efdatum eft,
vtprolelbIo,autcharisruistantummodofacrificec,
fed pro tota coramunitatefidelium.ne^ fe excufare
potefi fi minus fideliter ex equitur officium fuum r»
rius celebrando, autminusdigne.videlicetin pecca»
tismortalibns,autgroflis aut multis vcnialib”, quia
omnispubficapoteftasrequirithoc a fufeipienteea,
vtdigneacfideliterexequatur quarcunque adipfam
Ipeftant, ficut in euSgelio aperte dominus dicit in pa
rabola quintj taIentorura.Et ficut bonus feruus & fi Matuif .
delis introducitur in gaudium domini fui, ita ecotra
malus piger ieruusproijcitur in gehennamignis.
Quodquibufdara presbyteris valde eft expaueicen»
dum, qui putant fe non obligari ad celebrandum ni»

11 quater in anno,pro eo 3 > cano iubetp(xnaIiter,pro
tunc ad minus, diuinamyfteria celebrare quofeun^
presbyteros legitime no i mpeditos. Sed reuera t i mo
rata confeientia longe aliter iudicabit, imo quilibee
presbyter qui fideli ter Si digne in ecclefia miniftrare
voluerit,ficmeritodebetviuerevt quotidie celebra»
re poilet,fi canonice no prohiberetur aliquando. Le»
gitur de quibufdam fatis bone viise presby teris gra
Ulter in purgatorio punitis, pro eo^ nonnunquam
miffas intermiicrant,rationabilicauranon vrgente.

Quid ergo de alns fiet, qui non fe miniftros ectiefne,
feddominos arbitrant, dicentes haec aut fimi iia:£go
quando volocekbro,quando volo dimitto, nunqd
capeliauus ego fum.mi^u tales fuerunt tumentes a»

Q, pud

,4» D. GVERNERI CARTHV.

pud fe,qui forte i am aliter cantant, dicentes: Ve ve $
vnquam homines nati.ve ve$ vnqua presbyteri or*
dinatifiiimus.fediam tarde ni tnisintellexeruntErf*
am eft aduertendum.j^ presbyter nunquam fic debet
intentionem fuam dirigere ad quofdam quin diuino
examini iudicium relinquat quo ad alios, quia nefeit
abyflum iudiciorum dei. Forteillc qui ipfum fu»
ftentatnon iuftepoiridetqu*habet,autaliquidfimt
le potefi effe incaufa. V nde legitur de quodam princi
pe, qui cenobium quoddam fundauit.S; tamen nihil
meriti habuitapud deum, fed pauperes quos graua»
uitper exa^iones S^feruiuainiuila, illud merucrut
apud deum ,vt de eorum bonis erigeret monafteriiL
Confultum igitur eft,vt in memoria mentetenus ad»
dat hxc aut rimiUa:Domine pro iUo veliUisipeciali» .
ter celebro inquantum mihi licet tibi gratum eft,
tu omnia nofti,dcbet etiam celebrans diligetercaue»
re, ne leuiter promittat vni miifam vel milTas, nili ex
rationabilicauia.se quando ficpromifiqtunc illite»
netur, necalteripoteft tunc fpecialiter illam vel illas
applicare, fed poteft indifferenter promittere, velit
memor efle omniu in generali vel in fpeciali.g ipfum
r ogant,a ut oblationes porrigunt, quod fi dicit: Dne
ego defideromifiam pro me fieri, velillovelillis.tuC f
presbyter poteft eos informare, aut fe pieexcufare,
uibtilitertamc,nc de auaricia notetur apud indiiae»
tos.Sunt enim inhis quidam minus pmci.Secum vix
nummum parui valoris offerant, totam miftam fibi
tCor 9 cupiunt, quod irrauonabile eft. Qui em afc

tari deibruit.dealcariviueredebet, nec c poifibile o»
suibus talibus fatisfiiccre.Difixre igitur debent quo

DE VE. SACRA. ET VAi «IIS. i4s-

loqui honcibim 3^ pium fit inhuiufmodi. Quida di*-
fcrtd laici hunc modum habent.Rogo domine, fitis
memor mei in mifla veftra^ quadapia caufa , vel aui
ma pro quadefidero.autfimiliter.Et hcc bene lici
te fieri poteft ab% hoc gi eis fpecialitet valcr princi-
palis miflsE applicet ^Paradoxum duodecimum,
Vodecimoeftaduertendilgdicethoc
lacrificium venerandum fit expiari»
uumdebitscpana: tam hic quam in
futuro exo]uendx,camen multo le»

_ uius.copiofius&efficatiusoperatur
hunc effedium in vinisquam in mortuis.Similiter cti
am efl dicendum de omnibus alijs fuffragi] s anima»
rum.Vnde dicitBeatusHieronymus,g>p!us purgat ^‘rony.
vna lachryma in hac vita quam decem anni in purga
torio.De hoc narrat beatus Grcgorius pulchrum ex
«emplum, in quodam fermonede venerabili Cafllo
Namienfis vrbis epifcopo.cui mos erat pene cunilis
diebus omnipotenti deo hoiliasplacationis offerre,
cui etiam cumfacrificio valde concordabat vita, nam
cunila quachabuttineleentofinis tribuens, per fingu
los dies lachrymis 5i orationibus fe purgare fatage»
bat.Quinon folum per harcinagme perteiiionis vi»
tam promerui t,led etiam ab%dilacione poft morte
ud dominum euolauit.Ecce illa cum lachrymis mida
rum celebratio , ecce illa cum; orationibus eleemofi»
narum largitio, quantam cum fummo rege huic vi»
ro ianilo pacem fecitHoc exemplo 8C abjs innumc»
ris,vniueiii fideles admonendi funtcuiufcuncp fiatus
fexus&conditionisfiierint,quat€nuspropfieconii
tpodiiati, illuti, Si feoiritati confulaiu, & dum ad^

»44 D. GVERNERI CARTHV.

fiuc tempus habent diuina tnifericordia coadiuuate,
diuina; iuftitia; fe reconcilient.quoniam fecundu vub
gare prouerbiuin extra vincula fit facilior compoff»
tio.NimisetiamaffliAiuum efi in horrendis illis in*
cendiis iacere.S^ liberauonein tunc expeftare quan<
dofeiiiuarepenitusno valet.Neceftvlii» meriti, imo
maxime verecundigficaffiigi.quoniampreciorum te
pus tam turpiter perdidit, in quototfunragiahabu*
iifet fi voluifiet-Et de filijsauc amicis efi magna incer
titudo $ minus fideliter iuuabunt, cuius exemplum
in ieipfo quilibetperpendcre poteflCum enim quift
quis in propria caufa folet ee magis follici nts g in ali
ena, fi; pauci inueniantur pro fe iollicid in hocnego»
do tam necefiari o.refiat minus pro alijs.Quare v»
. , , nicuitpnoftrumbenereftatprjcogitandumquidfa»

*' ftoopusfit. Etreueramulto prudentiores funtfilij
huius ieculi ingnacionefuafilijslucis, etiS in hac fub
fianua.Quis quefo de feculanbusita fiolidus inueni
tur,vt fe dC omniafua aperto periculo exponat vo»
luntarie,dicens.'Voloprimumcapifi;cxpoIiari,for»
te per amicos fi poiTunt.fi; volut poftea iuuabor.No»
ne ita quotidie facimus incaute negligendo tepus ao
ceptabile,fi; dies mirericordiarum,properantesad di
cs feuer; iuititix qui nobis non placebunt Ach deus
irtern;,mirerere noAri.fi; illumina tenebra noAras
^ . neincidamusinmanustuasinilladie.Ecce,vcdere»
Prai.i7. probistaceam,§communeeftetiamapud homines
bone voIuntatis,vt quiete 8C molUter viuant,fua reti
ne3nt,fili)s tbefaurizent, pauperibus vixparum tribu
«ntjipcrantts^ haeredes poft mortem fuppleant qc>

quid

DE VE. SACRE. ET MIS. VA.

(!uid ipii minus ftcerunc. O homo vana ei! ipes tua.
Si tu tibijpninBdelises, quis dbiiideliseriiif Certe vna
mifla pro te celebrata dum adhuc viuis.plus tibi pro
derit ^Centura poft mortem, vna oratio parua quam
facis iam plus tibi vtiliserit.g tuncomniiun mona»
thoru plalteria.Vnus gemitus aut vna lachryma quS
fundis nunc pro tuis peccatis, amplius tibi prodell ^
tunc omium monialium 3d bagutarum fingultus 81
fletustVnura prandiumautveftis. fmedeuarius, aut
alia necetlaria etiam minima, ex vera charitate flue g
fefta contritione iam per te pauperibus elargita ,vti»
liora tibi funt,g (i centum milia ducatoru poft mor*
tem pro tediftribuancur,8f fic de omibusalijsiuflTa#
gijs&exercitijspietatis.quamgomniacertiflimea»
ninubus profint ad celeriorem liberationem earum,’
a in pcenis (inc.Quicquid enim moriens das, ideo das
quia tecum ferre no potes. Sed quxex charitate das
vel facis dum viuis, primo tibi seternam vita mercaa
tur.di: pro qlibet nummo cibi dabitur fpeciaUs mer«
ces in ccElo.fecundo merentur augmentum charitas^
tis hic in via. tertio prscbenc bonum exemplum pro»
ximo.de quo etiam Ipeciale gaudium habebis in coe«
Jo. quarto prfparant ad mortem fecuram.quinto pce
nam relaxant, fncto ad euolandii dilpbnunc. lepumo
diuinam ainicitiam,8£ omnium fandorum angelo
rum procurant. odauo totam ecclenamadiuua: tam
in viuis g in mortuis.nono teipfum amplius digniti*
cantS; fandificant-decimo famam bonam nutriunt
vndecimo venerabilem omnibus bonis,5^ formida*
bilem omnibus j^ruerhs (e cifi(iunc,vtneq; tuis ver

Q, tij bis

j45 d. gverneri carthv:

bisciuicquani addere autdemere audeant. Duodeci*
tno tam fenfus interiores § exteriores, immotu cor»
pus 6i animam in melius difponritjteftimonium tibi
perhibente confeientia tua.gj dominus tecti fit. in oi»
busquaeciiqjproei’ gloria fteis, dicis autpateris. Ec
ce duodecim fruiflus gloriofos operum bonorum, q
fecure proraitteretur.quifquis dum viuit, Iiic bene o»
perari ftudet, quorum non nifivnustaium fequitur
eum poft mortem, fi fiia exigente negligentia , per
alios licet fideliter quod earum eft.fua fubftantia di»
Itribuatur.fcilket relaxatiopccnte purgatot ij.Qua»
re igitur tantum bonumneg!igimusfinecaufat'Ferf
ijdum Tartari Afiamitniaderent, iequendam ditiflTi
Inum in quodam cafiro principem comprehendifle
quibus interrogatus cur fibinonprjuidiflet.refpon»
dit.Non fic putaba futurum. At iilitV t quid tibi tan»
tas diuitiascongregafti.quando tecum illis redime»
re neglexifii.Na m fi decimam partem nobis pacifice
dediffes.pa catos nos liabuiiTcs, fed iaquod fitifti bi»
bes,& fic auro argento liquefaiffo,& in oreiusfii*
fo.tormentisdirisipriimaffecerunt.ita 8i nobis eue»
nietfi deprehenfi fuerimus minus habentes.Nam te*
t Cor.j. fteApoiiVniufiuiutcpopus ignis examinabit, ^car.
^Studeat igitur quilibetlibenterfemelad minus to»
taliter con fi teri o mnia peccata fua , Si p oeni teniia con
dignam fufeipere, Si fi nonpotefteamperfeipfumco
plere, couertat fe ad fufiragia pr*difla,6i bii fecurus
Veex 1 '*'’* Hoc cqddns in euagelio monet dicensiSi vadas
' cuaduerfariotuo.in via copone te cii illo, ne fcricte
iudici tradaqSi; iud»; exactori, Sicxa^oi mittat tc in

carce

DE VE. SACRA. ET MIS. VA. nf

carccre.Amedicotibinotxibisindedonecvltiniliq»
draie reddas.Harcaiitdiiflafm^ qlicuc^ exhortatio
ne nfi.g adhuc viuim*,qtenus(bllicitifim* du tepis
habemus, ftd no negligam^fres nros qin tribulatio
ncmagnafunc.&feiuuareno pofliint.qm^ talibus
facrificareSioraremaximaeleemolinae.C^atuaiitQ. ^
miffaRcelebratioiliiSjpfit.ondit B. Greg. quarto dia
Io- dices^di^qda culpabili monacho 30. diebus fa
■ cras hoftias offerri iufliflet.animaipfius apparcscui
dl dixit;Hucnfcpmalc habui, mo|benefum, quia ho»
diecommunioemaccepi.Simiiia multa in aliijslacris
libris reperiuntur.Ex quibus liquide patet, quod ifta
cofuetudo in ecclefia (emper fiiit obferuata.vt nedum
vna miffa pro vna anima C€lcbraretur,fed plures. NS
fanftiffimi Siin ficra (criptura «ruditiffimi viri, hoc
ita ordinarunt. ex inftinftu rpirituffanfti, quod non
tantum refpiciedum fit ad dignitatem ficrificij.fed e»
tiam adcapacitatem indigentium.6{ frequentatione
fiueitcrationem continuammyfterij.quiadiuinitus
aliquando reuelatum fuit, quodfi pro aliqua anima
continue triginta miffas legerentur, ipfacontinueli
beraretur, alias no.Similiter plures anime deiunfto»
rura apparueruntfanflis, petentes certum numtrum
tniffarum, 5 ; aliquando fatis magnu, addentes, quod
nili ita fieret liberari non poifent. Quarcura ita fint,
tnirum eft vndeproceffit tam enormis error quorus
dam,vt diceret vna miffa eft melior quam aurum to»
tius mundi, £t ideo capiamus quicouid venit, totum
foluimus,& amplius, cum vnamifla.quafi fasfit ven*
derc illud quod tam ptcdofum fciunt;ac non potius

Q,. iiij aas

t4i O. GVERNERI CARTHV.

Mar-w. *ttw^“ntquoddicitdominuS:grari?accepiftis,gra«
tis datc.Quod autem rurfum quidem dicunt. ex quo
tnida vendi no poteft ,ergo non tenemur illis, quibus
multas miiTaspromifimus , ex aperta tnalicia proce*
dit.Siemvendinon poffunt, quare tutic pecunias ac*
cipiuntffipromiifumferuarenon pofTunt, quare tuc
promittuntfCaufa omnium malorum iftorum aua*
ritiaeftqux mentis oculum excjcat.Sed oculus fim»
plex,& homo bon^ volutatis, (e inhisiuxta pnefai
pcafadiiterregularepoteft, quia nem mi{&,ne$ ora
tio.nec^facrificium.ne^ aliud quodeunty ipirituale
vendi iicicumeft,redruum laborem Koperam quili
bet vedereaut!ocarepoteft.Qui enimipiritualiaad»
minifttanthominesruntmortales.indigentesquoti*
dianoviftu Siveftitu.nequepoifiititfimul &remd
in ecclelia catare.8^ in rure ararc.aut alia operari, vn
habeant vit* neceflarsa.quareapertelcriptura teftan

».Cot. 9- rationedidban te ipfis iuftiflime debe! tan»

quamoperarijs digna merces pro laboribus fuis.Sed
forte quis dicat reperiuntur alique autoritates (im*
ftorum.qux videtur dicere,3> quando vna milia pro
inultis celebramr.tuncquilibeteorum habet vnS in»
tegram mitram , ergo vide! g; ea qu* fupra diifej fime
mmus habeat de firmitate. Ad hoc reipondet venera*
bibsdominusIohannesGerfon.dicens: ^nonfitali*
qua controuerfiaapuddofborcs de fuffragio fatisia*
qhonis &redeptionis,quin vna milTa plus profit vni
g pluribus.Sedfi inueniantur aliqua didlu de hac ge«
tieralitate ,funt ad pium in telle^hw t rahenda,videliV
cettalimodo quo fitfcrinoadpoptilu,qaia tota mul

titud»

DE VE. SACRA. ET HIS. VA. 149
tftudoaudit integrum iermonem.Sf nihilominusq*
libet eundem integraliter habet, & tamennoneti nili
ynusfermo poielt tame idem fermn applicari alicui
ipecialiter per recommendationem quam non omes
tcqualiter participant, fed ille principaliter cui appli*
tamr. Sic inecclelia vbi miiTa celebra! porfunt eiJe mil
le audiente.?, pro quibus omnibus presbyter genera»
liter intetionem dirigit,& hoc modo quilibet habet
vnamintegrammiflam.tamen propter hoc non ieg»
tur pro illis ipecialiter intentionem dirigat fub ra»
done meriti fatisfaifliui. Aut fi hoc facit, tunc adhuc fil
fiantia non procedic,quia ex hoc non poteit Concludi
^ tStum profit cuilibet multoru.ficut fi fieretpro vno
iblo vel paucis lilorum.Ex quibus omnibus manifw
fte appareterrorprsdiiflorum 8C omniumaliorum
qui contra hunc morem eccleliat argumentari nitun*
tur. Quare timoratis viris diligenter prouidendum
cii, quatenus fecundum hoc intentionem fuam regu»
lent ne fraude illis faciant quibus debitoresfunt. Val
de fiquidem timedum eft crebro huiufmodi fraus
committatur,auc propter ignauiam autcontumacil
quorundam.qui fecundum $ putant vel prout volut
milfas applicant,non autem prout d ebent, 9 > valde pe
riculofum eft .Sed hic queritur an etiam miifa celebrS
tis cum confcientiapeccatt mortalis aliquid profit a»
nimabus.Relpondetur fic,Sil non folum miil^, fed
etiam oratioes Sl exercitia offici) ecclefiaitici, quia no
bcitifta vtperfonapriuata,fed vt vicarius Chrifti 8C.
minifter ecclefix.Si iterum quxratur quantum pro»
fruJDiccndumg) tantum profunt; quantum meruit

iiii]' ille

D. GVERNERI CARTH v;

ille dum viuerct pro quo fiimt. Hoc autem quantum
fit,folusdeus nouit. Pro cuius ampliori inrellcftu eft
fdencium.g; funt quscdam opera priuilegiata qujc Ig
luntfatisfecioria.&gratadeOjfmeper bonoSiiiuc g
maios,ficutoptrafacram5talia,&extrcitiaofflcijeci
defiaftici, in quibus no requiritur fanftitas miniftrf,
(ed tantumodo fides Si intentio rctfla.ficc.Ex q etiairt
probari iblet,^ qui tenentur ad horas canonicas, de»
bent eas ibiuere.non obftante qd fint in pecca tistnor
talibus.necfrufiraorant,qu!3 deus exaudit tosSC o*
peraeorum furdpit,non ratione fui, fed ratioe eccle»
fisecuiusminiftt i funt.Etifta opera dicuntur grat*
efle deo, ratione operis operati, nec tamen negSdum
eft.quinfifiantperillosqui funtin charit3te,3)tunc
plus valcStjficUt ibict exemplificaride miifa quod fe»
'eundum hunc reipefium melior fit raifla boni face r»
dotis qua mali. Bonus autem facerdospoteft quam
plurimum fuperaddere ftiper ratione taliu operum
expropriadeuodoe,malusvero nihil. Exempli gra
itia. Celebrans in peccato niortali,aut officium defwi
ftorumlegens autexequias tenens,auta!iafiiTu]ia fa
ciens.pro anima alicuius defi.!ndl:i,inquantum eftor
ganitm ecclefisc,ipfam realiter iuuat, nec poflent hui»
nfmodi opera impediri per peccata ipfi us.quin fintfa
tisfadforia^p illo pro quo facit, ftd vitra nihil po teft,
quia nihil habet.EifenimqnoadfcipfLim ipiritualic
Buartuus.Qui autem in charitate eade opera fadt, ad
pmne minus tantum iuuat, quantuille.vltra lioc pp
aefthaberetantamdeuodone, quod in duplo aut tri»
plo6CGampliiis prodeft,(ku£ fert de B.Greg.g^pter
cxcdtcdldeaotioisfuf in qlibetcclcbrauoe fuae aiif

DE VE. SACRA. ET MIS- VA. »51

ix redimebat aliq ala:: runt& alia ogadegne fuo bo
na, q (ii no funt fa tisfaftoria vel deo grata, nifi inqtii
fiunt ab illo q citi cliaritate.ficut fun t opa illa media
pcEnitendaba.qcomunit iniangunf in fatisfaiflionc
,p peccatis, ficutieiuniu,orat! 0 .eIeemolina, peregrina
tio,caftigatio corporis, Sifimilia. In quibus omibas
oportet lemper inquirere radice a liqua cliaritatis.me
diste vel immediate ex q viuifiicenl,alioquin mortua
funt®Jaihil^runt.Mcdiatefcilicet,qn aliqsin vlrima
volutate liia hoc intcdit, g>ab'quafiSyj aiac fuac falu»
te,tuncquiccii(^ad hocdilpomt,etiaii exequaturper
malos, nihilominus fibiprofuntjquia tales non ope»
ranturprincipaliteriiedinftrmnentalif, &ideoprin
cipalis fi indiget huiulbiodi.adiuuatur per tales ,tang
per inftrumema fua. Similiter dicedutn ell de aliquo
exiftetc in peccato mortali, qui libenf vellet fuccurre*
re amico indigenti, illi confuiendum eflet ^ hoc fitce»
ret peraUquos hoies bonae viw.quos verifimslit ipe
raret in gratia dei, 8C fi tales in ueniret .tunc indubita»
ter per eospoflet quod per le neqret.E t quarcuni^a»
cerent de iftis operibus medijs.tiTvpdefientilli.quatu
(^cederent ex propria eoRideuotione, nihil ampli
us;g>fiinuencrit malos, tiic nec ipfiquicq profuntg
huinfmodiopera.quiaomnia mortua remanent: tS
non funtprohibendi vel auertendi aboperatione ta*
lium. Quia qiiamuis ex rigore iuftitiae per talia noti
merentur viti scterna, tamcex liberalitate diuina n5
manebuntirremunerata-Iuxtaillud Gregori): Iiue»
rim quarcuncp bona poteris fac.vt deus cor tuum ad
pociuccndam emoliiat Immediate viuincantprhu.

iurmod/

D. GVERNERI CARTHV.

iufmodi oper38^iau3turqnaniin;p<r amicosdciR
unt ex feruore chantacis.tunc Iioc ccrdninie eA teni^
dum . 3 > etiam miniina.imo fi vel reineldicant:Reciu
efcan t in pace.illisprofunt.Nec eft multu curiofe qug
rendum de his quantum, velquantum non.fedilli g»
quiiTimo iudid totum humiliter committedum, qui
cleftosfuosnon negliget.necobliuilcetur mifcreri
vbicun^ habuerit occafionem mifcredi , tantum nos
diligentes itmusad fuccurrendum illis pro pofle no*
flro.Ex his videtur fequi,<^ 15 abquis moritur intefta
tus.nihil diiponens^ anima rua,delcederit^ in p«r*
gatorium.illi difficili usfuffragaturcatterisparibus.
Et ergo confulendii eft cuilibet dum viuit, vt animx
fu j prouideat, quia vitfma illa voluntas omnibus fe»
quentifaus operibus formam imponit, K fortiuntur
effetfium per quemcunque executorem. Non fic de »
lijs.Pofret nani^venire $ taliter moriens,&m3gnam
fummam pecuniarum relinquens parum aut niiiil
inde fibiacquirat, etiam fiin pios vfusexpedatur.qa
forte ad manus carnaUum deueniet qui eam pompo
fe diftribuent,8; talibus qui non funt in charitate.dC
neqt protalibusoperibns quae animam eius iuuare
poimnt,rauone operis operati.Et quia illchuinfino
di diftrib uifonem non iufticfteri, imo forte contrari
um intendebat, ergo cum no appareat vnde tah‘s vel
in parte vel in toto poftitvluiftcari diftributio.time
dum eft $ omnino mortua fit, per cofcqucns exri
gore diutnf iuftitig nihil profitilI4>quovide{neri.
Et fi talepericulumpoteft contingere etiam 15 diftr f
buaturjquid ait fiper iueredesauthfeu autalio mS

diftra

i de ve. sacra, et MIS. VA. efs

diftrah3cur.Ecce magna miferiaquam f^pe liomincs
incurrunt per negligentiam fuam aut umorem fup»
fluum.tr epidantts timore vbi non eft timor, Sfvbi ef
iet trepidandum ibi non umentes. Hic timent ne eis
temporalia deficiant vbi manere no polTunt, illic no
timentdeffcerevbi efteisnecefTario perueniendum.
caufa horum e modicius fidei. Auifandi funt denit^
vniuerfi pauperes cuiuicun^ flatus aut coditionis,&
prarcipuereligiofi.quattnusde theiauro huius bene
difti lacrifiq iibi prouideant, ne in illa fornacem fla
miuomam demergantur, quiaeorum conditio pei.
or cft illic q diuitum, ceteris paribus.Cum enim non
habeant vnde teftamentumfaciant.citoeorii memo»
fiadilabitur,&vix aliquis reperief,qui ipeciaifa fufi
fragia eis trafitnittat.Igiturtcporeopportuno, mo»
do importuno deu deprecemur,vi faluet nosfine pur
gatorio illo horrendo, fed potius hic in virga fiiiorit
nos pius pater erudiat, vt apd fiam’ illo r egno, quod
omibus diligetibusie promifit, per dnm nfm lefum
Chriftufiliu eius vnicuin,cuni quo in vnitateQiiritus
fanfri,viuitSfregnatinomniafeeul3 leculorum b»
aediiius deas.Amen.

H Ecfimt venerabilis domine acamice chariiO
me pauca ex multis hincinde colleif a rudi fli
Io,quaeveftris fludtjsS^cuiufcunt^meliusin
telligends,libenter fubmitto corrigenda, pulchri»
us ordinandamec me latet quati periculi fit in hjs,qfi
libere velle fen tirc.Sf pro captu dicere quicquid mens
fuggeriqcuinter tottracotores facrae feriptune vix

paucii&

D. gverneri carthv.

paucifTmi rtpmi funtqui materiam hic ad lucidum
explanare po; ufri!nt.Quare oibus fimplicibus maxi
me eft confulendum.vt fi loqui velint de huiuJ vtne»
randi facramenti materia, g> ftriftifiime teneant fe iti
terminis fandiorum dodlorum ecclcfiafticorum, nec
aliter fari audeantquamapudeosreperiunt.Alioqn
facillime ^peritulofe errabunt. Teftesfunt didla eo
rundem dodlornm prsecipue fanfli thoma; de A»
quino.perquem fpiritufianchts circa annos domini
millefimo ducctefimo quadragefimo, plures hprefes
deftruxit ac difficultates varias, anteipfum a nullo ex
planatasdilucidauit.hoc autem vir fandius multis o*
rationibus 8C ieiunijs impetrauit.vt periclitanti fcho
If .tuc fuccurreret, propter haereticorum fubciiitatcm
nimiam acpotenuam.Fuit etiam tuncipfofollicitan
te inftitutum feilum Iblenne huius facramenti reue»
rendiflimiper Vrbanum quartum. Nec vnquam de
poft vl^ hodie (imiiis turbo infurgere aufus hiit.co*
tra veritatem iam lucide explanatam. Etfi aliquando
furrexerunt.fitcilimeexdidiisipfius fuerut deuidii.
Illaautem hprefis didla fuitBcrengarij.abautore, g
tamen conuerfus pofiea fui t,vt habetur deconfecra.
di.a.^Ego Berengarius. Sed difcipuli eius in errore
permanferunt,£lmuita mala fecerunt.Nam vitra du
centos annos hatrdis lila durauit ante tempora fan»
dii Thomsc.Etquia diu iletit, femper magis ac m»
gisfubtiliatafiiit.&eccleliam fatis afflixit. ^Si de hac
materia plenius vultis informari, legatis originalia
fuperius allegata.Harc autem breuiter didla funt, ad
auiranduro dc periculis quK contigerunt. Et quotis

DE VE. SACRA. ET MIS.

idie adhuc minus exercitatis contingere poflunt, pro»
f>ter materia: fub tilitate,quar pia Si deuota anima ib»
lido fidei fundamento innixafaciJitercauere poreff,
«ooperantegrada domini noftrilefu Chrifti,quieft
panis verus 8i viuus.de calo defcendens,8i dat vitS
mando.Cui cum patre & ipirira iantSofit fempiter»
|iag!oria.Araen.

LECTORI

N e ambiguum tibi fi t candide leftor, qufe hic
fiierit D.Guenrerus.kge abbatem Spanhe»
menfem, libro de ecclefiafdcis icriptoribus.
Fui t hic pater domus noftrte ,hoc e Car thufiae Agrip
pinefis monachus, vir doftiilimus.ingenio 8i memo
riapreditusmirabili.Ad quem.du viueret.doifiipari
ter atcpindofli.non aliter aty ad oraculum conflue»
baunihil enim ferebatur ignorare Erat quo^ in dan
dis cofiJijsinteherrim’, ac deo valde deuotus. Scripfit
pratter ea qusc Spangemenfis recenfet perm ulu alia,
pptiffimii inficris.Sdlo eftDionyfionoftrononim
ferior, &in traftandis feripturis mulco etiam ibecun
dior. Hunc poftDionyfium producere, quandoqui»
dema multis defideratil&mfexpefhuur, iiatuimut.
Bene vale.

TRINITATI GLORIA.

Colonis lafpar Gennepsus excudebat»
AonoM»0» XXXV,